Đêm 17/10, ngọn lửa nuốt lấy tòa nhà, khiến tháp đồng hồ cao 43 m đổ sập. Một biểu tượng của thành phố biến mất chỉ trong vài giờ.
Từ di sản của một người dân Limoges
Để hiểu vì sao vụ cháy tòa thị chính Limoges gây nhiều tiếc nuối, cần nhìn lại lịch sử của công trình này, bắt đầu từ trước khi nó xuất hiện giữa trung tâm thành phố.
Năm 1873, Alfred Fournier, một người giàu có ở Limoges, qua đời mà không có người thừa kế. Trong di chúc, ông để lại tài sản cho thành phố, tạo nguồn kinh phí quan trọng để chính quyền địa phương xây dựng một tòa thị chính mới thay cho trụ sở cũ đã trở nên chật chội. Năm 1877, Limoges tổ chức cuộc thi thiết kế và kiến trúc sư Charles-Alfred Leclerc được chọn. Công trình được khởi công hai năm sau và khánh thành ngày 14/7/1883.
Ngay từ đầu, đây không được định hình như một tòa nhà hành chính đơn thuần. Leclerc lấy cảm hứng từ tòa thị chính cũ của Paris, kết hợp những đường nét của thời kỳ cuối Phục hưng với phong cách Louis XIII. Ba khối nhà mái đá phiến bao quanh tháp chuông trung tâm, tạo nên diện mạo đặc trưng có thể nhận ra từ xa.
Mặt tiền công trình được trang trí bằng các cột, phù điêu, lan can cùng bốn huy chương khảm theo phong cách Venice, khắc họa những nhân vật nổi tiếng của vùng Limousin. Bên trong là cầu thang danh dự, các bức tranh lịch sử và những căn phòng lớn được trang trí bởi các nghệ sĩ Pháp đương thời. Ngay phía trước tòa nhà còn có một đài phun nước bằng đá granite, đồng và gốm sứ, hoàn thành vào năm 1893, một chi tiết đặc biệt phù hợp với Limoges - thành phố nổi tiếng với truyền thống sản xuất sứ.
Bởi vậy, tòa thị chính vừa là nơi chính quyền làm việc, vừa mang trên mình nhiều dấu ấn về lịch sử, văn hóa và nghề thủ công của thành phố. Qua thời gian, công trình dần trở thành một trong những hình ảnh quen thuộc nhất của Limoges, với tháp đồng hồ cao khoảng 43 m nổi bật trên khu vực trung tâm.
Những bức tường từng chứng kiến chiến tranh
Một công trình được xây dựng từ năm 1883 gần như chắc chắn sẽ trở thành nhân chứng của nhiều biến động. Với tòa thị chính Limoges, một trong những chương đáng nhớ nhất diễn ra vào năm 1940, khi chiến tranh lan rộng khắp châu Âu.
Sau khi Đức Quốc xã tấn công Bỉ, một bộ phận chính phủ và nghị sĩ nước này rời khỏi quê nhà. Ngày 31/5/1940, họ tới Limoges và tòa thị chính trở thành một trong những nơi làm việc của các bộ trưởng, nghị sĩ Bỉ lưu vong trong thời gian họ ở thành phố.
Một công trình vốn được xây dựng để phục vụ đời sống hành chính của Limoges khi ấy trở thành một phần của câu chuyện chính trị châu Âu. Những căn phòng từng dành cho hoạt động của chính quyền địa phương chứng kiến sự hiện diện của một chính phủ đang tìm cách tiếp tục hoạt động sau khi đất nước rơi vào tay quân đội Đức.
Những năm tiếp theo, nước Pháp bước vào thời kỳ chiếm đóng. Limoges trở thành một trong những địa điểm quan trọng của phong trào Kháng chiến ở khu vực này và được giải phóng vào tháng 8/1944. Tòa thị chính tiếp tục đứng đó, đi qua chiến tranh và những thay đổi chính trị lớn của thế kỷ 20.
Đến năm 1975, mặt tiền và mái của tòa nhà cùng đài phun nước phía trước được đưa vào danh sách công trình lịch sử được bảo vệ của Pháp. Một công trình hành chính của thế kỷ 19 từ đó chính thức trở thành một phần di sản kiến trúc của quốc gia.
Nhưng tuổi đời hay danh hiệu di sản chưa phải lý do duy nhất khiến tòa thị chính Limoges có vị trí đặc biệt trong lòng thành phố. Giống nhiều công trình công cộng tồn tại qua nhiều thế hệ, giá trị của nó còn nằm ở những ký ức đời thường mà người dân vô tình gửi lại nơi này.
Tòa thị chính nằm giữa trung tâm Limoges, nơi các hoạt động hành chính, nghi lễ và sự kiện công cộng diễn ra trong nhiều thập kỷ. Có người bước vào đây để làm giấy tờ, có người đến tham dự một sự kiện của thành phố, cũng có những người đơn giản chỉ đi ngang qua quảng trường và nhìn thấy tháp đồng hồ quen thuộc trên nền trời.
Một công trình tồn tại đủ lâu thường trở thành một phần của cảnh quan đến mức con người không còn nghĩ về nó. Người dân Limoges có thể không thường xuyên tự hỏi tòa nhà đã bao nhiêu tuổi, ai thiết kế hay những gì từng xảy ra bên trong. Nó chỉ đơn giản là tòa thị chính - một thứ luôn ở đó, giống như quảng trường, những con phố xung quanh hay đường chân trời của thành phố.
Cho đến khi nó biến mất.
Đêm tòa thị chính chìm trong lửa
Ngày 17/10/2026, Limoges nằm trong số những thành phố chứng kiến tình trạng hỗn loạn trong làn sóng biểu tình diễn ra tại Pháp. Khoảng 2.000 người tập trung tại thành phố trong ngày hôm đó. Theo nhà chức trách, tình hình trở nên căng thẳng khi một nhóm người đeo khẩu trang tiến về khu vực tòa thị chính và đột nhập vào bên trong.
Sau đó, lửa bùng lên.
Đám cháy nhanh chóng lan qua công trình, lên phần mái vốn đã tồn tại từ cuối thế kỷ 19. Lực lượng cứu hỏa được huy động nhưng không thể ngăn ngọn lửa phá hủy phần lớn tòa nhà. Trong những hình ảnh được ghi lại tối hôm đó, khói đen bao phủ khu vực trung tâm Limoges, trong khi ngọn lửa phát sáng phía sau những cấu trúc kiến trúc vốn đã đứng ở đó suốt hơn một thế kỷ.
Tòa thị chính Limoges bốc cháy sau vụ phóng hỏa bị cáo buộc giữa làn sóng biểu tình lan rộng tại Pháp. Ảnh: AFP.
Rồi tháp đồng hồ cao 43 m đổ xuống.
Cấu trúc từng được người dân Limoges nhìn thấy mỗi ngày kể từ năm 1883 không còn đứng trên đường chân trời thành phố. Theo chính quyền địa phương, phần lớn công trình bị phá hủy, trong khi khu phía tây là phần còn đứng vững. Prefect Haute-Vienne Maurice Barate gọi vụ việc là một “thảm họa di sản”.
Sự sụp đổ của tòa thị chính lập tức gợi lại những hình ảnh quen thuộc của các vụ cháy di sản lớn tại Pháp, đặc biệt là Nhà thờ Đức Bà Paris năm 2019. Nhưng nếu Notre-Dame là biểu tượng của nước Pháp mà cả thế giới biết đến, tòa thị chính Limoges lại mang một ý nghĩa khác: đó là một phần lịch sử rất cụ thể của một thành phố và những người sống ở đó.
Sau vụ cháy, những gì còn lại của tòa thị chính sẽ được đánh giá để xác định khả năng bảo tồn và phục dựng. Thành phố từng có kế hoạch trùng tu công trình với kinh phí khoảng 4 triệu euro trước khi xảy ra hỏa hoạn, nhưng quy mô thiệt hại mới khiến chi phí và thời gian phục hồi trở nên khó dự đoán.
Về mặt kiến trúc, nhiều thứ có thể được làm lại. Mái nhà có thể được phục dựng, những phần tường bị hư hại có thể được gia cố, các chi tiết trang trí có thể được tái tạo và tháp đồng hồ hoàn toàn có thể được dựng lại theo thiết kế cũ.
Nhưng di sản không chỉ nằm trong đá, gỗ hay những bức tường.
Không ai có thể phục dựng khoảnh khắc chính phủ Bỉ lưu vong đặt chân tới Limoges năm 1940. Không ai có thể đưa trở lại những cuộc gặp, nghi lễ và sự kiện đã diễn ra bên trong tòa nhà qua nhiều thế hệ. Cũng không thể tái tạo những buổi chiều bình thường khi người dân đi ngang qua quảng trường, nhìn thấy tháp đồng hồ quen thuộc mà chẳng cần nghĩ đến việc nó đã đứng ở đó bao lâu.
Đó cũng là lý do những công trình lịch sử thường có giá trị vượt xa chi phí xây dựng lại. Người ta có thể dựng một tòa nhà giống hệt về hình thức, nhưng không thể tạo lại lịch sử đã khiến nó trở thành một phần ký ức của thành phố.
Tòa thị chính Limoges từng được xây từ di sản của một người dân muốn để lại thứ gì đó cho nơi mình sống. Nó đứng qua chiến tranh, chứng kiến những biến động chính trị của châu Âu, trở thành nơi làm việc của chính phủ Bỉ lưu vong và được công nhận là di sản lịch sử của Pháp.
Suốt 143 năm, công trình ấy dường như vẫn luôn ở đó.
Nhung chỉ trong vài giờ đêm 17/10, ngọn lửa đã lấy đi phần lớn một công trình mà thời gian không thể phá hủy suốt hơn một thế kỷ. Tháp đồng hồ đổ xuống, mái nhà sụp theo, để lại một khoảng trống trên đường chân trời Limoges - và có lẽ cả trong ký ức của những người từng xem tòa nhà ấy là một phần hiển nhiên của thành phố.
Trăm năm lịch sử không biến mất trong trăm năm. Đôi khi, nó chỉ cần vài giờ.
Nguồn: Wikipedia, Mérimée, Euronews, Moneywise, Ryo
Minh Ngọc
