Jordan, Uzbekistan và Cape Verde đều sẽ có mặt. Qatar từng tham dự với tư cách chủ nhà trước đây nhưng giờ họ lần đầu tiên giành vé theo cửa chính, một cách đàng hoàng. Bạn thậm chí chưa từng nghe đến một quốc gia có tên Curacao trước đây. Nhưng tất cả sẽ có mặt ở Cúp thế giới năm nay, một vòng chung kết bóng đá thế giới có nhiều quốc gia tham dự nhất từng thấy.
Tóm tắt nội dung chính:
- Thể thức World Cup 2026 mở rộng từ 32 lên 48 đội gây ra tranh cãi giữa chuyện số lượng và chất lượng: những người lạc quan cho rằng giải đấu sẽ bất ngờ hơn, còn ai bi quan thì chỉ nhìn thấy rất nhiều đội tuyển dưới chuẩn giờ cũng giành được vé dự World Cup.
- Kỳ tích của Uzbekistan, Cape Verde hay Curacao không chỉ đến từ thể thức mới, mà còn từ những thay đổi nội tại của chính các nền bóng đá nước này đã đưa họ đến đẳng cấp World Cup.
- World Cup nữ, Champions League và Euro cũng từng bị cho là sẽ kém hấp dẫn đi khi số lượng các đội tuyển/CLB tăng lên, nhưng hóa ra là ngược lại: rất nhiều bất ngờ đã xảy ra và làm các giải đấu trở nên kịch tính, lôi cuốn hơn.
World Cup 2026: Độc nhất vô nhị trong lịch sử
World Cup 2026 sẽ trông rất khác so với 22 kỳ trước đó. Một vòng chung kết bóng đá thế giới đông đảo nhất trong lịch sử, và rất nhiều những cái tên mới xuất hiện đầy tranh cãi.
Và điều đó sẽ mang lại cả mặt tốt lẫn mặt xấu.
Cấu trúc là yếu tố đầu tiên phải kể đến.
Từ năm 1998 đến 2022, mọi kỳ World Cup đều có 32 đội: gọn gàng, đơn giản và logic.
Lần này, sẽ có 48 quốc gia tranh tài. Có vẻ quá nhiều cho một giải đấu thông thường.
Vòng đầu tiên vào tháng Sáu năm sau sẽ có 72 trận đấu diễn ra khắp 12 bảng trong 16 ngày, và chỉ có… 16 đội bị loại. Ngoài hai đội đầu bảng mỗi nhóm, tám đội hạng ba xuất sắc nhất cũng sẽ vào vòng knock-out.
Tại các kỳ World Cup trước đây, một đội phải cần tối thiểu 3 điểm, tức tương đương một chiến thắng, để đi tiếp trong một bảng đấu 4 đội, nên chúng ta có thể chứng kiến tình huống hơi lố bịch một chút ở vòng chung kết năm nay, khi một đội không thắng trận nào trong ba trận nhưng vẫn tiến tới vòng knock-out.
Đó là một thể thức không thỏa đáng và cồng kềnh: 32 đội là vừa vặn, đủ kịch tính nhưng vẫn gọn gàng. Thể thức mới này thậm chí có thể rối ren hơn vào năm 2030: một kỳ World Cup 64 đội, ý tưởng phi lý tiếp theo của chủ tịch FIFA Gianni Infantino.
Người hâm mộ phải tự đặt câu hỏi: Liệu những đội bóng vô danh giành vé đến World Cup năm nay có xứng đáng góp mặt không? Hãy thử tìm hiểu thông qua câu chuyện của Cape Verde, Curacao và Uzbekistan.
Điều thần kỳ Curacao
Curacao là một hòn đảo ở Caribbean với dân số chỉ khoảng 185.000 người, và có cảm giác như một nửa trong số họ đã tràn ra sân để ăn mừng khi lọt vào World Cup lần đầu tiên trong một đêm kịch tính tại Jamaica.
Họ giờ đây là quốc gia nhỏ nhất từ trước đến nay lọt vào World Cup, phá kỷ lục trước đó do Iceland thiết lập năm 2018. Hai chiếc máy bay chở những người hâm mộ cuồng nhiệt nhất của Curacao, hay như đội trưởng Leandro Bacuna gọi là “ultras” của họ, đến Jamaica để tiếp lửa tinh thần cho cả đội trong trận quyết định chiếc vé dự World Cup, và họ đã thành công.
Chỉ một người, Tahith Chong, cựu cầu thủ học viện Manchester United, sinh ra tại Curacao.
Những người còn lại đến từ Hà Lan, có nguồn gốc Curacao. Người dễ nhận biết nhất là Leandro Bacuna, tiền vệ 34 tuổi từng chơi cho Aston Villa, hiện thi đấu tại Bandirmaspor ở giải hạng hai Thổ Nhĩ Kỳ.
Anh bắt đầu đại diện cho Curacao từ năm 2019 và, trong trận gặp Jamaica, trở thành cầu thủ khoác áo đội tuyển nhiều nhất với 68 trận. Em trai anh, Juninho, từng chơi cho Huddersfield Town và Birmingham City, hiện tại đá cho Gaziantep ở giải VĐQG Thổ Nhĩ Kỳ.
Kenji Gorre, con trai của Dean, cũng xuất thân từ học viện Manchester United và hiện chơi cho Maccabi Haifa tại Israel. Hành trình dài này bắt đầu từ năm 2004 với câu nói nổi tiếng của cựu chủ tịch liên đoàn bóng đá Curacao, ông Jean Francisco: “Chúng ta có thể vượt qua vòng loại vì chúng ta có những cầu thủ giỏi”. Câu này thoạt nghe rất bình thường, nhưng khi ông nói ra, chẳng ai tin vào điều này.
Đó là lúc ý tưởng chiêu mộ các cầu thủ đang chơi ở nước ngoài bắt đầu được triển khai. Trước đó, Curacao chỉ sử dụng các cầu thủ bán chuyên bản địa, và rõ ràng thế là không đủ với một tầm nhìn lớn.
Leandro Bacuna bổ sung: “Chúng tôi bắt đầu với một giấc mơ đủ sức lọt vào World Cup. Và chúng tôi có thể chọn cầu thủ từ Hà Lan vì chúng tôi là một hòn đảo Caribbean thuộc Hà Lan, chúng tôi có thể có hai quốc tịch.
Curacao đã thay máu lực lượng bằng một chiến lược thông minh: chọn những cầu thủ không đủ tốt để chơi cho đội tuyển Hà Lan, nhưng thừa đẳng cấp để nâng tầm Curacao. “Đó là cách chúng tôi khởi đầu, và giờ mọi người đều thấy đó là thành công kỳ diệu. Vì vậy chúng tôi thực sự tự hào.”- Bacuna xoa tay nói.
Nhưng sự “nhập khẩu” cầu thủ này không diễn ra một cách lạnh lùng và thực dụng. “Chúng tôi vẫn còn rất nhiều người thân ở đó (tại Curacao),” Leandro Bacuna nói về ngữ cảnh trong chiến lược nhân lực của đội tuyển Curacao. Các cầu thủ này gắn bó với mảnh đất bằng sợi dây ruột thịt, chứ không chỉ đơn thuần là lính đánh thuê trong một kế hoạch tái thiết cho World Cup.
Curacao đã vượt qua giai đoạn hai và ba của vòng loại khu vực Concacaf bằng bốn trận toàn thắng ở bảng đấu có đối thủ cứng cựa Haiti (cũng đã lọt vào World Cup), Saint Lucia, Aruba và Barbados, sau đó hòa hai lần với Trinidad & Tobago, thắng Bermuda hai lần (trong đó có chiến thắng 7-0 trên sân khách), đánh bại Jamaica trên sân nhà, trước khi hòa trên sân khách ở trận đấu cuối cùng.
Họ đã thắng với lối chơi thật sự mượt mà. Juninho Bacuna nói rằng đó là kết quả của việc nhiều cầu thủ này đã trưởng thành từ hệ thống Hà Lan.“Chúng tôi chỉ có thời gian ngắn (ở cùng nhau trong những lần tập trung quốc tế), nhưng nhiều cầu thủ đã ở đây cùng nhau rất lâu,” cầu thủ 28 tuổi nói. “Chúng tôi là một đại gia đình, và nếu bạn là một đại gia đình ngoài sân, bạn sẽ kết nối trên sân. Và nếu bạn tập luyện với nhau vài lần, bạn sẽ hiểu người kia muốn gì và cách người kia chơi bóng; đó là điều chúng tôi đã làm rất tốt”.
Kỳ tích sinh ra không chỉ từ năng lực, mà còn cả sự thấu hiểu. Curacao đã lần đầu có mặt ở World Cup như thế đấy.
Uzbekistan và 3 lần “suýt vào” World Cup
Khi nhận ra tầm vóc của những gì vừa trải qua, cảm xúc của toàn đội tuyển bóng đá Uzbekistan bùng nổ. Đây là khoảnh khắc vĩ đại nhất trong sự nghiệp của tất cả bọn họ. Các cầu thủ khóc, ban huấn luyện khóc, thậm chí những cầu thủ dự bị không được sử dụng cũng rơi nước mắt.
Thủ môn người hùng Utkir Yusupov, người đã thực hiện hàng loạt pha cứu thua xuất sắc, trong đó có một pha ở phút thứ tám của thời gian bù giờ trận cuối vòng loại, quỳ gối trên sân, nức nở như những người còn lại.
Yusupov thi đấu cho câu lạc bộ Foolad ở Giải VĐQG Vùng Vịnh Ba Tư của Iran. Đúng vậy, đây không phải là một đội bóng toàn sao, nhưng bằng việc cầm hòa 0-0 trên sân khách trước UAE vào tháng Sáu năm ngoái, họ đã làm được điều mà nhiều người ở quê nhà nghĩ rằng có lẽ sẽ không bao giờ xảy ra — Uzbekistan đã giành vé dự World Cup.
Khi số lượng đội tham dự vòng chung kết tăng từ 32 lên 48 quốc gia cho kỳ World Cup 2026 được tổ chức tại Mỹ, Canada và Mexico, chắc chắn sẽ có một số cái tên bất ngờ xuất hiện và một hoặc hai đội lần đầu tham dự.
Uzbekistan chính là một trong những cái tên ấy, nhưng họ không đủ điều kiện nhờ việc mở rộng giải đấu. Bởi họ vẫn sẽ làm được điều đó nếu định dạng World Cup vẫn giữ nguyên như ở Qatar bốn năm trước, nhờ một chiến dịch vòng loại xuất sắc, chỉ thua đúng một trong 15 trận.
Thực tế, với một quốc gia đam mê bóng đá cỡ đó, chuyện này chỉ là sớm muộn.
“Abdukodir Khusanov đang chơi cho Manchester City, và chắc chắn sẽ có thêm nhiều cầu thủ nữa sang châu Âu. Chúng tôi có rất nhiều tài năng bóng đá.” - Guy Kiala, giám đốc kỹ thuật của Liên đoàn Bóng đá Uzbekistan, tin rằng những gì tốt đẹp nhất vẫn còn đang ở phía trước.
Việc lọt vào World Cup năm sau sẽ chiếu một ánh sáng rực rỡ lên những gì Uzbekistan có thể mang lại cho thế giới bóng đá. Cho đến nay, đất nước này có lẽ được biết đến nhiều hơn nhờ sự thống trị ở môn vật: VĐV huyền thoại của quốc gia này, Artur Taymazov đã giành huy chương vàng Olympic môn vật năm 2004, 2008 và 2012, dù hai huy chương sau bị tước vì kiểm tra doping dương tính.
Còn gì nữa nhỉ? Họ từng có một võ sĩ hạng nặng có đẳng cấp là Ruslan Chagaev, người từng là nhà vô địch thế giới WBA trong một thời gian và đã đấu 9 hiệp với Wladimir Klitschko năm 2009 trước khi trận đấu bị dừng lại. Akgul Amanmuradova là một trong những nữ vận động viên tennis cao nhất lịch sử với chiều cao 1m90 và từng xếp hạng 50 thế giới.
Nhưng đó là tất cả. Bên cạnh các môn thể thao trên, họ cũng thích khúc côn cầu trên băng ở Uzbekistan, hoặc cờ vua, hoặc judo, nhưng thứ mà người dân quốc gia này thực sự yêu thích luôn là bóng đá.
Trong khi người châu Âu bình thường không biết nhiều về bóng đá Uzbekistan, điều đáng ngạc nhiên là quốc gia này từng trở thành bến đỗ của nhiều danh thủ ở cuối sự nghiệp. Rivaldo từng chơi ở đó một thời gian, trong giai đoạn du ngoạn kỳ lạ cuối sự nghiệp của ông, bao gồm cả Angola. Cựu huấn luyện viên Valencia và Inter Hector Cuper từng dẫn dắt đội tuyển quốc gia vào cuối sự nghiệp, nhưng quan trọng hơn, ở bóng đá Trung Á — dù không phải là sân chơi lớn nhất — họ là thế lực thống trị và có thành tích tự hào là đã đủ điều kiện tham dự mọi kỳ Asian Cup ( được xem như Euro hoặc Copa America của khu vực) kể từ khi giành độc lập từ Liên Xô cũ năm 1991.
Với gần 40 triệu dân, đây là quốc gia đông dân nhất Trung Á, một khu vực rộng lớn nằm phía nam nước Nga và phía bắc Iran cùng Afghanistan, bao gồm cả Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Turkmenistan, có diện tích bằng khoảng một nửa châu Âu , nhưng dân số chỉ bằng khoảng một phần mười.
Nhưng dù người dân đã giữ thái độ cuồng nhiệt với bóng đá trong nhiều thập kỷ, World Cup vẫn luôn lảng tránh họ, với ba lần sảy chân những phút cuối cùng. Lần đáng tiếc nhất xảy ra khi họ cố gắng lọt vào World Cup 2006 tại Đức, trong một trận đấu vô cùng tranh cãi và được nhắc đi nhắc lại đến tận hôm nay.
Đó là thời điểm Uzbekistan đạt thứ hạng FIFA cao nhất (hạng 45 — hiện họ xếp hạng 57, từng tụt xuống hạng 109 năm 2010). Uzbekistan lọt vào trận play-off hai lượt với Bahrain, đội thắng sẽ vào play-off liên lục địa với một đội từ khu vực Concacaf (Bắc và Trung Mỹ cùng Caribbean). Họ thắng lượt đi 1-0 trên sân nhà, lẽ ra đã là 2-0 nếu không bị từ chối một quả phạt đền khá rõ ràng.
“Trọng tài đã cướp mất bàn thắng thứ hai của chúng tôi và giờ FIFA đang cướp mất bàn thắng đầu tiên,” Alisher Nikimbaev, trưởng ban quan hệ quốc tế của Liên đoàn Bóng đá Uzbekistan, nói lúc đó. Ông có thể đoán được chuyện gì xảy ra tiếp theo.
Trận lượt đi đá lại kết thúc 1-1, rồi lượt về là 0-0 ở Bahrain, nghĩa là Uzbekistan bị loại theo luật bàn thắng sân khách (đã bị bãi bỏ). Việc Bahrain sau đó suýt nữa bị loại 2-1 trước Trinidad & Tobago ở play-off liên liên đoàn không phải là sự an ủi nào cho người Uzbekistan đang phẫn nộ.
Họ còn thêm một lần dừng bước trước ngưỡng cửa thiên đường ở vòng loại World Cup tại Brazil 2014, thua đúng hiệu số bàn thắng bại, với thất bại quyết định 0-1 trên sân khách trước Hàn Quốc (đội thay thế họ dự World Cup) ở lượt cuối.
Sau đó, năm 2018, họ chỉ thiếu đúng hai điểm để đến nước Nga láng giềng sau trận hòa 0-0 trên sân nhà trước chính Hàn Quốc ở lượt cuối, trong khi phải thắng mới đủ điều kiện. Chữ “suýt nữa” rõ ràng ám ảnh Uzbekistan rất nhiều lần.
Vậy điều gì đã khác lần này với Uzbekistan. Sau cùng, đây không phải là một đội hình toàn cầu thủ xuất khẩu thi đấu ở châu Âu: 14/25 tuyển thủ hiện tại chơi ở giải trong nước.
Có hai ngoại lệ đáng chú ý: đội trưởng, tiền đạo, vua phá lưới kỷ lục và là biểu tượng của đội - Eldor Shomurodov, một tiền đạo năng nổ của Roma, người ghi bảy bàn trên mọi đấu trường mùa giúp đội xếp thứ năm Serie A.
Và tất nhiên phải kể đến Khusanov, ngôi sao sáng nhất, người đã vươn lên trong những tập thể hay nhất thế giới là Manchester City một cách thần tốc, từ bóng đá trẻ Uzbekistan đến Champions League chỉ trong hai năm, qua một giai đoạn ở Lens (Pháp).
Có lẽ cầu thủ duy nhất ở gần đẳng cấp của Shomurodov và Khusanov là Abbosbek Fayzullaev, tiền vệ tấn công năng động đang chơi cho CSKA Moscow. Fayzullaev, giống Khusanov, chỉ mới 21 tuổi và có lẽ đủ tài năng để thi đấu ở cấp độ cao hơn nhiều.
Anh đã hai lần được bầu là cầu thủ Uzbekistan của năm, cũng như lọt vào đội hình xuất sắc Asian Cup 2023 và được bầu là “Khám phá của mùa giải” tại giải Ngoại hạng Nga 2023-24. Phần còn lại của đội, đó chủ yếu là nỗ lực tập thể kiên cường, có tổ chức, chỉ thủng lưới 11 bàn trong 15 trận vòng loại.
Và dù đội tuyển quốc gia đang đạt thành công chưa từng có, họ đã bắt đầu hướng mắt đến thế hệ tiếp theo. 18 tháng trước, đội U17 Uzbekistan đã gây sốc trước đội U17 Anh tại World Cup lứa tuổi, thắng 2-1 ở vòng 1/8 trước khi thua sát nút 0-1 trước Pháp ở tứ kết. Đầu năm đó, đội U20 của họ cũng lọt vào vòng knock-out World Cup, sau khi thắng giải châu Á tương đương trên sân nhà vài tháng trước (với Fayzullaev được bầu là cầu thủ xuất sắc nhất giải).
Và năm ngoái, đội U23 Uzbekistan đã tham dự Olympic tại Pháp (sau khi giành ngôi á quân Asian Cup U23 2023, chỉ xếp sau Nhật Bản). Timur Kapadze dẫn dắt tập thể trẻ đó, và chính ông là người giờ đã đưa đội tuyển quốc gia đến World Cup.
Kapadze, 43 tuổi, nhận nhiệm vụ đầu năm nay, thay thế cựu huấn luyện viên Slovenia Srecko Katanec, người phải nghỉ vì lý do sức khỏe. “Việc thay HLV của một đội đang chiến thắng không phải là ý tưởng hoàn hảo, nhưng các cầu thủ đã thích nghi rất tốt” - giám đốc kỹ thuật Kiala, người Bỉ từng đảm nhận vai trò tương tự tại các câu lạc bộ ở UAE và Saudi Arabia, chia sẻ về quyết định khó khăn ấy.
Khi Kiala được tuyển dụng vào khoảng thời gian đội U17 Uzbekistan gây sốc trước Anh cuối năm 2023, ông thấy một đất nước bóng đá có rất nhiều tài năng, nhưng thiếu cấu trúc và sự hỗ trợ để khai thác tài năng đó.
Trước hết, LĐBĐ nước này thậm chí còn chưa có giám đốc kỹ thuật trước khi Kiala đến. Tất nhiên, vì thế, cũng không có kế hoạch phát triển dài hạn, và dù có các học viện bóng đá trải khắp đất nước rộng lớn, chúng đều do chính phủ quản lý và ngân sách được bao cấp.
Kiala và nhân viên của ông đã giành lại quyền kiểm soát chuyên môn các học viện này, biến thứ từng chủ yếu là hoạt động xã hội cho trẻ em thành một hệ thống học viện thực thụ. Những trận đá bóng đường phố trở thành các trận đấu thực sự giữa những tài năng xuất sắc nhất từ mỗi vùng.“Chúng tôi luôn có tài năng, nhưng giờ đây có sự nhất quán trong việc phát hiện tài năng đó,” Kiala nói, đội ngũ nhân viên của ông được chính phủ hỗ trợ mạnh mẽ. “Vì vậy giờ sẽ không chỉ là ‘một năm tốt’ của các cầu thủ. Giờ chúng tôi đang nhìn thấy những tài năng liên tục xuất hiện”.
Và đấy là một trong lý do giúp họ đã vượt qua được cú rướn cuối cùng, bất chấp những nỗi ám ảnh quá khứ. Để có mặt ở World Cup.
Cape Verde & Khoảnh khắc vĩnh cửu
Để dễ hình dung về cái tên nghe quá xa lạ này, bạn có thể bắt đầu từ địa lý: Cape Verde là một quần đảo gồm 10 hòn đảo ngoài khơi bờ biển phía tây châu Phi với dân số khoảng 525.000 người và từng là thuộc địa của Bồ Đào Nha cho đến năm 1975. Có lẽ trong giấc mơ hoang đường nhất, họ chưa bao giờ dám mơ đến World Cup.
Họ cần một chiến thắng ở trận vòng loại cuối cùng trước Eswatini để hoàn tất nhiệm vụ và đứng đầu bảng đấu có Cameroon, đội đã dự 8 trong 11 kỳ World Cup gần nhất. Trên giấy tờ, trận đấu trông giống như một cuộc dạo chơi, vì lần gần nhất Eswatini thắng một trận vòng loại World Cup là vào năm 2015. Nhưng trong hiệp một, mọi thứ không hề diễn ra suôn sẻ như tưởng tượng: càng gần vinh quang, càng tim đập chân run. 45 phút đầu ấy không hề giống một trận bóng đá, mà giống như một cuộc thử thách thần kinh với toàn bộ người dân Cape Verde.
Con số chính thức: khoảng 15.000 người đã đến sân để tham gia cuộc thử thách tim mạch khắc nghiệt này. Nhưng với tình trạng chen chúc ở các lối đi và hành lang, con số thực tế chắc chắn cao hơn. Vé rất khó mua: chúng được bán tại các trạm xăng và tiệm bánh ngọt quanh thủ đô Praia. Dù mua vé ở đâu, mọi người đều căng thẳng: liệu cơ hội lớn của họ có đang tuột khỏi tay?
Nhưng tất cả căng thẳng tan biến chỉ ba phút sau giờ nghỉ, khi Livramento dứt điểm tung lưới từ một quả bóng lỏng lẻo, và lúc đó cả sân vận động phát điên. Họ vừa lấy lại bình tĩnh thì sáu phút sau, Willy Semedo ghi bàn thứ hai.
Phần còn lại của hiệp hai trở thành bữa tiệc ăn mừng. Những đường chuyền được án thưởng bằng tiếng “Olé!” ngay từ phút 65. Một cảnh sát bắt đầu khuấy động đám đông, dịp lễ hội vượt qua nhiệm vụ chuyên môn của anh. Và trong thời gian bù giờ, mọi thứ kết thúc hoàn hảo khi Stopira, cầu thủ 37 tuổi, đã giải nghệ vài năm trước nhưng trở lại vì chiến dịch này, dứt điểm tung lưới ở cột xa. Cả đội ăn mừng cùng anh như thể chính họ ghi bàn.
Thành công đến từ đâu? Vài năm trước, Liên đoàn Bóng đá Cape Verde đã nỗ lực tận dụng cộng đồng kiều bào. Có đợt di cư rộng rãi từ các đảo những năm 1960-1970, trước khi độc lập, nghĩa là có những góc nhỏ của Cape Verde khắp thế giới.
Chính từ những góc nhỏ ấy, một đội tuyển bóng đá đã ra đời. Đội hình gặp Eswatini có cầu thủ sinh ở Bồ Đào Nha, Pháp, Ireland và Hà Lan, bên cạnh Cape Verde. 25 cầu thủ thi đấu cho câu lạc bộ ở 15 quốc gia khác nhau, từ Moreira ở Mỹ đến Ailson Tavares ở Israel, qua Lopes ở Ireland.“Chúng tôi đã thay đổi rất nhiều,” giám đốc kỹ thuật Cape Verde Rui Costa nói với The Athletic. “Đội U17 đang chơi tốt, đội nữ có thể lọt vào AFCON. Giờ chúng tôi có triết lý chơi bóng. Bước tiếp theo là đưa các cầu thủ trẻ lên. Mọi người giờ đều muốn chơi cho Cape Verde.”
Kết quả? Họ tiến bộ thần tốc: đầu thế kỷ, Cape Verde xếp hạng 182 thế giới. Giờ là hạng 70, chắc chắn sẽ tăng khi bảng xếp hạng tiếp theo được tính, và từng lên cao nhất hạng 27. Tiền từ FIFA đã giúp họ nâng cấp cơ sở vật chất, cộng với đầu tư từ Trung Quốc giúp xây sân vận động quốc gia, nơi họ đánh bại Eswatini.
Nhờ nguồn tài trợ, nhiều bảng hiệu xung quanh đều bằng tiếng Anh và tiếng Trung, không phải tiếng Bồ Đào Nha hay Creole. Khi Pelé qua đời tháng 12/2022, Thủ tướng Cape Verde Ulisses Correia e Silva thông báo sân sẽ được đổi tên theo huyền thoại Brazil, đáp lại gợi ý hơi kỳ quặc của Gianni Infantino rằng mọi quốc gia nên đặt tên ít nhất một sân theo Pelé.
Sau đó người ta khéo léo chỉ ra rằng Pelé chưa từng đến sân, hay (theo như mọi người biết) đến Cape Verde. Thế là họ vẫn giữ tên Estadio Nacional, chỉ cách trung tâm thủ đô khoảng 20 phút chạy xe. Khoảnh khắc lịch sử đã diễn ra tại đây, và sẽ trở thành vĩnh cửu với người dân quốc gia này.
Một World Cup đáng chờ đợi
Điều có lợi nhất của việc tăng số lượng lên 48 đội là mở rộng vòng loại, mang lại cơ hội lớn hơn cho một số quốc gia bóng đá không có bề dày lịch sử.
Lập luận ủng hộ cho ý tưởng này: giải đấu này được cho là toàn cầu, nên càng nhiều nơi trên thế giới được đại diện, càng tốt, phải không? Chắc chắn thú vị hơn khi có các đội mới, với những câu chuyện mới, sự hiện diện của họ mang ý nghĩa mới mẻ với người dân thay vì những quốc gia quen thuộc với cùng một kịch bản.
Đó là góc nhìn ly nước đầy một nửa.
Góc nhìn ly nước vơi một nửa là thể thức mở rộng số lượng quá mức này chỉ cho phép các đội chất lượng kém lọt vào, và các đội kém sẽ dẫn đến nhiều trận chênh lệch hơn, một chiều và nhàm chán hơn, ít cạnh tranh hơn.
Đó không phải lập luận hoàn toàn vô lý, vì các tân binh không có nhiều thành tích bóng đá đáng kể.
Cape Verde là quốc gia chỉ hơn 500.000 dân, hiện là quốc gia nhỏ thứ ba (hai vị trí còn lại thuộc về Curacao và Iceland) từng vào World Cup. Họ chỉ bắt đầu dự vòng loại CAN trong thập kỷ qua và lần đầu tham gia vòng loại World Cup từ năm 2002. Jordan chỉ mới ra mắt Asian Cup lần đầu năm 2004.
Trong số các tân binh đã chắc suất năm sau, Jordan xếp hạng 66 FIFA hiện tại, Uzbekistan 55, Qatar 52 và Cape Verde 71. Các ứng cử viên tiềm năng thì Suriname 126 và New Caledonia tận 150.
Kỷ lục đội xếp hạng thấp nhất vào World Cup hiện do Triều Tiên nắm giữ, họ xếp 105 khi vào năm 2010. Họ thua cả ba trận bảng với tổng tỉ số 1-12, bao gồm thất bại 0-7 trước Bồ Đào Nha.
Những số liệu ấy có thể phủ một bóng mây u ám cho những tiên đoán về chất lượng World Cup 2026.
Nhưng chỉ vì các đội này xếp hạng thấp không có nghĩa là chúng ta sẽ chỉ xem những trận đấu quá chênh lệch với tỉ số kiểu tennis. Có những bằng chứng cho thấy điều ngược lại.
Hãy nghĩ về World Cup nữ 2023.
Kỳ World Cup đó cũng mở rộng từ 24 lên 32 đội, thêm tám tân binh. Có những trận rất chênh lệch (Việt Nam thua cả ba trận, không ghi nổi bàn nào), nhưng Bồ Đào Nha suýt loại nhà đương kim vô địch Mỹ ở bảng đấu, và Morocco thực sự vượt qua Đức hùng mạnh ở vòng bảng – đội đã vô địch hai lần và vào chung kết lần ba cùng hai lần vào bán kết trong tám kỳ trước.
Một giải đấu khác mở rộng gần đây là UEFA Champions League. Mùa trước, tân binh (ít nhất ở kỷ nguyên Champions League) Aston Villa vào top tám vòng bảng, Brest còn vượt Juventus và Man City.
Còn Euro, từ 16 lên 24 đội năm 2016 thì sao? Bốn đội chào sân chơi bằng những bất ngờ lớn: Albania bị loại từ vòng bảng nhưng thắng Romania và hòa 0-0 với Pháp hùng mạnh đến phút 89 trước khi thủng lưới hai bàn cuối; Bắc Ireland vào knock-out sau khi đẩy Đức đến giới hạn ở trận cuối cùng; Iceland suýt loại nhà vô địch Bồ Đào Nha, rồi đánh bại Anh ở vòng 16 đội đầy ấn tượng; và tuyệt vời nhất, xứ Wales vào đến bán kết.
Hãy nghĩ về tác động của tân binh ở các kỳ khác: ở trận đầu tiên chơi tại World Cup trong lịch sử vào năm 2002, Seneal đánh bại dễ dàng nhà đương kim vô địch Pháp. Năm 1994, Nigeria thắng bảng có Á quân 1990 Argentina và đẩy đương kim á quân Ý đến hiệp phụ ở vòng 16 đội. Hành trình vào đến tứ kết của CH Ireland năm 1990 vẫn được nhớ mãi đến giờ.
Và câu chuyện của rất nhiều quốc gia nhỏ có mặt ở World Cup năm nay thực sự rất đáng để theo dõi. Họ đã giành vé bằng thực lực, chứ không đơn giản là hưởng lợi từ thể thức mở rộng. Hãy tôn trọng và dõi theo họ.
Bộ Kinh Vân
