Ngày 2/8/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố quyết định hủy bỏ cuộc tấn công theo kế hoạch nhằm vào Iran. Ông nói quyết định của ông được đưa ra theo yêu cầu của Iran và một số quốc gia khác ở Trung Đông để mở cửa cho khả năng đạt được thỏa thuận nhanh chóng về việc mở cửa eo biển Hormuz và chấm dứt mối đe dọa hạt nhân của Iran.
Ông Trump nói thêm: "Chúng tôi đang nói chuyện với người Iran và tôi muốn đạt được thỏa thuận thông qua ngoại giao hơn là tiếp tục cuộc chiến vì tôi không muốn giết người."
Trong khi đó, ngày 6/8/2026, phát biểu trên truyền hình nhà nước Iran, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi đã bác bỏ thông tin cho rằng Tehran đang tiến hành đàm phán với Washington. Ông nói: "Tuyên bố của Mỹ, rằng các cuộc đàm phán với Iran đang diễn ra là sai sự thật. Không hề có cuộc đàm phán nào cả".
Nguyên nhân chính thúc đẩy Tổng thống Trump quyết định ngừng tấn công Iran là do chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran đã không đạt được mục tiêu đề ra và Washington không thể kéo dài thêm được nữa.
Thiệt hại của Mỹ
Đến nay, con số thiệt hại của Mỹ do phía Mỹ và Iran đưa ra khác nhau và vẫn chưa được kiểm chứng. Tuy nhiên, các nguồn tin đều cho rằng, không thể phủ nhận thiệt hại của Mỹ là rất lớn.
Theo thống kê của Lầu Năm Góc, kể từ khi Mỹ tấn công Iran ngày 28/2/2026 đến nay, 18 binh sĩ đã thiệt mạng và 653 người bị thương. Hãng CBS News trích dẫn một quan chức Mỹ nói "quân đội đã đưa hơn 400 quân nhân từ Trung Đông về điều trị tại bệnh viện của quân đội Mỹ tại Đức, trong đó có 50 binh sĩ bị thương trong các cuộc tấn công gần đây của Iran vào các căn cứ quân sự của Mỹ ở Jordan".
Về thiệt hại tài chính, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho biết, tính đến tháng 7/2026, chi tiêu trực tiếp cho các hoạt động quân sự nhằm vào Iran lên tới 37,5 tỷ USD. Theo các tính toán của các nhà phân tích độc lập, có tính đến cường độ chiến sự và chi tiêu hậu cần, chi phí trực tiếp thực tế đến cuối tháng 7/2026 có thể ước tính ít nhất là 151,3 tỷ USD. Trong khi đó, Bộ Chiến tranh của Mỹ đã yêu cầu Quốc hội khẩn cấp bổ sung khoảng 67 tỷ USD để tiếp tục hoạt động.
Tướng Hossein Mohebbi, người phát ngôn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), cho biết các lực lượng Iran đã tấn công 8 trung tâm chuyển quân tại các cơ sở của Mỹ và 20 nhà chứa máy bay đã bị phá hủy. Ông khẳng định Iran đã khiến hơn 200 quân nhân Mỹ thiệt mạng trong chiến dịch "Nasr-2" (Victory-2).
Trong các chiến dịch quân sự, quân đội Mỹ thừa nhận mất khoảng 42 máy bay, trong đó có 30 máy bay không người lái trinh sát hiện đại loại MQ-9 Reaper, chiếm gần 20% phi đội loại này. Mỗi chiếc MQ-9 Reaper trị giá khoảng 30 triệu USD, đưa tổng thiệt hại riêng về dòng máy bay này lên tới hơn 1 tỷ USD. Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, Tướng Dan Caine, cảnh báo về tình trạng kho tên lửa đánh chặn gồm các hệ thống Patriot và THAAD sụt giảm kỷ lục.
Căn cứ quân sự của Mỹ ở Al-Udeid, Qatar, cơ sở quân sự lớn nhất của Mỹ và là trung tâm điều phối các hoạt động không quân chiến lược của Washington tại Trung Đông, trụ sở tiền phương của Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM), nơi đồn trú của hàng nghìn binh sĩ Mỹ, đã bị Iran tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV).
Nhiều cơ sở hậu cần và đồn trú của Mỹ bị tấn công khiến quân đội nước này phải kích hoạt báo động hoặc sơ tán một phần lực lượng. Đặc biệt, lần đầu tiên, tất cả khoảng 20 căn cứ và cơ sở quân sự của Mỹ ở Trung Đông bị Iran tấn công, trong đó có sở chỉ huy Hạm đội 5 Hải quân Mỹ ở Bahrain, căn cứ không quân Ahmad al-Jaber và căn cứ hậu cần Camp Arifjan ở Kuwait, căn cứ không quân lớn Al- Dhafra ở UAE, căn cứ Prince Sultan ở Ả Rập Saudi, căn cứ Không quân Prince Hassan và Muwaffaq Salti ở Jordan.
Theo công bố chính thức của Bộ Quốc phòng Mỹ, cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào Iran đã tiêu tốn khoảng 37,5 tỷ USD. Khoản chi phí này phục vụ cho các hoạt động không kích, triển khai lực lượng, vận hành tàu sân bay và sử dụng các loại vũ khí, tên lửa có độ chính xác cao. Con số 37,5 tỷ USD tăng đáng kể so với ước tính ban đầu 25 tỷ USD do cường độ giao tranh kéo dài và việc phải sử dụng các loại đạn dược, tên lửa đắt đỏ. Lầu Năm Góc đang đề nghị Quốc hội cấp thêm khoảng 67 tỷ USD để tiếp tục duy trì chiến dịch và bổ sung kho dự trữ vũ khí đang cạn kiệt.
Đây là chi phí trực tiếp. Theo tính toán của các nhà nghiên cứu học viện Harvard, tổng thiệt hại về tài chính phải lên tới trên dưới 1 nghìn tỷ USD, bao gồm việc xây dựng lại các căn cứ quân sự bị hư hại, bổ sung các kho dự trữ vũ khí và các hệ thống phòng không, thanh toán cho các cựu chiến binh, các khoản nợ công được huy động để tài trợ cho chiến dịch này và hậu quả đối với nền kinh tế nói chung.
Trên quy mô toàn cầu, tổn thất kinh tế đối với thương mại và thị trường thế giới cũng được các chuyên gia ước tính trong khoảng 1,7 nghìn tỷ USD.
Mục tiêu chiến dịch của Mỹ ra sao?
Chiến dịch quân sự của Mỹ phối hợp với Israel phát động ngày 28/2/2026 mang tên "Cơn thịnh nộ sử thi - Operation Epic Fury" là chiến dịch quy mô lớn nhất, kéo dài nhất của Washington kể từ cuộc chiến Iraq năm 2003. Mục tiêu của chiến dịch này là nhằm thay đổi chế độ Hồi giáo ở Iran, loại bỏ chương trình hạt nhân, chấm dứt hoàn toàn chu trình làm giàu uranium, phá hủy các cơ sở hạ tầng quân sự, đặc biệt là tiềm lực tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái của Tehran, đồng thời gây sức ép buộc Iran phải chấm dứt ủng hộ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.
Tuy nhiên, hiện tại chế độ chính trị ở Tehran vẫn đứng vững, chương trình hạt nhân không bị loại bỏ hoàn toàn, tiềm lực quân sự, đặc biệt là tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái vẫn không bị phá hủy dù bị đánh phá nặng nề, và Iran vẫn tiếp tục ủng hộ các lực lượng ủy nhiệm. Eo biển Hormuz vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Tehran.
Ảnh hưởng tới chính trường Mỹ
Cuộc xung đột Iran đang ảnh hưởng mạnh mẽ đến chính trường Mỹ, gây chia rẽ giữa đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa, đặc biệt khi cuộc bầu cử giữa kỳ đang đến gần, tỷ lệ ủng hộ dành cho Tổng thống Donald Trump giảm mạnh. Các bài phát biểu trong chiến dịch tranh cử biến thành một mặt trận mới trong cuộc đấu tranh nội bộ về tương lai của cuộc xung đột và quyền lực của Tổng thống.
Cuộc khảo sát của Reuters-Ipsos cho thấy cuộc xung đột của Mỹ với Iran đã ảnh hưởng đến kết quả bầu cử giữa kỳ tháng 11/2026, khi đảng Dân chủ có lợi thế hơn so với đảng Cộng hòa. Tỷ lệ ủng hộ các hành động của Tổng thống Trump đã giảm xuống còn 35%.
Theo cuộc thăm dò, 42% cử tri đã đăng ký trong cuộc bầu cử quốc hội sẽ bỏ phiếu cho đảng Dân chủ và 37% cho đảng Cộng hòa nếu cuộc bầu cử được tổ chức ngay bây giờ. Theo cuộc thăm dò, cử tri độc lập ủng hộ đảng Dân chủ hơn đảng Cộng hòa 12 điểm.
Đảng Cộng hòa đã có lợi thế hơn Đảng Dân chủ trong nhiều năm về các vấn đề kinh tế, nhưng lợi thế này nhanh chóng bị ảnh hưởng sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc xung đột nhằm vào Iran ngày 28/2/2026. Xung đột đã ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hàng ngày của các gia đình Mỹ. Giá xăng tăng hơn 25%, trung bình hơn một USD/gallon, trở thành chỉ số chính về hiệu quả của giới cầm quyền. Cuộc xung đột Iran trở thành yếu tố chính trị quan trọng trong cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11/2026 tới.
Cuộc xung đột ngày càng không được dư luận Mỹ ủng hộ. Đến cuối tháng 7/2026, sự ủng hộ của người Mỹ cho cuộc xung đột đã giảm xuống dưới 40%. Kết quả khảo sát của Đại học Quinnipiac cho thấy 60% cử tri phản đối hành động quân sự của Mỹ nhằm vào Iran. Ngay cả Đảng Cộng hòa cũng đang phải đối mặt với bất đồng nội bộ giữa phe ủng hộ đường lối cứng rắn MAGA và các nhóm khác về quy mô chiến dịch. Thậm chí, trong số những người ủng hộ MAGA của Trump, sự ủng hộ cho cuộc xung đột cũng đã giảm 13 điểm phần trăm.
Cả các thành viên của Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa đều phàn nàn về việc ông Trump đã không xin phép và thông báo cho Quốc hội về chiến dịch tấn công Iran. Ông đã nhiều lần tuyên bố kết thúc chiến dịch, nhưng đến nay vẫn tiếp diễn và chưa biết bao giờ chấm dứt.
Lập trường của đồng minh
Nhiều đồng minh của Washington, đặc biệt là các nước châu Âu thành viên NATO, từ chối yêu cầu của Mỹ tham gia trực tiếp vào chiến dịch quân sự hoặc gửi lực lượng hải quân đến để đảm bảo tự do hàng hải ở eo biển Hormuz. Thậm chí một số nước còn không cho Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự và hậu cần của mình để phục vụ cho chiến dịch tấn công Iran, trong khi một số đã viện đến nỗ lực ngoại giao hoặc thúc đẩy các điều kiện liên quan đến ngừng bắn.
Các nước châu Âu, như Pháp, Anh, Bulgaria, Italy chính thức tuyên bố với Iran rằng không có kế hoạch chiến đấu với phía Mỹ và bất kỳ đóng góp tập thể hoặc an ninh nào cũng phải dẫn đến lệnh ngừng bắn bền vững trước tiên.
Các nước trong khu vực và quốc tế đóng vai trò mạnh mẽ trong việc ngăn chặn sự leo thang và giữ cho các kênh ngoại giao mở để giảm hậu quả của cuộc khủng hoảng đối với an ninh năng lượng toàn cầu.
Chính quyền Mỹ phải đối mặt với căng thẳng chính trị và sự phân mảnh với các đồng minh do thiếu sự phối hợp trước đó và tầm nhìn khác nhau về các chiến lược để chấm dứt cuộc xung đột.
Các nước Ả Rập vùng Vịnh không tham gia trực tiếp vào cuộc chiến của Mỹ nhằm vào Iran, không đáp trả các cuộc tấn công của Iran vào các căn cứ quân sự trên lãnh thổ của họ, thậm chí Ả Rập Saudi và UAE từng từ chối cho phép Mỹ sử dụng không phận hoặc lãnh thổ để tiến hành các cuộc tấn công nhắm vào Iran nhằm tránh việc Tehran trả đũa vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của họ.
Hầu hết các nước mong muốn một giải pháp ngoại giao, hòa dịu với Iran và tìm cách giảm bớt sự phụ thuộc an ninh tuyệt đối vào Washington.
Cuộc xung đột Mỹ - Iran chỉ có thể giải quyết được bằng thương lượng. Giải pháp cho cuộc xung đột này chỉ có thể đạt được trên cơ sở của "Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA)" ký giữa Iran với các nước P5+1 ngày 14/7/2015 và "Biên bản ghi nhớ Islamabad" ký giữa Iran và Mỹ ngày 18/6/2026.
Đại sứ Nguyễn Quang Khai (Nguyên Đại sứ Việt Nam tại một số nước Trung Đông, Ủy viên Ban Thường vụ Hội đồng Hòa bình và Phát triển Việt Nam)
