Alphabet, Amazon, Meta và Microsoft cam kết chi hơn 650 tỷ USD trong năm 2026 để mở rộng năng lực AI. Tiền thì có đầy, tham vọng thì lớn, nhưng gần một nửa số dự án trung tâm dữ liệu tại Mỹ năm nay vẫn bị hoãn hoặc hủy bỏ. Lý do? Thiếu máy biến thế, thiết bị đóng cắt và pin - những thứ mà Trung Quốc là nhà sản xuất lớn nhất thế giới.
Theo Bloomberg, khoảng 12 gigawatt (12 GW) công suất trung tâm dữ liệu dự kiến sẽ hoạt động tại Mỹ vào năm 2026, nhưng hiện chỉ có khoảng một phần ba con số đó đang được xây dựng. Nguyên nhân chính là thiếu các linh kiện điện quan trọng như máy biến thế, thiết bị đóng cắt và pin - những thứ cần thiết không chỉ để cấp điện cho trung tâm dữ liệu AI mà còn để mở rộng hạ tầng lưới điện.
Thiết bị hạ tầng điện chiếm chưa đến 10% tổng chi phí trung tâm dữ liệu, nhưng nó quan trọng ngang phần cứng máy tính. Sự chậm trễ ở bất kỳ bộ phận nào trong chuỗi cấp điện đều có thể đình chỉ toàn bộ dự án. Một người làm việc tại Crusoe - công ty xây dựng trung tâm dữ liệu khổng lồ ở Texas cho OpenAI - giải thích: "Nếu một mắt xích trong chuỗi cung ứng bị trì hoãn, toàn bộ dự án không thể hoàn thành. Hiện tại đây là một trò ghép hình khá điên rồ."
Vấn đề nghiêm trọng nhất nằm ở máy biến thế công suất cao. Trước năm 2020, thời gian giao hàng máy biến thế loại này thường là 24 đến 30 tháng. Nhưng hiện tại, thời gian chờ có thể kéo dài tới 5 năm. Đối với các trung tâm dữ liệu AI, đây là thảm họa vì chu kỳ triển khai của họ chỉ dưới 18 tháng. Philippe Piron, CEO bộ phận điện khí hóa của GE Vernova, cho biết: "Các công ty AI muốn có thứ gì đó trong vòng chưa đầy 18 tháng", nhưng thị trường không thể đáp ứng.
Để giải quyết tình trạng thiếu hụt này, các công ty đang phải quay sang thị trường toàn cầu. Canada, Mexico và Hàn Quốc trở thành nhà cung cấp máy biến thế công suất cao lớn nhất cho trung tâm dữ liệu AI Mỹ.
Nhưng đặc biệt, nhập khẩu máy biến áp từ Trung Quốc đã tăng vọt từ dưới 1.500 chiếc năm 2022 lên hơn 8.000 chiếc vào tháng 10 năm 2025. Tháng 1 vừa rồi, một nhóm giám đốc điện lực Mỹ đến thăm nhà máy biến áp ở Trung Quốc và nhận thấy khoảng một nửa số máy biến áp chuẩn bị giao hàng có cắm cờ Mỹ, một số được gửi cụ thể cho các công ty trung tâm dữ liệu.
Sự phụ thuộc vào Trung Quốc không dừng ở máy biến thế. Nước này chiếm hơn 40% lượng pin nhập khẩu của Mỹ, trong khi thị phần của họ trong một số loại máy biến thế và thiết bị đóng cắt điện vẫn gần 30%. Benjamin Boucher, nhà phân tích cao cấp tại Wood Mackenzie, nhận định: "Không đủ năng lực sản xuất trong nước, nên mọi người gần như bị buộc phải tìm đến thị trường xuất khẩu."
Vấn đề càng trớ trêu khi xét đến chính sách thương mại của Tổng thống Donald Trump. Ông từng tuyên bố vào tháng 12: "Sẽ chỉ có một người chiến thắng, và đó có lẽ sẽ là Mỹ hoặc Trung Quốc." Ông muốn Mỹ thắng, nhưng học thuyết Nước Mỹ Trước Tiên của ông lại kêu gọi dựng rào cản thương mại để cắt nhập khẩu. Điều này đặt các công ty trung tâm dữ liệu vào thế tiến thoái lưỡng nan.
Trong 10 năm qua, chính phủ Mỹ đã thử một loạt chính sách để đưa sản xuất về nước, nhưng chúng vẫn chưa mang lại sự tăng trưởng đáng kể về năng lực trong nước. Điều này buộc các doanh nghiệp phải tìm đến Trung Quốc bất chấp thuế quan hoặc rủi ro an ninh quốc gia được cho là có.
Nói cách khác, Mỹ cần các linh kiện quan trọng từ Trung Quốc để thống trị Trung Quốc trong cuộc đua AI, trong khi Trung Quốc cần chip tiên tiến từ các công ty Mỹ để duy trì trong cuộc đua.
Nếu không giải quyết được vấn đề thiếu hụt máy biến áp, thiết bị đóng cắt và pin, ngay cả hàng nghìn tỷ USD đầu tư vào AI cũng có thể không biến thành năng lực AI thực tế. Bởi vì việc triển khai sẽ phụ thuộc vào tính sẵn có của hạ tầng điện, chứ không phải vốn hay phần cứng máy tính. Cuộc đua AI giữa Mỹ và Trung Quốc đang diễn ra quyết liệt, nhưng mỉa mai thay, Mỹ lại cần Trung Quốc cung cấp những linh kiện tưởng chừng nhỏ bé này để có thể chiến thắng.
Nguyễn Hải
