Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những chấn động mạnh mẽ làm định hình lại mọi khía cạnh của xã hội, và giáo dục đại học cũng không nằm ngoài vòng xoáy đó. Gần đây, hệ thống đại học bang California (CSU) của Mỹ đã thu hút sự chú ý của dư luận khi chính thức bắt tay với OpenAI thực hiện một dự án mang tính lịch sử.
Bằng thỏa thuận ban đầu trị giá 16,9 triệu USD và bản hợp đồng gia hạn 13 triệu USD mỗi năm trong vòng ba năm tiếp theo, CSU đã cấp quyền sử dụng phần mềm ChatGPT Edu cho khoảng 460.000 sinh viên và 63.000 cán bộ giảng viên thuộc 23 cơ sở trực thuộc. Hiện tại, đây được ghi nhận là cuộc thử nghiệm và triển khai ứng dụng AI với quy mô lớn nhất toàn cầu tại một tổ chức giáo dục đơn lẻ.
Sự hiện diện của AI tại CSU đang diễn ra một cách rầm rộ ở mọi cấp độ. Tại đại học bang San Jose - cơ sở lâu đời nhất của hệ thống, các thủ thư AI đã được đưa vào hoạt động, song song với đó là sự ra đời của một trung tâm trí tuệ nhân tạo chuyên biệt.
Không chỉ dừng lại ở các không gian học thuật truyền thống, sự can thiệp của công nghệ còn vươn tới cả các sự kiện trọng đại. Trong một buổi lễ đón tân sinh viên gần đây, hình ảnh một phân thân kỹ thuật số đã trực tiếp thay mặt hiệu trưởng để phát biểu và giao lưu với người tham dự. Các trợ lý ảo cũng tham gia sâu vào khâu điều phối lễ tốt nghiệp, trong khi các trung tâm hỗ trợ việc làm tận dụng công cụ này để định hướng tương lai cho sinh viên.
Nhà trường đặt kỳ vọng rất lớn vào bước đi này. Ban lãnh đạo lập luận rằng với thực trạng khoảng 40% sinh viên tốt nghiệp đại học tại Mỹ đang rơi vào cảnh thiếu việc làm, việc phổ cập AI là chiếc phao cứu sinh cần thiết. Phần lớn sinh viên của CSU là những người nhập cư thế hệ đầu hoặc là người đầu tiên trong gia đình bước chân vào giảng đường đại học.
Thông qua chiến lược đưa kiến thức AI thành một khóa học bắt buộc vào mùa thu năm 2025, họ tin rằng nhóm sinh viên này sẽ được trang bị đầy đủ để bắt kịp nền kinh tế AI đang phát triển vũ bão - đặc biệt là khi bang California đang nhận được sự hậu thuẫn lớn từ chính quyền và hàng loạt tập đoàn công nghệ khổng lồ như Adobe, Google, IBM hay Microsoft.
Tuy nhiên, bức tranh công nghệ hào nhoáng đó dường như đang che đậy một hiện thực vô cùng xám xịt, kéo theo làn sóng phản kháng mãnh liệt từ chính những người đang đứng bục giảng. Các giáo sư đã gửi đơn kiến nghị liên danh bày tỏ sự bất bình sâu sắc.
Sự phẫn nộ này hoàn toàn có cơ sở khi hệ thống CSU hiện đang gánh chịu khoản thâm hụt tài chính khổng lồ lên tới 2,3 tỷ USD. Học phí đã bị đẩy lên thêm 6%, có những khoa học thuật bị đóng cửa hoàn toàn, và hàng trăm giảng viên đã bị sa thải - điển hình như đại học bang San Francisco đã cắt giảm 615 vị trí giảng viên trong hai năm qua.
Việc ban lãnh đạo trường chọn cách ưu tiên ném hàng chục triệu USD vào phần mềm máy tính thay vì duy trì sinh kế cho con người bị nhiều cán bộ đánh giá là một quyết định thiếu tình người.
Bên cạnh bài toán về ngân sách, sự hoang mang còn lan rộng do nhà trường thiếu hụt một định hướng đào tạo rõ ràng. Mặc dù hàng vạn tài khoản chatbot đã được kích hoạt, các số liệu chỉ ra rằng cho tới tháng 4 năm nay, mới chỉ có vỏn vẹn 0,7% sinh viên và 16% cán bộ giảng viên hoàn thành các khóa đào tạo sử dụng hệ thống tự nguyện.
Một cuộc khảo sát nội bộ với hơn 94.000 người cũng phản ánh rõ sự bế tắc: 52% giáo sư cho rằng AI tác động tiêu cực đến bài giảng của họ, trong khi 67% sinh viên thừa nhận không hề được hướng dẫn cách dùng AI sao cho hiệu quả. Việc sinh viên lạm dụng hệ thống máy học để làm bài tập đang tạo ra thách thức khổng lồ về liêm chính học thuật, buộc các giảng viên phải tự tìm cách đối phó bằng các bài thi làm trực tiếp trên giấy hoặc sử dụng phần mềm chống gian lận.
Quan trọng hơn cả, sự xâm nhập ồ ạt của AI đang làm dấy lên một cuộc khủng hoảng về bản sắc thể chế và ý nghĩa thực sự của nền giáo dục. Việc nhà trường đổ ngân sách vào một công ty công nghệ tư nhân, để rồi chính các sản phẩm của công ty đó lại dấy lên nguy cơ sa thải giảng viên, đã bộc lộ một mâu thuẫn sâu sắc.
Bỏ ngoài tai những lời kêu gọi đầu tư vào nguồn nhân lực để đảm bảo chất lượng nghiên cứu bền vững, AI vẫn đang tiếp tục thâm nhập sâu vào các giảng đường không chỉ ở CSU mà còn tại những tên tuổi lớn khác như đại học Oxford, đại học bang Texas tại Austin hay trường kinh doanh Wharton thuộc đại học Pennsylvania.
Rốt cuộc, hệ thống đại học đang thực sự thăng cấp để đón đầu tương lai, hay đang dần tự biến mình thành những nền tảng công nghệ vô hồn - đó vẫn là một câu hỏi gây nhức nhối chưa có lời giải đáp.
Tham khảo: Zhihu
Đức Khương
