Phát triển đổi mới sáng tạo là chủ trương của Chính phủ. Tại Diễn đàn Tương lai Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số quốc gia 2026, mô hình "ba nhà" được ông ông Nguyễn Mai Dương - Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ (SATI) và ông Bùi Quang Minh - Giám đốc Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ (NATIF) nhắc đến rất nhiều trong phần chia sẻ của mình.
Người điều phối đặt ra hai câu hỏi. Khoảng cách lớn giữa một công nghệ, sản phẩm mẫu và sản xuất quy mô công nghiệp hiện nằm ở đâu? Và Việt Nam cần tổ chức thế nào về năng lực sản xuất thử, dữ liệu kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng, tự động hóa và mạng lưới nhà cung ứng để rút ngắn hành trình từ prototype đến sản xuất hàng loạt và chuỗi giá trị toàn cầu?
Tiến sĩ Nguyễn Trung Kiên, Phó Chủ tịch, Tổng Giám đốc Tập đoàn CNCTech, đã đưa ra nhận định của mình. CNC Tech có ba mảng hoạt động: sản xuất công nghiệp hỗ trợ và OEM cho các công ty nước ngoài, phát triển hạ tầng khu công nghiệp và logistics. Trong câu trả lời này, ông tập trung vào mảng dịch vụ sản xuất. Và câu trả lời của ông bắt đầu từ hai chữ "thực chất".
Đổi mới sáng tạo phải thương mại hóa được
Tiến sĩ Nguyễn Trung Kiên bắt đầu từ chủ trương phát triển đổi mới sáng tạo của Chính phủ và cho rằng việc này cần đi vào thực chất. Ông nói: "Thực chất ở đây, theo tôi, là giải quyết một bài toán cụ thể và đặc biệt là phải thương mại hóa được."
Trong mô hình ba nhà, vai trò của doanh nghiệp có thể được nhắc nhiều là đặt hàng, đưa ra các nhiệm vụ đặt hàng cho trường học, viện nghiên cứu để phát triển. Nhưng theo ông, không phải ý tưởng nào cũng bắt đầu như vậy. "Đối với những hoạt động đổi mới sáng tạo, công việc có thể không đến từ đơn đặt hàng từ doanh nghiệp mà nó đến từ một ý tưởng đã được phát triển", Tiến sĩ nói.
Chính ở đây, ông cho rằng vai trò của doanh nghiệp rất quan trọng. Nhà nước có rất nhiều chính sách có thể hỗ trợ ý tưởng đổi mới sáng tạo, nghiên cứu phát triển và làm ra sản phẩm nguyên mẫu, hoặc có thể đi được đến khâu sản xuất hàng loạt. Chặng kế tiếp thì thuộc về doanh nghiệp. Tiến sĩ Nguyễn Trung Kiên nhấn mạnh: "Khâu quan trọng tiếp theo, là câu chuyện về làm thế nào để sản xuất hàng loạt, làm thế nào để đi ra thị trường, thì đấy là vai trò của doanh nghiệp".
Ba nền tảng doanh nghiệp đã có sẵn
Theo Tiến sĩ , việc đó không thể chỉ trông vào hạ tầng sản xuất, tức là dây chuyền máy móc doanh nghiệp đã đầu tư, phòng thí nghiệm, hay việc chế tạo, thử nghiệm, hỗ trợ các ý tưởng startup.
Thứ nhất, ông khẳng định về tầm quan trọng của nhà cung cấp. "Chúng tôi đã có mối quan hệ với các nhà cung cấp, về cách làm thế nào để mua được giá rẻ”, ông chia sẻ. “Đầu tiên, phải làm thế nào để nói chuyện được với họ đã."
Nền tảng thứ hai là phân phối và thương mại hóa. Một doanh nghiệp trong cùng lĩnh vực đã có kênh bán hàng, có đối tượng khách hàng. Nếu doanh nghiệp sẵn sàng hỗ trợ, lợi thế ấy sẽ được tận dụng rất tốt. "Bây giờ bán cho ai, bán bằng cách nào, đấy là vai trò của doanh nghiệp", Tiến sĩ Nguyễn Trung Kiên nói.
Vấn đề thứ ba là tiêu chuẩn hóa và tiêu chuẩn quốc tế. Ông phân tích: "Chúng ta có thể có một ý tưởng hay, nhưng chúng ta muốn bán cho một tập đoàn, một công ty lớn, chúng ta có thể nghĩ tới câu chuyện toàn cầu hóa, chúng ta phải biết tiêu chuẩn chúng ta cần phải đáp ứng là gì." Theo ông, những doanh nghiệp đã làm trong lĩnh vực như CNC Tech có hiểu biết về các tiêu chuẩn ấy để định hướng cho ý tưởng đổi mới sáng tạo đi vào thực tiễn.
"Với vai trò là doanh nghiệp Việt Nam, chúng tôi rất sẵn sàng hỗ trợ những ý tưởng đổi mới sáng tạo", Tiến sĩ khẳng định.
Lời mời "xuống luôn CNC Tech" và một KPI xuất khẩu
Trong nội dung phần phát biểu tiếp theo, Tiến sĩ Nguyễn Trung Kiên đưa ra một đề xuất từ vai trò của CNC Tech. Trong số những ý tưởng đổi mới sáng tạo, Cục Đổi mới sáng tạo có thể chọn ra những ý tưởng phù hợp với năng lực của CNC Tech để doanh nghiệp đồng hành, hỗ trợ. Phạm vi hỗ trợ được ông nêu rõ: "Chúng tôi hỗ trợ từ câu chuyện là thử nghiệm làm mẫu, rồi cho đến thương mại hóa, rồi kết nối chuỗi cung ứng và thương mại hóa sản phẩm."
Tại đây, Tiến sĩ cũng ngỏ ý mời Cục trực tiếp đến với doanh nghiệp, có thể tới luôn CNC Tech. Cách làm này vừa để thẩm định quá trình một sản phẩm đi từ ý tưởng đến thương mại hóa như thế nào, vừa để đưa ra những chỉ đạo sát sườn khi doanh nghiệp gặp khó khăn, vướng mắc trong quá trình thương mại hóa.
Đề xuất được phản hồi ngay tại chỗ. "Tôi đề nghị cán bộ của Cục Đổi mới sáng tạo sắp xếp kế hoạch, chúng ta sẽ làm việc với CNC Tech về chủ đề này", đại diện cơ quan quản lý phát biểu.
***
Câu trả lời của Tiến sĩ Nguyễn Trung Kiên đi theo một mạch rõ: đổi mới sáng tạo phải giải quyết một bài toán cụ thể và thương mại hóa được. Chính sách của Nhà nước có thể hỗ trợ một ý tưởng đi đến sản phẩm nguyên mẫu. Còn sản xuất hàng loạt và đi ra thị trường là vai trò của doanh nghiệp.
Điều đáng chú ý nhất là thứ doanh nghiệp mang đến không chỉ có dây chuyền máy móc. Đó còn là mối quan hệ với nhà cung cấp, là kênh bán hàng và đối tượng khách hàng sẵn có, là hiểu biết về những tiêu chuẩn phải đáp ứng khi muốn bán cho một tập đoàn, một công ty lớn.
Kế hoạch làm việc giữa Cục Đổi mới sáng tạo và CNC Tech đã thành hình ngay tại diễn đàn. Khi cơ quan quản lý, người có ý tưởng và doanh nghiệp sản xuất cùng đồng hành từ khâu thử nghiệm làm mẫu, con đường từ sản phẩm mẫu đến thị trường có cơ hội ngắn lại. Trái ngọt của sự hợp tác ấy được kỳ vọng sẽ là những ý tưởng đổi mới sáng tạo của Việt Nam đi vào thực tiễn và bước ra chuỗi giá trị toàn cầu.
