Sinh vật 24.000 năm tuổi sống lại sau khi rã đông
Một phát hiện tưởng như chỉ có trong phim khoa học viễn tưởng vừa tiếp tục gây chú ý trở lại trong giới yêu khoa học, các nhà nghiên cứu đã hồi sinh thành công một sinh vật siêu nhỏ bị đóng băng trong băng vĩnh cửu ở Siberia suốt khoảng 24.000 năm.
Theo Indian Defence Review, sinh vật này được tìm thấy trong lớp băng vĩnh cửu tại Siberia, nơi nhiệt độ thấp và điều kiện địa chất đặc biệt đã giúp bảo quản mẫu vật qua thời gian rất dài. Dù thường được mô tả là "sinh vật giống giun", đây thực chất là luân trùng bdelloid là một dạng động vật đa bào cực nhỏ, thường sống trong môi trường nước ngọt và phải quan sát bằng kính hiển vi.
Các nhà nghiên cứu đã hồi sinh thành công một sinh vật siêu nhỏ bị đóng băng trong băng vĩnh cửu ở Siberia suốt khoảng 24.000 năm. (Ảnh: NYP)
Nghiên cứu gốc được công bố trên tạp chí Current Biology cho biết mẫu luân trùng được thu hồi từ băng vĩnh cửu ở đông bắc Siberia và được định tuổi bằng phương pháp carbon phóng xạ, cho kết quả khoảng 24.000 năm. Sau khi được rã đông trong điều kiện phòng thí nghiệm, sinh vật này đã hoạt động trở lại.
Điều khiến phát hiện trở nên đặc biệt là đây không phải sinh vật đơn bào, mà là một động vật đa bào có cấu trúc sinh học phức tạp hơn. Trước đó, giới khoa học từng biết luân trùng có sức sống rất bền bỉ, có thể chịu đựng khô hạn, đóng băng, thiếu thức ăn và môi trường ít oxy. Tuy nhiên, việc một cá thể có thể tồn tại trong trạng thái đóng băng hàng chục nghìn năm rồi sống lại vẫn là điều gây kinh ngạc.
Vừa "tỉnh dậy" đã tiếp tục sinh sản
Sau khi được rã đông, luân trùng không chỉ sống lại theo nghĩa đơn thuần là cử động trở lại. Các nhà khoa học ghi nhận sinh vật này còn có thể duy trì hoạt động sinh học bình thường và sinh sản vô tính bằng hình thức trinh sản.
Nói cách khác, sau 24.000 năm bị "khóa chặt" trong băng, sinh vật siêu nhỏ này vẫn có thể tạo ra thế hệ mới mà không cần cá thể đực. Theo Current Biology, mẫu luân trùng cổ đại thuộc chi Adineta, có quan hệ gần với một chủng Adineta vaga hiện đại được thu thập tại Bỉ. Các thí nghiệm sau đó cũng cho thấy chúng có thể tiếp tục sinh sản trong phòng thí nghiệm.
Sau khi được rã đông, luân trùng không chỉ sống lại theo nghĩa đơn thuần là cử động trở lại. (Ảnh: NYP)
Trưởng nhóm nghiên cứu Stas Malavin, thuộc Viện Các vấn đề Hóa lý và Sinh học trong Khoa học đất ở Nga, nhận định phát hiện này là một bằng chứng đáng chú ý cho thấy động vật đa bào có thể chịu đựng thời gian rất dài trong trạng thái gần như ngừng trao đổi chất. Trạng thái đó được gọi là cryptobiosis, có thể hiểu là "tiềm sinh", khi hoạt động sống giảm xuống mức cực thấp để sinh vật vượt qua điều kiện khắc nghiệt.
Chính cơ chế đặc biệt này được cho là chìa khóa giúp luân trùng tồn tại qua hàng chục nghìn năm trong băng vĩnh cửu. Khi môi trường trở nên thuận lợi hơn, chúng có thể "thức dậy" và tiếp tục vòng đời.
Vì sao đây được xem là tin vui với khoa học?
Phát hiện này được xem là tin vui không phải vì con người đã có thể "hồi sinh" mọi dạng sống bị đóng băng, mà bởi nó mở rộng hiểu biết về giới hạn sinh tồn của sinh vật đa bào.
Theo Quỹ Khoa học Quốc gia Mỹ, trước nghiên cứu này, luân trùng từng được ghi nhận có thể sống sót sau khoảng 6-10 năm trong điều kiện đóng băng. Vì vậy, mốc 24.000 năm là bước nhảy rất lớn, cho thấy khả năng chịu đựng của một số sinh vật nhỏ bé có thể vượt xa những gì giới khoa học từng hình dung.
Việc một sinh vật đa bào siêu nhỏ có thể sống lại sau 24.000 năm trong băng vĩnh cửu vẫn là một cột mốc đáng chú ý. (Ảnh: NYP)
Từ phát hiện này, các nhà khoa học có thêm cơ sở để nghiên cứu về sinh học lạnh, bảo quản tế bào, mô, cơ quan, cũng như khả năng sự sống tồn tại trong môi trường cực đoan. Đây cũng là lý do kết quả được nhắc đến trong các thảo luận về sinh học vũ trụ, lĩnh vực quan tâm đến câu hỏi về sự sống có thể tồn tại trong điều kiện khắc nghiệt tới mức nào?
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh không nên hiểu nhầm phát hiện này theo hướng con người hay động vật lớn có thể bị đóng băng rồi hồi sinh như phim viễn tưởng. Sinh vật càng phức tạp, việc bảo toàn tế bào, mô và cơ quan qua quá trình đóng băng rồi rã đông càng khó khăn. Với động vật có vú, điều này hiện vẫn là thách thức rất xa.
Dù vậy, việc một sinh vật đa bào siêu nhỏ có thể sống lại sau 24.000 năm trong băng vĩnh cửu vẫn là một cột mốc đáng chú ý. Nó cho thấy trong những lớp băng lạnh giá tưởng như chỉ lưu giữ dấu tích của quá khứ, sự sống vẫn có thể âm thầm chờ đợi theo cách mà con người chưa hiểu hết.
Nguyệt Phạm (Theo NYP, Cell, IDR)
