Những năm gần đây, phong trào tập gym, thể hình phát triển mạnh, đặc biệt ở nam giới trẻ. Tuy nhiên, không ít người lo ngại việc nâng tạ nặng có thể gây giãn tĩnh mạch tinh – một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến vô sinh nam. Thực tế, tập luyện không trực tiếp gây bệnh, nhưng nếu tập sai cách hoặc quá sức, bệnh có thể tiến triển nặng hơn.
Giãn tĩnh mạch tinh là tình trạng các tĩnh mạch quanh tinh hoàn bị giãn và xoắn bất thường, khiến máu bị ứ trệ tại bìu, làm tăng nhiệt độ tinh hoàn. Sự rối loạn này kéo dài có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sinh tinh, làm giảm cả số lượng và chất lượng tinh trùng.
Theo thống kê y học, khoảng 15% nam giới mắc giãn tĩnh mạch tinh, trong đó bên trái chiếm đa số do đặc điểm giải phẫu của hệ tĩnh mạch. Đáng chú ý, đây là nguyên nhân phổ biến ở những trường hợp hiếm muộn nam.
Theo các bác sĩ chuyên khoa Nam học, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 bản thân việc tập thể thao không gây ra giãn tĩnh mạch tinh. Tuy nhiên, những động tác làm tăng áp lực ổ bụng đột ngột như squat nặng, deadlift, gồng nâng tạ… lại có thể khiến máu khó lưu thông khỏi vùng bìu.
Ảnh minh họa
Đặc biệt, thói quen nín thở khi gồng người (hiệu ứng Valsalva) làm áp lực ổ bụng tăng cao, cản trở máu chảy ngược về tim. Khi người tập vốn đã có hệ thống van tĩnh mạch yếu, lượng máu ứ lại lâu ngày sẽ khiến các tĩnh mạch tinh giãn to, gây cảm giác tức nặng, đau âm ỉ vùng bìu sau buổi tập.
Nam giới tập thể hình cần đặc biệt lưu ý nếu xuất hiện các dấu hiệu như: cảm giác nặng bìu, tức nhẹ hoặc đau âm ỉ sau khi tập nặng; tinh hoàn bên trái sa thấp hơn bên phải; khi sờ thấy búi mạch ngoằn ngoèo dưới da – dấu hiệu điển hình của giãn tĩnh mạch tinh.
Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể đau kéo dài, giảm ham muốn tình dục, rối loạn tinh dịch đồ, làm tăng nguy cơ hiếm muộn.
Các bác sĩ khẳng định, người bị giãn tĩnh mạch tinh không bắt buộc phải ngừng tập luyện hoàn toàn. Vận động điều độ vẫn có tác dụng cải thiện tuần hoàn máu và nội tiết tố nam. Tuy nhiên, người tập cần điều chỉnh cường độ, tránh nâng tạ quá nặng, không nín thở khi gồng, thở đều trong suốt quá trình tập luyện.
Việc khởi động kỹ, tăng dần mức tạ từ từ và nghỉ ngơi hợp lý sẽ giúp giảm áp lực vùng bụng và bìu. Nếu xuất hiện cảm giác đau, nặng bìu sau tập, nên nghỉ vài ngày và đến cơ sở y tế chuyên khoa Nam học để được siêu âm Doppler, đánh giá chính xác mức độ giãn.
Theo khuyến cáo của Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU 2023), phẫu thuật giãn tĩnh mạch tinh được chỉ định trong các trường hợp, người bệnh đau hoặc khó chịu vùng bìu kéo dài; tinh dịch đồ bất thường; tinh hoàn bên giãn nhỏ hơn bên còn lại; hiếm muộn nam sau khi đã loại trừ các nguyên nhân khác.
Hiện nay, phẫu thuật vi phẫu tĩnh mạch tinh được coi là phương pháp điều trị tiêu chuẩn. Thời gian phẫu thuật khoảng một giờ. Tỷ lệ cải thiện chất lượng tinh trùng đạt 70–80%, khả năng có con tự nhiên sau mổ khoảng 40–60% trong năm đầu.
BS.CKII Nguyễn Văn Phúc, Khoa Nam học, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 khuyến cáo: “Nam giới tập gym hoàn toàn có thể duy trì thói quen vận động nếu tập đúng kỹ thuật, tránh quá sức. Cần thở đều khi nâng tạ, không nín thở, không mặc quần bó chật trong thời gian dài và uống đủ nước”.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, nam giới cần lắng nghe cơ thể, điều chỉnh thói quen sinh hoạt và tập luyện hợp lý. Khi có dấu hiệu bất thường vùng bìu, nên đi khám sớm để bảo vệ sức khỏe sinh sản bởi đây cũng là “phong độ” lâu dài của đàn ông.
