Hiện nay, nhiều người chuộng dùng thuốc Đông y, thuốc Nam không rõ nguồn gốc vì giảm đau nhanh và nghĩ "lành tính". Theo chuyên gia, thói quen dùng thuốc này tiềm ẩn nhiều nguy hiểm cho sức khỏe.
Phó Giáo sư - Tiến sĩ - Bác sĩ Nguyễn Thị Bay, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (cơ sở 3), cho rằng điều đầu tiên người dân cần phân biệt là thuốc cổ truyền không đồng nghĩa với những gói thuốc được đóng trong túi nilon, không nhãn mác và bán bằng lời truyền miệng.
Việc dùng các loại thuốc Đông y, thuốc Nam không rõ nguồn gốc có nguy cơ đầu tiên là không kiểm soát được chính dược liệu.
Một tên gọi dân gian đôi khi được sử dụng cho nhiều loài cây khác nhau. Nếu thu hái nhầm loài, sử dụng sai bộ phận của cây, chế biến không đúng hoặc dùng quá liều, dược liệu có thể không những không có tác dụng mà còn gây độc.
Chưa kể, dược liệu trôi nổi có thể bị ẩm mốc, nhiễm vi sinh vật, tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng hoặc lẫn tạp chất trong quá trình thu hái và bảo quản.
Một nguy cơ khác là độc tính đối với gan, thận và các cơ quan khác. Một số dược liệu bản thân đã có độc tính nếu sử dụng sai. Với các hỗn hợp không xác định thành phần, nguy cơ còn phức tạp hơn do có thể xảy ra tương tác giữa nhiều hoạt chất, PGS Bay khuyến cáo.
Đáng lo hơn, có những trường hợp thứ người bệnh mua về thực chất không còn giá trị điều trị: dược liệu bị thu hái sai thời điểm, hoạt chất không còn đủ, bị biến chất hoặc nhiễm bẩn.
Nguy cơ pha trộn thêm tân dược
Với thuốc thành phẩm dạng hoàn, đơn, tán..., PGS.TS Nguyễn Thị Bay đặc biệt lưu ý nguy cơ pha trộn thêm tân dược.
Một số hoạt chất nếu được đưa vào sản phẩm mà không công bố có thể khiến người bệnh giảm đau, giảm viêm hoặc cảm thấy khỏe lên nhanh chóng. Chính hiệu quả này lại tạo ra một vòng luẩn quẩn: người bệnh tưởng thuốc “rất hợp”, tiếp tục sử dụng, rồi giới thiệu cho người thân.
Trong đó, corticoid là một trong những hoạt chất đặc biệt đáng lưu ý.
Corticoid không phải là “thuốc độc”. Đây là nhóm thuốc có giá trị điều trị rất lớn khi được sử dụng đúng chỉ định, đúng liều và có bác sĩ theo dõi. Vấn đề nằm ở việc người bệnh không biết mình đang sử dụng corticoid nếu hoạt chất này bị giấu trong một sản phẩm mang danh thuốc cổ truyền.
Corticoid có thể khiến đau, sưng, phản ứng dị ứng hoặc một số triệu chứng viêm giảm nhanh. Người dùng vì thế dễ có cảm giác thuốc “thần kỳ”.
Nếu corticoid được sử dụng trong thời gian đủ dài, cơ thể có thể giảm khả năng tự sản xuất cortisol. Khi đó, việc tự ý ngừng thuốc đột ngột có thể gây suy thượng thận, PGS Bay cảnh báo.
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Bay, một nguy cơ khác ít được người dân chú ý là thuốc trôi nổi có thể che lấp triệu chứng và làm chậm thời điểm chẩn đoán.
Đau đầu có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Ho kéo dài, đau bụng, tiểu khó, đau xương khớp hay nghẹt mũi tái diễn cũng vậy.
Nếu chỉ uống một loại thuốc khiến triệu chứng giảm xuống mà không tìm nguyên nhân, người bệnh có thể tưởng rằng bệnh đã khỏi trong khi quá trình bệnh lý vẫn tiếp tục.
Đến khi thuốc không còn hiệu quả, triệu chứng trở lại hoặc biến chứng xuất hiện, cơ hội điều trị ở giai đoạn sớm có thể đã bị bỏ lỡ.
Dấu hiệu nhận biết thuốc trôi nổi không rõ nguồn gốc
- Thuốc được đóng trong túi không nhãn, không tên nhà sản xuất, không thành phần.
- Người bán quảng cáo một sản phẩm có thể chữa rất nhiều bệnh khác nhau.
- Cam kết “uống vài ngày là khỏi”, “giảm đau thần tốc” hoặc hiệu quả với tất cả mọi người.
- Không cần khám bệnh nhưng vẫn được kê một công thức giống nhau cho nhiều người.
Ngọc Minh
