“Trăng máu” là cách gọi phổ biến của hiện tượng nguyệt thực toàn phần. Hiện tượng này xảy ra khi Trái đất nằm giữa Mặt trời và Mặt trăng, khiến ánh sáng Mặt trời không chiếu trực tiếp tới Mặt trăng.
Tuy nhiên, Mặt trăng không hoàn toàn tối đen mà chuyển sang màu đỏ đồng hoặc đỏ sẫm. Nguyên nhân là do ánh sáng Mặt trời khi đi qua khí quyển Trái đất bị tán xạ: các bước sóng xanh bị phân tán mạnh, còn ánh sáng đỏ bị bẻ cong và chiếu tới bề mặt Mặt trăng. Đây cũng chính là lý do bầu trời có màu đỏ cam khi bình minh hoặc hoàng hôn.
Về bản chất thiên văn, “trăng máu” không phải là hiện tượng siêu nhiên mà là hệ quả của quang học khí quyển và chuyển động quỹ đạo.
Báo Tuổi trẻ cho biết, theo Hội Thiên văn Hà Nội (HAS), chiều tối nay 3/3 (tính theo giờ Việt Nam), một màn trình diễn vũ trụ hiếm gặp sẽ diễn ra khi Trái đất chen ngang giữa Mặt trời và Mặt trăng, nuốt trọn ánh trăng trong chiếc bóng khổng lồ của mình (hiện tượng nguyệt thực toàn phần).
Trong thời khắc ấy, Mặt trăng sẽ đổi màu sang đỏ đồng, tạo nên hiện tượng "trăng máu".
Các mốc thời gian ngắm trăng máu. Ảnh: Báo Dân việt.
Theo HAS, Việt Nam nằm trong vùng quan sát đẹp. Ngay đầu giờ tối, khi Mặt trăng vừa ló lên từ chân trời phía Đông, "màn hóa thân đỏ máu" gần như đã bắt đầu.
Tại đặc khu Trường Sa (Khánh Hòa) vào lúc 17h26 và tại đặc khu Hoàng Sa (Đà Nẵng) vào lúc 17h27.
Trên đất liền, sớm nhất lúc 17h46 tại Gia Lai (Bình Định cũ).
Tại Hà Nội, Mặt trăng mọc lúc 17h57, chỉ khoảng 7 phút trước khi pha toàn phần mở màn - thời gian gần như hoàn hảo cho những người dân muốn bắt trọn khoảnh khắc đẹp nhất.
Tuy nhiên, một số khu vực như Điện Biên, Lai Châu, phía tây Sơn La, Cà Mau và An Giang sẽ thấy Mặt trăng mọc muộn hơn (muộn nhất lúc 18h11 ở Điện Biên) - tức là khi pha toàn phần đã diễn ra được vài phút.
Hội Thiên văn và Vũ trụ học Việt Nam (VACA) cho biết nguyệt thực hôm nay có tổng thời lượng của pha toàn phần là hơn 58 phút, tính cả pha một phần là 3 giờ 27 phút, còn nếu tính cả pha nửa tối thì tổng thời lượng của hiện tượng lên tới hơn 5 giờ.
Tuy nhiên, giai đoạn nửa tối không thực sự đáng chú ý, mà khoảng thời gian thú vị nhất để quan sát là khi có nguyệt thực một phần và đặc biệt là toàn phần.
VACA cho biết, Mặt Trăng bắt đầu mọc lúc 17h57 tại Hà Nội (sớm hơn một chút với địa phương lệch về phía đông và muộn hơn nếu lệch về phía tây Thủ đô), nên người quan sát tại Việt Nam sẽ lỡ mất các pha này.
Tuy nhiên, chia sẻ trên VnExpress ông Đặng Vũ Tuấn Sơn, Chủ tịch VACA cho biết, Việt Nam vẫn sẽ quan sát được hầu hết pha toàn phần, vốn đáng chú ý hơn. Nguyệt thực toàn phần bắt đầu lúc 18h04 và khoảng nửa tiếng sau sẽ đạt cực đại - thời điểm Mặt Trăng đi qua gần tâm bóng Trái Đất nhất. Pha toàn phần kết thúc lúc 19h02. Đến 21h23, toàn bộ hiện tượng nguyệt thực kết thúc.
Ông Sơn cho biết, về cơ bản, mọi nơi ở Việt Nam đều có thể quan sát nguyệt thực, nhưng lý tưởng nhất là khu vực bờ biển, có hướng nhìn về phía đông, hoặc nơi cao như đồi, núi, nhà cao tầng. Ông giải thích: "Thời điểm Mặt Trăng bắt đầu mọc, người quan sát cần góc nhìn rộng cho phép nhìn xuống gần chân trời phía đông. Người quan sát ở dưới thấp trong các khu vực đô thị nhiều khả năng sẽ lỡ mất giai đoạn Mặt Trăng mới mọc".
“Trăng máu” là cách gọi phổ biến của hiện tượng nguyệt thực toàn phần. Ảnh: Báo Tuổi trẻ.
Trong những lần "trăng máu" xuất hiện trên thế giới, trăng máu "ma mị" hồi tháng 11/2022 được đánh giá là một trong những lần trăng máu đẹp và rõ nét nhất trên toàn thế giới, mang đến hình ảnh đỏ sẫm ấn tượng cho người xem.
Từ hàng nghìn năm trước, “trăng máu” từng khiến con người lo sợ, bị xem như dấu hiệu của tai ương hoặc thậm chí là báo trước ngày tận thế. Song cùng với sự phát triển của khoa học thiên văn, hiện tượng này đã được lý giải rõ ràng: đó chỉ là một diễn biến tự nhiên trong chuyển động của Trái Đất, Mặt Trăng và Mặt Trời.
Về bản chất, nguyệt thực được chia thành ba dạng: nửa tối, một phần và toàn phần. Ở nguyệt thực nửa tối, Mặt Trăng chỉ đi qua vùng rìa ngoài của bóng Trái Đất (penumbra), nên ánh sáng suy giảm không nhiều, bề mặt chỉ hơi sẫm màu và khó nhận biết bằng mắt thường.
Phổ biến hơn là nguyệt thực một phần, xảy ra khi một phần Mặt Trăng tiến vào vùng bóng tối đậm nhất (umbra) của Trái Đất. Khi đó, khu vực bị che khuất sẽ tối rõ rệt, tạo nên hình ảnh khuyết đậm trên bề mặt Mặt Trăng.
Mới đây, vào ngày 28/2, 6 hành tinh cùng lúc xuất hiện trên bầu trời khiến nhiều người yêu thiên văn thích thú. Theo Tiến sĩ, Megan Argo, giảng viên vật lý thiên văn tại Đại học Lancashire, việc quan sát được 4 hoặc 5 hành tinh cùng lúc tương đối phổ biến, nhưng 6 hành tinh hiếm gặp hơn nhiều. Đặc biệt, cả 7 hành tinh còn lại của hệ Mặt Trời (không tính Trái Đất) đã xuất hiện đồng thời vào đầu năm ngoái. Lần xếp hàng đầy đủ tiếp theo sẽ không xảy ra cho đến năm 2040.
