Ngày 17/11, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, mới tiếp nhận bệnh nhân nam S.V.Đ (30 tuổi, trú tại Tuyên Quang) mắc bệnh dại trong trạng thái nguy kịch.
Khoảng nửa năm trước, anh bị chó cắn cùng thời điểm với vài người khác. Những người khác đều đi tiêm phòng, riêng anh thì bỏ qua vì nghĩ vết cắn nhỏ, không đáng lo.
Ba ngày trước khi nhập viện, những biểu hiện lạ bắt đầu xuất hiện. Anh sợ gió, sợ ánh sáng, bứt rứt không yên. Điều trị ở cơ sở y tế ban đầu không thuyên giảm, anh Đ được chuyển thẳng lên tuyến trung ương khi tình trạng đã quá nặng.
Tại bệnh viện, bác sĩ ghi nhận bệnh nhân sốt 38,3 độ C, có biểu hiện tổn thương hệ thần kinh trung ương. Kết quả chọc dịch não tủy cho thấy áp lực tăng, và xét nghiệm tìm thấy virus dại dương tính. Khi bệnh được xác định, gia đình đưa anh về quê chăm sóc những ngày cuối. Không lâu sau đó, anh không qua khỏi.
ThS.BS Trương Tư Thế Bảo – Bác sĩ Khoa Cấp cứu cho biết: “Đây là một trường hợp rất đáng tiếc. Dù thời điểm bị chó cắn đã cách đây 6 tháng, nhưng việc không tiêm phòng dại sau phơi nhiễm đã khiến bệnh nhân rơi vào tình trạng nguy hiểm. Virus dại có thể ủ bệnh kéo dài nhiều tuần đến vài tháng, nhưng khi đã lên cơn thì gần như không có cơ hội cứu chữa.”
“Với người bị động vật nghi dại cắn hay cào không chảy máu hay liếm trên da bị tổn thương, đặc biệt là chó, mèo không rõ nguồn gốc cần được tiêm phòng dại ngay lập tức. Nếu vết thương nặng, có nhiều vết cắn hoặc vết cắn ở các vị trí nguy hiểm như đầu, mặt, cổ, đầu bàn tay bàn chân, bộ phận sinh dục…, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm huyết thanh kháng dại cùng vắc xin phòng dại. Bệnh dại có thể âm thầm ủ bệnh suốt nhiều tháng, nhưng khi phát cơn gần như 100% tử vong.
Tiêm phòng sớm là cách duy nhất để bảo vệ bạn và người thân. Tuyệt đối không tự ý đắp thuốc, lá cây hay áp dụng mẹo dân gian lên vết thương, vì có thể gây nhiễm trùng, che lấp tổn thương và làm giảm hiệu quả của việc tiêm phòng. Đừng chủ quan – chỉ một chút chần chừ cũng có thể đánh đổi bằng tính mạng", bác sĩ Bảo nhấn mạnh.
Bệnh dại nguy hiểm ra sao?
Trên thế giới, bệnh dại vẫn là một trong những mối nguy hiểm thầm lặng tại hơn 150 quốc gia, cướp đi sinh mạng của khoảng 59.000 người mỗi năm. Hơn 10 triệu người khác phải tiêm vaccine dự phòng sau phơi nhiễm. Châu Á và châu Phi chiếm đến 95% số ca, trong đó Đông Nam Á được xem là điểm nóng bởi tình trạng chó thả rông, tỷ lệ tiêm phòng thấp và việc buôn bán chó, mèo vẫn diễn ra ở nhiều nơi.
Tại Việt Nam, bệnh dại vẫn âm thầm để lại nhiều mất mát mỗi năm. Năm 2024 ghi nhận 89 trường hợp, tăng hơn so với năm trước; chỉ tính 9 tháng đầu năm 2025, đã có 58 người gặp biến chứng nặng không thể cứu chữa tại 18 tỉnh, thành.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết, chó là nguồn lây trong 99% các ca bệnh ở người. Sau khi xâm nhập, virus có thể im lặng trong cơ thể từ vài tuần tới vài tháng, thậm chí kéo dài đến cả năm mà không gây triệu chứng. Y văn từng ghi nhận trường hợp thời gian ủ bệnh lên tới 19 năm.
Quá trình diễn tiến bệnh dại ở người thường đi qua ba chặng. Giai đoạn khởi phát kéo dài từ 2 đến 10 ngày với các biểu hiện thoáng qua như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu và cảm giác tê rát ở vị trí bị cắn.
Khi virus bắt đầu ảnh hưởng đến hệ thần kinh, bệnh chuyển sang giai đoạn toàn phát, thường được gọi là giai đoạn viêm não. Người bệnh trở nên nhạy cảm với ánh sáng, âm thanh và luồng gió nhẹ; mất ngủ, bứt rứt; nước bọt tiết nhiều, đồng tử giãn và huyết áp dao động.
Bệnh dại thể hiện dưới hai dạng. Thể cuồng, phổ biến hơn, khiến người bệnh kích động, ảo giác, sợ nước, sợ gió và cuối cùng mất mạng do suy hô hấp - tuần hoàn. Thể liệt diễn tiến chậm hơn, bắt đầu bằng yếu liệt từ vùng bị cắn rồi lan dần, dẫn tới hôn mê và không qua khỏi.
Phòng bệnh dại bằng biện pháp đơn giản
Bệnh dại hoàn toàn có thể được ngăn chặn nếu người bị cắn được xử trí đúng và kịp thời bằng dự phòng sau phơi nhiễm (PEP).
PEP luôn bắt đầu bằng bước quan trọng nhất là rửa sạch vết thương dưới vòi nước và xà phòng trong ít nhất 15 phút; bôi chất sát khuẩn cồn iod đậm đặc để làm giảm lượng vi rút tại vết cắn. Sau đó là tiêm vaccine phòng dại, và trong các trường hợp nguy cơ cao, bác sĩ sẽ chỉ định thêm huyết thanh kháng dại để trung hòa virus ngay tại vị trí xâm nhập.
Bệnh dại đã được đưa vào lộ trình năm 2021-2030 của WHO về các bệnh nhiệt đới bị lãng quên, với mục tiêu đầy quyết tâm đưa các trường hợp không qua khỏi do bệnh dại lây truyền từ chó về mức 0 vào năm 2030 (Zero by 30).
Nguyễn Phượng
