Theo Sách Kỷ lục Guinness, một cá tra dầu thể dài khoảng 2,7 m được bắt tại miền Bắc Thái Lan năm 2005 nặng tới 380 kg, trở thành cá nước ngọt lớn nhất từng được ghi nhận.
Kích thước khổng lồ khiến cá tra dầu trở thành biểu tượng của hệ sinh thái Mê Kông. Tuy nhiên, chính "người khổng lồ" ấy lại đang đối mặt với một tương lai mong manh.
Cá tra dầu khổng lồ có màu xám đến trắng, mắt nằm thấp và gần như không có râu khi trưởng thành. Khác với nhiều loài cá da trơn, chúng không có răng.
Khi còn nhỏ, cá ăn sinh vật phù du và thậm chí có tập tính ăn thịt đồng loại. Sau khoảng một năm, chúng chuyển sang ăn thực vật và tảo.
Đây cũng là một trong những loài cá có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất. Cá có thể đạt trọng lượng khoảng 200 kg chỉ sau 6 năm và có khả năng sống tới 60 năm.
Cá tra dầu khổng lồ không chỉ cần nguồn thức ăn dồi dào mà còn phụ thuộc vào những đoạn sông dài để di cư và sinh sản theo mùa.
Các nhà khoa học cho rằng loài cá này có thể dành phần lớn thời gian kiếm ăn ở hồ Tonle Sap của Campuchia, sau đó di chuyển hàng trăm km về phía Bắc tới những khu vực sinh sản ở Thái Lan.
Việc xây dựng các đập trên hệ thống Mê Kông có thể cản trở đường di cư, làm thay đổi dòng chảy và ảnh hưởng tới các khu vực sinh sản của cá.
Đánh bắt quá mức cũng khiến quần thể suy giảm mạnh. Theo các ước tính được dẫn trong tài liệu của National Geographic, số lượng cá tra dầu khổng lồ được cho là đã giảm ít nhất 95% trong khoảng một thế kỷ.
Do thiếu số liệu thống kê trực tiếp về tổng quần thể, con số này được suy ra từ sự sụt giảm sản lượng đánh bắt. Một số chuyên gia thậm chí cho rằng chỉ còn vài trăm cá thể trưởng thành, hoặc ít hơn, trong tự nhiên.
Cứu "quái ngư" cũng là cứu dòng Mê Kông
Cá tra dầu khổng lồ sông Mê Kông hiện được xem là một loài biểu tượng trong các nỗ lực bảo tồn hệ sinh thái của dòng sông.
Thái Lan, Lào và Campuchia đã cấm đánh bắt loài cá đang ở mức Cực kỳ nguy cấp này trong tự nhiên. Tuy nhiên, tình trạng đánh bắt trái phép vẫn xảy ra.
Thái Lan cũng đã nhân giống thành công cá tra dầu khổng lồ trong môi trường nuôi nhốt. Dù vậy, việc đưa những cá thể nuôi trở lại tự nhiên vẫn rất khó khăn.
Bởi vậy, câu chuyện của cá tra dầu khổng lồ không đơn thuần là câu chuyện về một loài cá nặng hàng trăm kg. Khi một loài cá cần hàng trăm km sông để tồn tại nhưng dòng sông ngày càng bị chia cắt, sự biến mất của nó có thể là dấu hiệu cho thấy cả hệ sinh thái đang thay đổi.
Minh Khang
