Công nghệ tế bào gốc đang mở ra triển vọng điều trị nhiều bệnh lý từ ung thư máu đến các bệnh mạn tính. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh đây không phải phương pháp chữa bách bệnh và mọi ứng dụng đều phải dựa trên bằng chứng khoa học nghiêm ngặt.
Trong khoảng 20 năm trở lại đây, y học tái tạo đã có những bước phát triển mạnh mẽ, đưa công nghệ tế bào gốc từ phòng thí nghiệm đến thực tiễn điều trị. Nhiều quốc gia đã ứng dụng thành công liệu pháp này trong một số bệnh lý, đặc biệt là các bệnh về huyết học.
Tại Hội thảo khoa học quốc tế "Tế bào gốc: Từ nghiên cứu lâm sàng đến ứng dụng thực tiễn" diễn ra ngày 18/7 tại Hà Nội, các chuyên gia trong và ngoài nước đã chia sẻ nhiều thành tựu cũng như những giới hạn của lĩnh vực được đánh giá là một trong những hướng phát triển quan trọng của y học hiện đại.
Ứng dụng đã được chứng minh trong điều trị ung thư máu
Theo TS.BS Hàn Viết Trung, Trung tâm Huyết học – Truyền máu, Bệnh viện 19-8, đến nay, ghép tế bào gốc tạo máu là ứng dụng thành công và được công nhận rộng rãi nhất của công nghệ tế bào gốc.
Phương pháp này được sử dụng trong điều trị nhiều bệnh lý huyết học và một số loại ung thư máu. Sau khi người bệnh được hóa trị liều cao nhằm tiêu diệt tối đa tế bào ung thư, các bác sĩ sẽ truyền trở lại nguồn tế bào gốc khỏe mạnh để tái tạo tủy xương và hệ tạo máu.
Hiện có hai hình thức ghép phổ biến là ghép tự thân (sử dụng tế bào gốc của chính người bệnh) và ghép đồng loài (sử dụng tế bào gốc từ người hiến phù hợp).
Bác sĩ Trung cho hay ghép tự thân giúp kéo dài thời gian lui bệnh, giảm nguy cơ biến chứng miễn dịch và cải thiện chất lượng sống. Trong khi đó, ghép đồng loài có thể mang lại cơ hội chữa khỏi cho một số bệnh ung thư máu nhờ hệ miễn dịch của người hiến tiếp tục tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại, song cũng đi kèm nhiều nguy cơ như thải ghép, nhiễm trùng hoặc bệnh mảnh ghép chống chủ.
Kỳ vọng thay đổi cách điều trị bệnh mạn tính
Không chỉ dừng lại ở điều trị ung thư máu, y học tái tạo đang được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt trong điều trị nhiều bệnh mạn tính.
Theo các nhà khoa học, trong tương lai, liệu pháp tế bào hoặc miễn dịch có thể giúp người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, suy tim hay các bệnh thoái hóa giảm phụ thuộc vào việc uống thuốc mỗi ngày.
Tuy nhiên, những ứng dụng này hiện vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và theo dõi lâu dài. Hiệu quả cũng như độ an toàn cần được kiểm chứng bằng các thử nghiệm lâm sàng trước khi có thể áp dụng rộng rãi.
Theo TS.BSCKII Nguyễn Tiến Dũng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ Tế bào, mục tiêu của lĩnh vực này không phải là giới thiệu những kỹ thuật mới mẻ, mà là xây dựng nền tảng khoa học minh bạch để bác sĩ có thể yên tâm ứng dụng và người bệnh có cơ sở tin tưởng.
Việt Nam từng bước làm chủ kỹ thuật cao
Bác sĩ Trung cho biết Việt Nam đã triển khai ghép tế bào gốc tạo máu từ nhiều năm nay và một số bệnh viện đã thực hiện thường quy với kết quả khả quan.
So với nhiều nước phát triển, chi phí ghép tự thân tại Việt Nam thấp hơn nhờ chi phí dịch vụ y tế và nằm viện thấp hơn. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất vẫn là tổng chi phí điều trị. Nhiều loại thuốc thế hệ mới cũng như một số kỹ thuật hiện đại chưa được bảo hiểm y tế thanh toán đầy đủ, khiến không ít người bệnh gặp trở ngại về tài chính.
PGS.TS Phan Toàn Thắng - nhà khoa học người Việt tiên phong nghiên cứu công nghệ tế bào gốc từ màng dây rốn tại Singapore - cho biết dây rốn sau sinh thực chất là một nguồn vật liệu sinh học rất quý.
Theo ông, nguồn tế bào gốc từ dây rốn có ưu điểm là còn rất "trẻ", khả năng tăng sinh và tái tạo cao, đồng thời việc thu nhận không gây tổn hại cho mẹ và bé. Đây được xem là một trong những nguồn tế bào gốc nhiều tiềm năng để phát triển các liệu pháp điều trị trong tương lai.
Chuyên gia: Không nên coi tế bào gốc là "thuốc tiên"
Dù được đánh giá là lĩnh vực đầy triển vọng, các chuyên gia đều thống nhất rằng tế bào gốc không phải phương pháp chữa khỏi mọi bệnh.
Ngay cả trong ghép tế bào gốc tự thân - ứng dụng đã được chứng minh hiệu quả - mục tiêu chủ yếu vẫn là kéo dài thời gian kiểm soát bệnh, giảm triệu chứng và nâng cao chất lượng sống, chứ không bảo đảm chữa khỏi hoàn toàn.
Sau ghép, người bệnh vẫn có thể đối mặt với nhiều biến chứng như nhiễm trùng, xuất huyết, suy giảm miễn dịch kéo dài hoặc tái phát bệnh. Quá trình phục hồi hệ miễn dịch có thể kéo dài từ 6 tháng đến một năm.
Các chuyên gia cũng lưu ý người dân cần thận trọng trước những quảng cáo về liệu pháp tế bào gốc với những lời hứa hẹn như "chữa bách bệnh", "trẻ hóa toàn thân" hay "phục hồi mọi cơ quan". Hiện nay, ngoài một số chỉ định đã được chứng minh như ghép tế bào gốc tạo máu, phần lớn các ứng dụng khác vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để xác định hiệu quả và độ an toàn.
Theo các chuyên gia, tương lai của y học tái tạo là rất rộng mở, nhưng để công nghệ này thực sự mang lại lợi ích cho người bệnh, mọi liệu pháp đều phải được phát triển trên nền tảng khoa học, tuân thủ quy trình nghiên cứu nghiêm ngặt và được quản lý chặt chẽ trước khi đưa vào điều trị.
Ngọc Minh
