Tháng 12/2025, phóng viên tờ Beijing News đã thực hiện loạt phóng sự điều tra nằm vùng táo bạo dưới vỏ bọc người đi xin việc làm hộ lý. Những gì được ghi lại tại các bệnh viện tâm thần ở thành phố Tương Dương và Nghi Xương (tỉnh Hồ Bắc) đã phản ánh rõ ràng về sự tha hóa y đức và lỗ hổng chết người trong quản lý bảo hiểm y tế.
Quy trình móc túi quỹ bảo hiểm
"Không cần trả tiền, chi phí y tế và sinh hoạt đều miễn phí. Thậm chí, bạn có thể ở lại quanh năm!"...Đây là lời hứa của một bác sĩ tại bệnh viện tâm thần ở thành phố Tương Dương, tỉnh Hồ Bắc với gia đình một bệnh nhân.
Song, đây không phải là trường hợp cá biệt. Tại thành phố Tương Dương, nơi có mật độ bệnh viện tâm thần dày đặc đến khó tin đang diễn ra cuộc cạnh tranh giành giật "con mồi" khốc liệt.
"Chỉ riêng ở thành phố Tương Dương đã có hơn 20 bệnh viện tâm thần, cũng giống như các quán bún bò ở đây, chúng mọc lên khắp nơi", phóng viên tờ Bắc Kinh viết.
Tháng 12/2025, phóng viên Han Futao của báo Bắc Kinh đã thâm nhập vào hai bệnh viện tâm thần ở tỉnh Hồ Bắc là Bệnh viện Tâm thần Tương Dương Hồng An và Bệnh viện Tâm thần Nghi Xương Dương Khang Ninh, bằng cách xin làm trợ lý điều dưỡng.
Tại cả hai bệnh viện, phóng viên phát hiện ra rằng nhiều bệnh nhân nội trú không có biểu hiện bất thường rõ rệt về tâm thần, bao gồm cả nhiều người cao tuổi. Một số nhân viên y tế công khai nói rằng, một số người được nhập viện chỉ để nghỉ hưu. Điều khó hiểu hơn nữa là các trợ lý điều dưỡng và bảo vệ, những người ban đầu chỉ được tuyển dụng tại bệnh viện, cũng được nhập viện, trở thành những người được gọi là "bệnh nhân tâm thần".
Một bác sĩ Bệnh viện Tương Dương Hồng An còn thản nhiên tiết lộ, sẵn sàng hỗ trợ vẽ bệnh án tâm thần cho người bình thường để đủ điều kiện thanh toán bảo hiểm y tế.
Còn tại Bệnh viện Nghi Xương, họ giữ bệnh nhân nằm viện trong thời gian dài, thường xuyên sắp xếp cho bệnh nhân "giả xuất viện" và chơi trò "trốn tìm" với các thanh tra bảo hiểm y tế.
Một khi đã nhập viện, những bệnh nhân này trở thành "con bò sữa" trong mắt bệnh viện. Nhân viên y tế sử dụng thông tin của bệnh nhân để làm giả các thủ tục y tế và biển thủ tiền bảo hiểm y tế. Hay nói cách khác, tiền bảo hiểm y tế vốn được dành để "cứu sống người" lại đang bị biển thủ theo nhiều "mánh khóe" mỗi ngày. Càng nhiều bệnh nhân nhập viện và thời gian nằm viện càng lâu, "doanh thu" của bệnh viện càng cao.
Lấy ví dụ hồ sơ của một bệnh nhân tại Bệnh viện Hoành An, trong 90 ngày nằm viện với tổng chi phí hơn 12.000 NDT (khoảng 45 triệu VNĐ), phần lớn là phí điều trị chuyên sâu. Tuy nhiên, thực tế bệnh nhân phản ánh họ chỉ được phát thuốc uống qua loa, hoàn toàn không được thực hiện các liệu pháp tâm lý hay điều chỉnh hành vi như trong hóa đơn thanh toán.
Một nguồn tin nội bộ tiết lộ, bệnh viện có định mức vẽ chi phí khống khoảng 130 NDT (khoảng 486.000 VNĐ) mỗi ngày cho một bệnh nhân.
Do đó, càng nhiều bệnh nhân thì bệnh viện càng kiếm được nhiều tiền. "Mỗi người có thể trích 5.000 nhân dân tệ một tháng, 60.000 nhân dân tệ một năm, và 6 triệu nhân dân tệ một năm cho 100 bệnh nhân. Chi phí có thể được thu hồi trong một năm."
Và để tăng nguồn thu, bệnh viện cho y tá đi lôi kéo người bệnh và nhận được hoa hồng.
"Ở đây, hoa hồng là 400 nhân dân tệ/người; ở bệnh viện trước đây của tôi, là 1.000 nhân dân tệ/bệnh nhân (3 triệu đồng)", một nhân viên y tế cho biết.
"Nhập viện miễn phí"
Làng Thẩm Âm, nằm ở vùng ngoại ô phía đông thành phố Tương Dương, là một ngôi làng nhỏ. Vào thời kỳ đỉnh cao, nơi đây từng có tới năm người điều trị tại Bệnh viện Tâm thần Tương Dương Dương Di Quang. Một số người mắc chứng trầm cảm, số khác mắc chứng tâm thần phân liệt. Một vài thành viên gia đình nói với báo Bắc Kinh rằng lý do họ chọn bệnh viện này là vì được hứa hẹn "nằm viện miễn phí".
Một thành viên trong gia đình của bệnh nhân tâm thần cho biết, thông thường, bệnh tâm thần cũng tương tự như các bệnh khác. Sau khi bảo hiểm y tế chi trả chi phí nằm viện, bệnh nhân vẫn phải tự chi trả một phần chi phí. Ngay cả đối với những bệnh nhân nhận trợ cấp sinh hoạt tối thiểu, tỷ lệ hoàn trả của bảo hiểm y tế chỉ cao hơn một chút, nhưng vẫn còn một phần nhỏ bệnh nhân phải trả thêm. "Ngoài ra còn có các chi phí sinh hoạt, thường không được bảo hiểm y tế chi trả. Do đó, khi nghe nói là miễn phí, ai cũng muốn đến đó."
Ngày 30/12/2025, một phóng viên của báo Bắc Kinh, giả làm người nhà của bệnh nhân, đã đến Bệnh viện Tâm thần Tương Dương Dương Di Quang để tìm hiểu về thủ tục nhập viện. Một giám đốc họ Dương tỏ ra rất nhiệt tình sau khi biết mục đích của phóng viên, nói rằng: "Chúng tôi không thu bất kỳ khoản phí y tế nào. Chi phí sinh hoạt hiện tại là 15 nhân dân tệ (56 nghìn đồng) một ngày, và chúng tôi có thể giảm giá thêm."
Vị giám đốc họ Dương này không quan tâm đến tình trạng của bệnh nhân; ông ta chỉ liên tục thúc giục phóng viên đưa bệnh nhân đến điều trị dài hạn, nói rằng: "Nhiều bệnh nhân ở đây vài năm và thậm chí không về nhà vào dịp Tết Nguyên đán."
Cũng vào tháng 12/2025, các phóng viên đã đến thăm và liên hệ với hơn mười bệnh viện tâm thần ở Tương Dương. Trong số đó, Bệnh viện Tâm thần Tương Dương Tương Châu Anyitai, Bệnh viện Tâm thần Tương Dương Tương Nha, Bệnh viện Tâm thần Nam Trương Lý Nguyên và Bệnh viện Tâm thần Tương Dương Trí Mã đều cam kết rõ ràng sẽ miễn phí chi phí y tế cho việc nhập viện, người nhà chỉ cần trả một khoản phí sinh hoạt nhất định hoặc một mức phí tối thiểu.
Tại Bệnh viện Tâm thần Tương Dương Hanjiangchao, Bệnh viện Tâm thần Tương Dương Kangning và Bệnh viện Tâm thần Tương Dương Ankang, các nhân viên y tế cam kết không thu tiền điều trị và tiền sinh hoạt. Điều kiện duy nhất là họ mong muốn bệnh nhân có thể ở lại trong thời gian dài hơn. "Hoàn toàn miễn phí, bạn chỉ cần ở lại hơn ba tháng. Hoặc bạn có thể ở lại bao lâu tùy thích, thậm chí vô thời hạn."
Cuộc điều tra sâu hơn của các phóng viên đã tiết lộ rằng, một số bệnh viện ở Tương Dương thậm chí còn tiếp nhận những người khỏe mạnh để mời họ đến điều trị.
"Thực ra, hầu hết bệnh nhân đều ổn; họ chỉ có các triệu chứng nhẹ. Những người có hành vi hưng cảm hoặc kỳ lạ rất hiếm", một y tá thú nhận.
Các phóng viên quan sát thấy rằng, ngoại trừ buổi tối và giờ nghỉ trưa, tất cả bệnh nhân đều bị giam giữ trong một phòng sinh hoạt rộng 200 mét vuông suốt cả ngày. Hầu hết bệnh nhân sẽ xem TV và trò chuyện ở đó, và một số người sẽ tụ tập chơi bài mỗi ngày. "Ba trong số bốn người chơi bài ở đây là để cai rượu. Hãy xem họ chơi bài giỏi thế nào", một y tá trong khu điều trị nói.
Ngoài ra, phóng viên còn phát hiện một số bệnh nhân cao tuổi đến đây để nghỉ hưu. Một y tá khác trong khu điều trị nói thêm rằng, vì việc nằm viện là miễn phí, nên ở đây tiết kiệm chi phí hơn so với ở viện dưỡng lão. "Viện dưỡng lão rất đắt đỏ, ít nhất cũng phải một đến hai nghìn nhân dân tệ một tháng."
Bệnh viện trở thành "địa ngục sống"
Trong khi các bệnh viện đang kiếm được rất nhiều tiền, tình hình của bệnh nhân nội trú lại không mấy khả quan. Các phóng viên ghi nhận rằng, ngoài thức ăn kém chất lượng, bệnh nhân còn phải tuân thủ sự quản lý nghiêm ngặt của bệnh viện. Họ phải tuân theo chỉ dẫn, lịch trình thống nhất và ở trong khu vực được chỉ định; việc không tuân thủ đôi khi dẫn đến hành hung.
Một số bệnh nhân nội trú tiết lộ rằng, y tá duy nhất tại khu nam của Bệnh viện Tương Dương Hồng An thường xuyên đánh bệnh nhân. Khi chia sẻ kinh nghiệm làm việc với phóng viên, người y tá này không hề che giấu, nói rằng: "Nếu ai không nghe lời, chắc chắn sẽ bị đánh."
Vào trưa ngày 13/12, một bệnh nhân nằm viện không muốn ngủ trưa nên đi đi lại lại. Nhận thấy điều này, y tá tiến thẳng đến chỗ bệnh nhân, đầu tiên đá vào người bệnh, sau đó kéo bệnh nhân trở lại giường. Ngay khi bệnh nhân ngồi xuống, người chăm sóc đã tát vào đầu bệnh nhân.
Các phóng viên ghi nhận rằng Bệnh viện Tâm thần Yichang Yiling Kangning cũng thực hiện quản lý bệnh nhân rất nghiêm ngặt, và những người không tuân thủ sẽ phải đối mặt với nhiều hình phạt khác nhau.
Chẳng hạn, chiều ngày 20/12/2025, một giám đốc phụ trách quản lý bệnh nhân đã tát mạnh vào mặt bệnh nhân, sau đó ép anh ta ngồi vào ghế và khiển trách nghiêm khắc.
Việc trói bệnh nhân khá phổ biến tại bệnh viện này. Vào trưa ngày 28/12, một phóng viên đã bắt gặp một bệnh nhân bị trói vào giường, không thể cử động. Y tá trực ca cho biết bệnh nhân bị trói không phải vì tình trạng sức khỏe mà chỉ đơn giản vì đã cãi nhau với nhân viên y tế.
"Tối qua anh ta đã cãi nhau với Giám đốc Zhou, nên chúng tôi đã trói anh ta lại", y tá nói. Theo lời bệnh nhân bị trói, trước đó đã có một số bệnh nhân khác bị trói vào giường vì không tuân lệnh nhân viên y tế, "thời gian lâu nhất là ba ngày ba đêm".
Việc nhập viện thì dễ, nhưng xuất viện thì khó
Phóng viên được biết, để kiếm thêm tiền, các bệnh viện tâm thần này thường tìm mọi cách để hạn chế việc xuất viện của bệnh nhân. Thậm chí, chưa từng có người được xuất hiện cho đến chết.
Bệnh viện Hồng An hạn chế liên lạc giữa bệnh nhân và gia đình. Tất cả bệnh nhân đều được yêu cầu giao nộp điện thoại di động và các đồ dùng cá nhân khác vào ngày đầu tiên nhập viện. Trong ngày đầu tiên làm việc tại bệnh viện, một y tá cũng cảnh báo phóng viên không được giúp bệnh nhân liên lạc với thế giới bên ngoài, nói rằng: "Người thân không được liên lạc trực tiếp với họ, dù là gián tiếp hay qua điện thoại."
"Họ đưa ra đủ loại lý do kỳ quặc và từ chối cho chúng tôi xuất viện," một bệnh nhân đã nằm viện tại Bệnh viện Yiling Kangning 5 năm thẳng thắn nói, và tiết lộ thêm rằng việc nằm viện giống như ở trong tù.
Một bệnh nhân khác cho biết: "Trong 5 năm tôi ở đây, hơn 10 người đã chết. Một số chết trong bệnh viện, và một số được đưa ra ngoài vì họ bị bệnh nặng và không thể cứu chữa được."
Các phóng viên được biết từ nhiều nguồn tin rằng vào tháng 6/2025, một bệnh nhân đang điều trị tại Bệnh viện Yichang Yiling Kangning đã tự tử. Mặc dù các nhân viên y tế giữ kín miệng, nhưng nhiều bệnh nhân khác đã biết về vụ việc. "Ông ấy không chịu nổi việc thiếu tự do cá nhân nên đã tự kết liễu đời mình". Trước đó, bệnh nhân không mắc bệnh tâm thần nghiêm trọng, mà chỉ được chẩn đoán mắc các rối loạn tâm thần và hành vi liên quan đến rượu.
Sau khi loạt phóng sự điều tra của Beijing News được công bố,đã gây chấn động dư luận Trung Quốc, buộc các cơ quan chức năng phải vào cuộc thanh tra toàn diện về những biến tướng khôn lường trong lĩnh vực y tế tư nhân, đồng thời cho thấy sự cần thiết phải siết chặt cơ chế giám sát quỹ bảo hiểm y tế quốc gia.
Ngày 5/2/2026, Cơ quan giám sát y tế hàng đầu của Trung Quốc đã ra lệnh rà soát toàn bộ các viện tâm thần trên cả nước.
Cơ quan Quản lý An ninh Y tế Quốc gia hôm 4/2 cho biết, các văn phòng cấp tỉnh cần tổ chức cuộc họp với giám đốc tất cả các viện tâm thần trong khu vực của họ trước Chủ nhật.
Họ cũng được yêu cầu phải tổ chức kiểm tra kỹ lưỡng các hoạt động bất hợp pháp có thể xảy ra và báo cáo trước ngày 15/3 để có biện pháp xử lý thích hợp.
Nguyễn Phượng
Theo Beijing News, SCMP
