Hoạt chất quý ẩn trong vỏ và gai nhím biển
Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp Bằng độc quyền Giải pháp hữu ích số 3046 cho quy trình chiết xuất hỗn hợp hoạt chất chống oxy hóa từ loài nhím biển do PGS.TS. Bùi Minh Lý cùng các cộng sự thuộc Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ Nha Trang (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) phối hợp với các nhà khoa học Nga nghiên cứu phát triển.
Nhím biển là loài động vật không xương sống thuộc ngành Da gai (Echinodermata), phân bố rộng ở các vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới. Ngoài giá trị thực phẩm, loài sinh vật này còn được giới khoa học đặc biệt quan tâm bởi chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học độc đáo.
Trong đó, đáng chú ý nhất là nhóm sắc tố quinonoid tập trung chủ yếu ở vỏ và gai nhím biển. Nhóm chất này bao gồm echinochrome A, các spinochrome và binaphthoquinone – những hợp chất được chứng minh có khả năng chống oxy hóa rất mạnh.
Các nghiên cứu y sinh hiện đại cho thấy sự hình thành quá mức của các dạng oxy hoạt động (ROS - Reactive Oxygen Species), hay còn gọi là các gốc tự do, có liên quan đến nhiều bệnh lý và quá trình lão hóa của cơ thể.
Sự tích tụ của các gốc tự do được cho là góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, huyết khối, nhồi máu cơ tim, đục thủy tinh thể và nhiều bệnh mạn tính khác. Vì vậy, hệ thống chống oxy hóa đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cơ thể khỏi những tổn thương tế bào.
Biến phế phẩm thành nguồn nguyên liệu giá trị
Đề tài khoa học "Nghiên cứu ứng dụng nhóm hoạt chất tự nhiên quinonoid từ vỏ cầu gai Khánh Hòa định hướng tạo chế phẩm mỹ phẩm", mã số VAST06.01/19-20.
Đề tài được triển khai trong giai đoạn 2019-2020 và được nghiệm thu với kết quả xuất sắc. Không chỉ dừng lại ở việc xây dựng quy trình chiết xuất, nghiên cứu còn góp phần khẳng định tiềm năng ứng dụng của nhóm hoạt chất quinonoid trong nhiều lĩnh vực khác nhau.
Theo các nhà khoa học, nhờ khả năng chống oxy hóa mạnh, các hợp chất này có thể được nghiên cứu để phát triển các sản phẩm chăm sóc da, mỹ phẩm chống lão hóa, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và các chế phẩm hỗ trợ điều trị bệnh liên quan đến stress oxy hóa.
Tại Việt Nam, nhiều loài nhím biển phân bố phổ biến ở vùng biển miền Trung như Echinothrix calamaris, Diadema setosum, Tripneustes gratilla... Các loài này đều chứa các hợp chất quinonoid có giá trị sinh học cao.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần vỏ và gai nhím biển chiếm từ 40-70% khối lượng cơ thể thường bị loại bỏ sau khi khai thác. Điều này không chỉ gây lãng phí nguồn tài nguyên sinh học mà còn làm giảm giá trị kinh tế của hoạt động nuôi trồng, khai thác nhím biển.
Xuất phát từ thực trạng trên, nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát các loài cầu gai tại vùng biển Khánh Hòa, đánh giá hàm lượng các hợp chất quinonoid và xây dựng quy trình chiết tách phù hợp.
Kết quả cho thấy việc sử dụng ethanol kết hợp với axit sulfuric (H₂SO₄) có thể thu nhận hiệu quả hỗn hợp hoạt chất chống oxy hóa từ vỏ và gai nhím biển. Quy trình này giúp tận dụng nguồn nguyên liệu vốn bị bỏ đi, đồng thời tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Ngọc Minh
