Một cơ hội đào tạo nhân lực chất lượng cao quy mô lớn đang được mở ra khi Chính phủ phê duyệt Đề án “Chương trình học bổng toàn phần dành cho các nhà khoa học trẻ, sinh viên xuất sắc đi đào tạo tại các trường đại học hàng đầu thế giới về các công nghệ chiến lược”. Theo Quyết định số 1600/QĐ-TTg do Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ký, mục tiêu của chương trình là tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ trực tiếp cho các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời góp phần đổi mới mô hình phát triển đất nước.
Dự kiến 1.500 người được cấp học bổng toàn phần
Theo Đề án, đến hết năm 2035, dự kiến 1.500 người sẽ được tuyển chọn và cấp học bổng toàn phần để học tập, nghiên cứu ở nước ngoài. Trong đó, cơ cấu dự kiến gồm 100 người đào tạo trình độ đại học, 400 người học thạc sĩ, 500 người học tiến sĩ và 500 người thực hiện nghiên cứu sau tiến sĩ.
Đây là các con số dự kiến và có thể được điều chỉnh tùy thuộc vào nhu cầu đào tạo thực tế, chất lượng ứng viên cũng như khả năng cân đối ngân sách nhà nước.
Điểm đáng chú ý là người được lựa chọn sẽ được đào tạo toàn thời gian tại các cơ sở giáo dục nước ngoài có thế mạnh trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược. Các trường này phải thuộc nhóm 500 hàng đầu thế giới theo ngành, lĩnh vực đào tạo tại các bảng xếp hạng quốc tế có uy tín ở thời điểm xét tuyển.
Chương trình đào tạo cũng phải được kiểm định hoặc công nhận chất lượng theo quy định của nước sở tại, đồng thời bảo đảm điều kiện để người học tiếp cận, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.
Những ai có cơ hội?
Đề án hướng tới nhiều nhóm đối tượng, từ học sinh, sinh viên xuất sắc đến các nhà khoa học trẻ đang làm việc trong nước.
Với học bổng đại học, nhóm được chú ý là học sinh THPT hoặc sinh viên năm nhất có thành tích nổi bật. Trong đó, ứng viên có thể là những người đoạt giải nhất, nhì, ba tại các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh, kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật cấp quốc gia hoặc các kỳ thi quốc tế do Bộ Giáo dục và Đào tạo cử tham gia, với điều kiện ngành học phù hợp với định hướng phát triển công nghệ chiến lược.
Sinh viên năm nhất các trường thuộc lực lượng vũ trang, có kết quả học tập và rèn luyện từ loại giỏi trở lên, được Bộ Công an hoặc Bộ Quốc phòng giới thiệu cũng thuộc nhóm đối tượng này.
Ở bậc thạc sĩ, ứng viên cần tốt nghiệp đại học ngành phù hợp với công nghệ chiến lược và đạt loại giỏi trở lên hoặc tương đương. Với bậc tiến sĩ, ứng viên tốt nghiệp thạc sĩ ngành phù hợp, có kết quả học tập từ 8,0/10 trở lên hoặc tương đương.
Trong khi đó, chương trình sau tiến sĩ dành cho những người đang công tác tại cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ hoặc doanh nghiệp nhà nước, có năng lực nghiên cứu thể hiện qua các công bố quốc tế uy tín, bằng độc quyền sáng chế hoặc sản phẩm khoa học - công nghệ đã được ứng dụng.
Tuyển chọn cạnh tranh, công khai trên toàn quốc
Không chỉ đặt nặng thành tích học tập, Đề án còn hướng tới việc lựa chọn những cá nhân có tiềm năng đóng góp lâu dài cho đất nước.
Việc tuyển chọn sẽ được tổ chức cạnh tranh, công khai trên phạm vi toàn quốc, với tiêu chí, chỉ tiêu và kết quả tuyển chọn được công khai. Các hội đồng chuyên môn theo từng lĩnh vực sẽ đánh giá năng lực ứng viên, sự cần thiết của ngành đào tạo, chất lượng cơ sở đào tạo, người hướng dẫn, kế hoạch học tập - nghiên cứu cũng như khả năng đóng góp sau khi hoàn thành chương trình.
Đáng chú ý, chính sách học bổng được định hướng đủ sức cạnh tranh để thu hút những người thực sự xuất sắc. Nhà nước cũng sẽ theo dõi kết quả học tập, nghiên cứu và việc thực hiện trách nhiệm theo cam kết sau đào tạo.
Bắt đầu tuyển chọn từ năm 2027
Theo kế hoạch, việc tuyển chọn và cử người đi đào tạo, nghiên cứu ở nước ngoài sẽ được thực hiện từ năm 2027 đến năm 2035.
Tuy nhiên, trước khi triển khai, các cơ chế về học bổng, tiêu chuẩn, quy trình tuyển chọn, danh mục cơ sở đào tạo, phương án sử dụng nhân lực sau đào tạo, nghĩa vụ cống hiến và cơ chế bồi hoàn sẽ được hoàn thiện đồng bộ.
Nguồn kinh phí chủ yếu được bảo đảm từ ngân sách nhà nước, bên cạnh nguồn hỗ trợ, tài trợ, học bổng của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước cùng những nguồn hợp pháp khác.
Với quy mô 1.500 suất học bổng toàn phần, chương trình được kỳ vọng tạo ra một thế hệ nhân lực có trình độ quốc tế trong những lĩnh vực công nghệ quan trọng. Không chỉ là cơ hội học tập tại các đại học hàng đầu thế giới, đây còn được xem là bước chuẩn bị nguồn nhân lực dài hạn để Việt Nam làm chủ, nghiên cứu, phát triển và chuyển giao các công nghệ chiến lược trong giai đoạn mới.
Tổng hợp
Minh Ánh
