Tôi từng mặc định sạc đầy 100% dung lượng pin trước mỗi hành trình dài là nguyên tắc an toàn cơ bản nhất khi sử dụng phương tiện thuần điện. Niềm tin đó chỉ sụp đổ khi tôi trực tiếp đối mặt với cảm giác chiếc xe nặng hơn 1,5 tấn mất đi lực phanh từ động cơ trên đèo Prenn, tất cả chỉ còn phụ thuộc vào phanh cơ. Quyết định cắm sạc ở trạm cách đỉnh đèo chưa tới 1 km trong chuyến đi từ Đà Lạt về Thành phố Hồ Chí Minh hôm đó suýt chút nữa đã buộc tôi phải trả một cái giá rất đắt.
Giai đoạn đầu khi mới vào đèo, mọi thứ diễn ra đúng như dự tính, hệ thống phanh tái sinh vẫn hoạt động bình thường để hãm tốc độ. Tuy nhiên, chỉ sau khi vượt qua khoảng 4 góc cua, một hiện tượng bất thường xuất hiện. Chiếc xe đột ngột mất đi lực ghì quen thuộc và bắt đầu lao nhanh hơn hẳn. Quán tính đẩy phương tiện tiến về phía trước vượt xa ngưỡng thông thường. Nhìn xuống bảng đồng hồ trung tâm, thông số mức thu hồi năng lượng của phanh tái sinh đang hiển thị chính xác ở mức 0 kW. Động cơ điện lúc này hoàn toàn không can thiệp vào quá trình giảm tốc.
Ngay khoảnh khắc đó, tôi mới nhận ra lỗ hổng nghiêm trọng trong tư duy tính toán của mình. Cơ chế phanh tái sinh trên xe điện hoạt động dựa trên nguyên lý biến động năng thành điện năng, sạc ngược lại vào cụm pin để tạo lực hãm. Khi pin đã đạt mức 100%, hệ thống quản lý (BMS) bắt buộc phải tự động ngắt tính năng này để ngăn ngừa nguy cơ quá tải và bảo vệ tuổi thọ cell pin. Hệ quả tất yếu là phanh tái sinh bị vô hiệu hóa.
Nếu chưa từng trải qua, bạn có thể hình dung cảm giác điều khiển xe điện thiếu phanh tái sinh khi đổ đèo giống hệt như việc chạy xe máy tay côn và bóp chặt âm côn ngay lúc vào cua, chiếc xe trôi đi tự do theo quán tính.
Rất may mắn, thời điểm đó mật độ giao thông trên đèo tương đối vắng vẻ. Nhờ có không gian an toàn, tôi để chiếc xe tiếp tục trôi và thỉnh thoảng sử dụng hệ thống phanh cơ khí truyền thống để kiểm soát tình hình.
Dưới góc độ cá nhân, đây là một rủi ro kỹ thuật đáng lo ngại nếu người lái thiếu kinh nghiệm. Xe điện thường có trọng lượng lớn hơn xe động cơ đốt trong cùng phân khúc từ 20% đến 30%. Khi mất lực ghì từ động cơ, toàn bộ tải trọng khổng lồ này dồn thẳng lên hệ thống phanh đĩa. Nếu lạm dụng rà phanh liên tục trên một đoạn đèo dài, nhiệt độ hệ thống sẽ tăng vọt, rất dễ dẫn đến hiện tượng sôi dầu phanh và mất phanh hoàn toàn.
Từ trải nghiệm thực tế này, tôi đúc kết được những nguyên tắc vận hành trọng tâm để đảm bảo an toàn trên địa hình đèo dốc.
Thứ nhất, tuyệt đối không sạc đầy 100% pin trước khi đổ đèo. Mức dung lượng lý tưởng nhất để bắt đầu xuống dốc chỉ nên dao động từ 80-85%. Khoảng dung lượng trống này là điều kiện bắt buộc để phanh tái sinh có thể hoạt động thu hồi năng lượng và chia sẻ áp lực hãm tốc.
Thứ hai, trong trường hợp bắt buộc phải di chuyển với lượng pin đầy, người lái cần chủ động giảm tốc độ ngay từ đỉnh dốc bằng phanh cơ khí, áp dụng kỹ thuật phanh ngắt quãng để tránh rà phanh liên tục gây quá nhiệt. Hãy tính toán nạp lượng điện vừa đủ để leo dốc, bởi quá trình đổ đèo sau đó chính là thời điểm lý tưởng nhất để xe tự động sạc lại pin thông qua động năng.
Vĩnh Phúc
