“Ai mà chẳng mê chút drama, miễn bản thân đừng là vai chính!”. Tưởng sẽ là một cú sốc ngơ ngác, ngỡ ngàng rồi bật ngửa kiểu A24, The Drama của Kristoffer Borgli lại âm thầm siết chặt trong 1 giờ 45 phút nghẹt thở, để rồi đọng lại một dư vị mơ hồ: đủ khiến người xem ngoái nhìn lại các mối quan hệ của chính mình, nhưng lại khó lòng gọi tên điều gì thực sự xuất sắc.
Phân biệt đâu là tình yêu, đâu chỉ là cơn say mê lý trí tô vẽ, vốn dĩ là một bài toán không bao giờ có lời giải trước khi mọi thứ sụp đổ. Điện ảnh từng thử thách tình yêu bằng những mô típ quá đỗi quen thuộc: một lời nói dối được giấu kín, một bí mật chôn vùi dưới lớp bụi thời gian, hay một hành động phản bội có chủ đích và bằng chứng rành rành. Nhưng Kristoffer Borgli, với The Drama, lại chọn một lối rẽ trần trụi và hiểm hóc hơn nhiều. Ông không dùng bạo lực trực tiếp để phá vỡ sự gắn kết của hai con người. Ông sử dụng chính ý định của bạo lực – nơi khẩu súng chưa từng nổ, nhưng tiếng vọng âm u của nó lại chát chúa đến nhức nhối, xuyên thủng lớp vỏ bọc của một xã hội vốn đã quen phán xét.
Emma (Zendaya) và Charlie (Robert Pattinson) bước vào bộ phim như một bản phác thảo của sự hoàn hảo mà chúng ta thường thấy trên thiệp cưới: trẻ trung, xinh đẹp, yêu nhau và đang đứng ở thời điểm cận kề của lời thề nguyện trọn đời. Trong một buổi tối tưởng như vô thưởng vô phạt, khi hội bạn thân quây quần bên nhau trong căn hộ ấm cúng để chơi trò phơi bày góc khuất đen tối nhất của chính mình, Emma – với vẻ điềm tĩnh gần như lạnh lùng – bất ngờ thả một quả bom u ám vào giữa phòng khách: thời thiếu niên, cô từng đánh cắp khẩu súng của cha mình, sắp xếp mọi thứ trong balo, và chỉ chực chờ để thực hiện một vụ xả súng.
Lời thú tội ấy không chỉ là một cú sốc cá nhân dành cho Charlie, người chồng sắp cưới, đang sững sờ nhìn vị hôn thê của mình như thể lần đầu tiên nhìn thấy cô. Nó là một chất xúc tác hoàn hảo, một thứ dung môi tàn nhẫn có khả năng bóc tách từng lớp vỏ bọc đạo đức đang được dát mỏng trên da thịt của mỗi nhân vật có mặt trong căn phòng. Kể từ khoảnh khắc đó, The Drama từ bỏ vỏ bọc của một câu chuyện tình lãng mạn. Nó biến thành một cuộc giải phẫu lạnh lùng, không gây mê, về cơ chế mà con người sử dụng sự phán xét tha nhân để ngụy trang cho lương tâm nhếch nhác của chính mình.
Ý định bạo lực - tội ác không cần hành động
Điểm tinh quái nhất và cũng mang màu sắc hài đen đặc trưng của điện ảnh Bắc Âu trong kịch bản của Borgli nằm ở cách ông xây dựng lý do khiến Emma từ bỏ ý định xả súng. Ngay khoảnh khắc cô chuẩn bị rút khẩu súng ra khỏi ba lô, những dòng tin tức về một vụ xả súng hàng loạt khác tại trung tâm thương mại địa phương - nơi cô quen biết một nạn nhân – đã phủ sóng. Kế hoạch của cô bị "cướp mất hào quang". Đây là một cú lật đầy hoài nghi và tàn nhẫn đến mức văn hào Bret Easton Ellis có lẽ cũng phải gật gù tán thưởng. Borgli không để Emma từ bỏ vì một tia sáng lương tâm chợt lóe lên trong tâm hồn non nớt. Cô từ bỏ vì một sự trùng hợp éo le và nghiệt ngã của số phận đã đánh cắp mất sân khấu của cô. Chính sự thừa nhận trần trụi này khiến nhân vật Emma trở nên bất khả đoán và đáng sợ hơn hẳn một tội đồ đã biết ăn năn. Cô là một bí ẩn chưa được giải mã, và điều đó khiến những người xung quanh không thể ngủ yên.
Bạo lực súng đạn trong The Drama không có sự hiện diện vật lý. Không có máu chảy, không có tiếng súng chát chúa làm nổ tung màng nhĩ, không có bất kỳ một hành động bạo lực thực tế nào được trình chiếu trên màn ảnh. Nhưng cái "ý định" của Emma, dù vĩnh viễn nằm trong phạm trù giả định và hối hận, lại bị những người xung quanh gán cho trọng lượng của một tội ác có thật - một vết nhơ không thể gột rửa. Điều trớ trêu và cũng là đòn đánh sắc lạnh nhất của phim nằm ở chỗ: trong chính buổi tối định mệnh hôm đó, những người bạn thân còn lại cũng lần lượt khui ra những hố đen tàn nhẫn không kém trong quá khứ của họ. Rachel từng bắt nạt một đứa trẻ yếu thế đến mức hủy hoại hoàn toàn sức khỏe tinh thần của nó. Mike thẳng thắn kể lại khoảnh khắc hèn hạ đến mức phi lý khi anh dùng chính bạn gái mình làm lá chắn sống trước hàm răng của lũ chó dữ. Còn Charlie, chàng rể tương lai lý tưởng với gương mặt điển trai và ánh mắt chân thành, từng tham gia vào những cuộc săn lùng và bắt nạt tập thể qua màn hình máy tính.
Họ đều là thủ phạm của những tổn thương đã thành hình, những hành vi bạo lực đã thực sự diễn ra và để lại hậu quả. Nhưng chỉ có Emma, với tội danh chỉ tồn tại trong suy nghĩ, mới bị dán nhãn là "kẻ đáng sợ" và bị cô lập.
Đây chính là mũi khoan sắc ngọt mà Borgli cắm sâu vào tâm lý khán giả. The Drama không hề có ý định luận bàn một cách giáo điều về chính sách kiểm soát súng đạn. Bộ phim mổ xẻ cách xã hội hiện đại chọn lọc đạo đức như chọn một món hàng trên kệ siêu thị. Những sai lầm thông thường, dù có tàn bạo, vẫn được xếp vào ngăn "có thể thứ tha", miễn là chúng đủ quen thuộc và không làm xáo trộn cảm giác an toàn tẻ nhạt của tập thể. Nhưng một ý định bạo lực mang tính biểu tượng cao như xả súng học đường, dù đã bị chôn vùi trong quá khứ, lại trở thành một vết nhơ vĩnh viễn, đủ sức biến Emma thành hòn đảo hoàn toàn bị cô lập ngay giữa lòng thành phố. Borgli, bằng một cú chạm vừa phá cách vừa khiêu khích, đã pha trộn một cách kỳ dị hai hiện tượng văn hóa Mỹ tưởng chừng không thể đứng chung: hài kịch hôn nhân Hollywood lấp lánh và thảm kịch xả súng học đường đen tối.
Rachel và bộ mặt thật của sự phẫn nộ có chọn lọc
Nhân vật Rachel, do Alana Haim thủ vai, là hiện thân trần trụi và hoàn hảo nhất cho sự xảo trá này. Ban đầu, cô xuất hiện như một người bạn có vẻ ngoài cởi mở, hài hước và đầy cảm thông - mẫu phù dâu lý tưởng trong mọi đám cưới. Nhưng ngay sau lời thú tội của Emma, thái độ của Rachel biến đổi với một tốc độ chóng mặt và lạnh lẽo. Sự thân thiện biến mất, nhường chỗ cho ánh nhìn xa lánh, những cái nhếch mép khinh miệt và một khoảng cách vô hình nhưng lạnh buốt như băng. Và hãy nhớ, Rachel chính là kẻ từng trực tiếp hủy hoại tuổi thơ của một con người - một hành động bạo lực thực tế và có hậu quả nhãn tiền, một sự tàn ác mà cô ta dễ dàng kể ra như một giai thoại vui trong quá khứ. Nhưng thay vì đối diện với con quái vật trong chính mình, cô ta chọn cách ném đá Emma. Hành động phán xét này như một tấm khiên thần kỳ giúp cô ta tự trấn an về nhân cách "ưu việt" của bản thân, một sự thanh tẩy giả tạo để che lấp đi những vết bùn chưa ráo dưới chân mình. Diễn xuất của Haim mang đến một sự kích động khó chịu đến mức xuất sắc, khiến khán giả vừa căm ghét vừa hiểu rõ cơ chế tâm lý đằng sau sự căm ghét đó.
Sự giả dối tập thể ấy còn được Borgli mở rộng biên độ và đẩy lên một tầm cao trào phúng qua một chi tiết nhỏ nhưng gai góc: việc sa thải cô DJ của đám cưới. Khi nhóm bạn phát hiện người phụ nữ họ thuê làm DJ lại dính dáng đến chất cấm, họ lập tức tẩy chay và muốn loại bỏ cô khỏi sự kiện trọng đại. Quyết định ấy được khoác lên tấm áo đạo đức và sự thuần khiết cho ngày cưới, như thể họ đang thực thi một sứ mệnh cao cả để bảo vệ không gian thiêng liêng. Nhưng kỳ thực, nó phơi bày một cơ chế vận hành quen thuộc đến đau đớn của thời đại số: "cancel culture" như một thứ hàng hóa rẻ tiền để mua vui và khẳng định vị thế thượng đẳng. Họ nói không phán xét DJ ấy nhưng lại đuổi cô ngay lập tức vì cặp đôi sắp cưới không thể đối diện với nỗi bất an của chính họ. Đây không phải là một chi tiết phụ – nó chính là tấm gương phản chiếu trung thực nhất về cách xã hội hiện đại vận hành: sẵn sàng hủy bỏ người khác để bảo vệ hình ảnh đạo đức của bản thân, trong khi chính mình cũng đang mang đầy những sai lầm chưa từng đối diện.
Charlie và nỗi sợ mang tên sự im lặng
Charlie, mặt khác, là một biến thể tinh vi và thầm lặng hơn của sự đạo đức giả. Anh ta không phán xét bằng lời nói, không hùa theo Rachel trong việc công khai tẩy chay Emma. Sự xa cách của anh còn tàn khốc hơn thế: đó là một bản án lặng lẽ được thi hành qua những ánh mắt lưỡng lự và những khoảng im lặng đặc quánh. Pattinson thể hiện sự dao động nội tâm này bằng lối diễn xuất co cụm và tiết chế đến mức tối đa. Anh diễn vai Charlie như một người đàn ông đang căng cứng từ bên trong, cố gắng duy trì vỏ bọc dễ mến và lịch thiệp ngay cả khi tâm trí đang tan rã thành từng mảnh. Khi căng thẳng lên đến đỉnh điểm, Charlie thậm chí còn viện dẫn một cách vụng về đến Lacombe, Lucien của Louis Malle – một bộ phim về sự cộng tác với Đức Quốc xã thời chiến – để so sánh với câu chuyện của Emma. Sự liên tưởng hàn lâm nhưng lạc lõng này không cho thấy chiều sâu trí tuệ của Charlie, mà ngược lại, nó phơi bày sự bất lực đến thảm hại của anh trong việc thực sự thấu hiểu và cảm thông với người phụ nữ mình sắp cưới. Anh ta sợ hãi bóng ma trong quá khứ của vị hôn thê, nhưng lại tuyệt nhiên không một lần dám ngoái đầu nhìn vào những bóng ma mình từng tạo ra trên không gian mạng.
Còn Mike (do Mamoudou Athie thủ vai) là hiện thân cho tội lỗi của sự thụ động – cái ác của những người trung lập. Sự im lặng của anh ta không phải là sự khôn ngoan của một người đứng ngoài quan sát. Nó là một dạng đồng lõa đến mức tàn nhẫn. Anh ta không lên tiếng bênh vực Emma khi cô đang bị xâu xé bởi những lời phán xét, cũng chẳng hùa theo Rachel để tăng thêm sức nặng cho bản án. Chính sự chơi vơi và trốn tránh trách nhiệm ấy lại là cơn gió độc khiến ngọn lửa căng thẳng trong căn phòng cháy âm ỉ và ngột ngạt hơn bao giờ hết.
Bốn mảnh ghép, bốn bộ mặt của đạo đức giả – và đó lẽ ra phải là trọng tâm mạnh mẽ nhất của bộ phim. Cách Borgli dẫn dắt khán giả qua những lớp lang phán xét và phản ứng thái quá của các nhân vật gợi nhớ mạnh mẽ đến tinh thần của Ruben Östlund trong Force Majeure hay Thomas Vinterberg trong Festen – nơi những nghi thức xã hội tưởng chừng văn minh và lịch lãm bị lột trần một cách tàn bạo để lộ ra sự hoang dã và tàn nhẫn nguyên thủy bên dưới. Và với tư cách là một đạo diễn người Na Uy quan sát nước Mỹ từ bên ngoài, Borgli mang đến một góc nhìn vừa xa lạ, vừa sắc bén một cách kỳ quặc về cách xã hội này đối phó – hay đúng hơn là thất bại thảm hại trong việc đối phó – với đại dịch bạo lực súng đạn.
Ngôn ngữ điện ảnh của sự căng thẳng âm ỉ
Về mặt kỹ thuật, The Drama cho thấy những tham vọng rõ rệt và một bản sắc điện ảnh độc đáo từ Kristoffer Borgli. Bố cục khung hình rộng thường xuyên được sử dụng để nhấn mạnh khoảng cách tâm lý ngày càng lớn giữa các nhân vật, ngay cả khi cơ thể họ vẫn ở cạnh nhau trong cùng một căn phòng chật hẹp. Ánh sáng lạnh lẽo, trầm tĩnh và dửng dưng của đô thị Bắc Mỹ tràn qua cửa sổ, khiến những khung cảnh đời thường như bữa tối hay buổi thử váy cưới bỗng nhuốm màu kinh dị tâm lý. Máy quay thường nán lại lâu hơn mức cần thiết, để lại những ánh mắt lạc lõng hay nụ cười gượng gạo, tạo ra một sự căng thẳng mài sắc vào dây thần kinh của người xem, buộc họ phải đối diện với sự khó chịu thay vì được giải thoát.
Thiết kế âm thanh là một điểm nhấn đặc biệt đáng chú ý và góp phần không nhỏ vào việc tạo dựng bầu không khí ngột ngạt. Những tiếng ồn xung quanh kỳ lạ bị nuốt chửng vào những khoảng im lặng chói tai; những nốt kèn gỗ bất hòa và bất an len lỏi trên nền nhạc phim, như những tiếng rên rỉ của một tâm hồn đang tổn thương. Âm thanh đôi khi bị bóp nghẹt hoặc cắt đột ngột, như thể chính bộ phim cũng đang muốn nín thở cùng với khán giả. Borgli và biên tập Joshua Raymond Lee khéo léo sử dụng những cú cắt nhanh và jump cut để làm giảm bớt sự nghiêm trọng, kéo những tràng cười gượng gạo ra khỏi khán giả giữa những tiếng thở hổn hển và co rúm – một thủ pháp hài đen được kiểm soát ở mức thượng thừa.
Tuy nhiên, những lát cắt siêu thực về quá khứ của Emma trong trí tưởng tượng của Charlie, dù mang màu sắc ấn tượng và giàu tính biểu tượng, lại thiếu đi sợi dây liên kết về mặt cảm xúc. Chúng giống những mảnh ghép rời rạc trong một giấc mơ xa lạ hơn là một cơn ác mộng thực sự ăn sâu vào tiềm thức và ám ảnh người xem sau khi rời rạp. Và điều đáng tiếc hơn cả, như Peter Bradshaw của The Guardian đã tinh tế chỉ ra, là càng về cuối, bộ phim dường như dần mất đi hứng thú với chính nhân vật Emma. Câu chuyện của cô bị đẩy lùi vào hậu cảnh, nhường chỗ cho sự suy sụp và hoang mang của Charlie. Đến hồi kết, nó trở nên rõ ràng rằng hành trình của ai – và sự tha thứ của ai – mới thực sự là mối bận tâm cuối cùng của The Drama. Emma, người từng là tâm điểm của cơn bão, bỗng trở thành một cái bóng mờ nhạt trong chính câu chuyện của mình.
Những màn trình diễn đầy tinh tế trong không gian ngột ngạt
Zendaya thực sự tỏa sáng trong một vai diễn tối giản về mặt biểu cảm nhưng nặng trĩu về mặt tâm lý. Emma không phải là cơn bão cảm xúc. Cô ấy là mặt hồ tĩnh lặng mà ta biết chắc rằng dưới đáy sâu đang cuộn trào những xoáy nước đen tối. Sự bình tĩnh đến mức mong manh ấy khiến Emma trở nên bất khả đoán và phức tạp đến nao lòng. Đây là một trong những màn trình diễn mạnh mẽ và trưởng thành nhất trong sự nghiệp của cô, nhưng đồng thời nó cũng khiến người ta ước ao rằng cô có nhiều đất diễn hơn, bởi Borgli dường như đã không cho nhân vật này đủ không gian để thực sự bùng nổ và đối thoại trực diện với những kẻ đang phán xét mình.
Ngược lại, Robert Pattinson mang đến một Charlie bất an và đầy thụ động. Anh diễn vai Charlie như một người đàn ông luôn căng thẳng, cố gắng duy trì vẻ dễ mến ngay cả khi tâm trí đang âm thầm tan rã. Nhân vật của anh có chiều sâu trong từng khoảnh khắc đơn lẻ, nhưng lại thiếu một đường cong tâm lý rõ ràng và mạnh mẽ trong toàn bộ tác phẩm. Anh ta phản ứng lại mọi thứ xung quanh, co rúm trước những cú sốc, nhưng chưa bao giờ thực sự hành động hay đưa ra một quyết định mang tính bước ngoặt. Điều này khiến Charlie trở nên mờ nhạt so với sự phức tạp lặng lẽ của Emma.
Cao trào bị bỏ lỡ và cái kết của sự dở dang
Hồi kết của The Drama diễn ra trong chính không gian của lễ cưới – một sân khấu nơi mọi xung đột âm ỉ suốt thời lượng phim được nén chặt vào một không gian duy nhất. Không khí trở nên đông cứng lại như thạch. Những ánh mắt xoáy vào nhau như những mũi dao cùn, chậm rãi cứa vào da thịt tinh thần của người xem. Người ta gần như nín thở, chờ đợi một sự giải thoát, một vụ nổ long trời lở đất để giải phóng toàn bộ áp suất khủng khiếp mà bộ phim đã dày công kiến tạo. Borgli có biệt tài dàn dựng những màn sỉ nhục công khai kéo dài mà ông ưa thích trong sự nghiệp của mình. Nhưng không giống như những kiệt tác tiền bối như Melancholia hay Festen – nơi những tiết lộ đen tối dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn và tàn khốc của mọi nghi thức xã hội – cao trào của The Drama, dù khó chịu đến mức đáng nhớ, lại không bao giờ đạt đến đỉnh điểm của sự nhục nhã hay bi kịch mà nó đã hứa hẹn.
Cái tựa The Drama như một lời cam kết long trọng về một màn kịch sắp vỡ tung. Và bộ phim đã dẫn dụ chúng ta đến tận mép vực của sự kỳ vọng ấy. Nhưng rồi, không có gì xảy ra cả!
Bộ phim chọn cho mình một cái kết "anti-climax" – im ắng và tiết chế đến mức gây hẫng. Căng thẳng không được giải tỏa. Cơn bão tâm lý kết thúc bằng một làn gió nhẹ lạnh lùng, để lại khán giả trong trạng thái lơ lửng và bứt rứt. The Drama kết thúc như một quả bom nguyên tử… nhưng đã bị vô hiệu hóa ngòi nổ từ phút chót. Đây không hẳn là một lựa chọn sai về mặt nghệ thuật, nhưng trong trường hợp cụ thể này, nó phản bội lại toàn bộ hành trình cảm xúc đau đớn mà khán giả vừa trải qua. Khi mọi ngóc ngách của câu chuyện đều báo hiệu về một cú vặn mình thay đổi toàn bộ cục diện, thì việc kết thúc trong tĩnh lặng giống như một bản nhạc giao hưởng đầy kịch tính bị cắt ngang ngay trước nốt cao trào cuối cùng. Sự đứt gãy cảm xúc là có thật và nó để lại một dư vị khó nuốt trôi.
Chấm điểm: 4/5
Điều đáng tiếc nhất, và cũng là điều khiến The Drama đọng lại trong tâm trí như một nỗi dở dang đầy ám ảnh, đó là bộ phim sở hữu mọi chất liệu của một siêu phẩm mùa giải thưởng: dàn diễn viên đẳng cấp, một đạo diễn có tầm nhìn độc đáo, và một chủ đề vừa mang tính thời sự vĩ mô vừa riết róng đến tận cùng cá nhân về đạo đức giả, bạo lực và bản chất mong manh của lòng tin. Nhưng Borgli dường như đã lựa chọn cách đứng bên ngoài để mổ xẻ một cách thông minh, sắc lạnh, thay vì nhảy vào bên trong để lay động tận cùng cảm xúc. Bộ phim tạo ra một sự khiêu khích đầy trí tuệ, một trò chơi của sự phẫn nộ, một cuộc khủng hoảng tâm lý được khớp nối sắc sảo hơn nhiều bộ phim nghiêm túc khác – và nó trao cho chúng ta đúng những gì tựa đề đã hứa hẹn: drama. Nhưng có lẽ, thứ "drama" mà Borgli muốn gửi gắm không phải là vụ nổ, mà là sự âm ỉ không hồi kết, sự mục ruỗng từ bên trong.
Và vì lẽ đó, The Drama trở thành một tác phẩm sắc sảo, đầy tiềm năng và trí tuệ – nhưng cuối cùng vẫn chỉ là một bộ phim hay hơn là một kiệt tác xuất sắc.
Mai Anh
