Hãng thông tấn TASS đưa tin, ngày 11/8 Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đích thân thị sát và chính thức khởi động Trung tâm Sử dụng Chung "Nguồn Photon Vòng Siberia" (viết tắt tiếng Anh là SKIF, tiếng Nga là СКИФ) tại thành phố khoa học Koltsovo, ngoại ô Novosibirsk, miền nam nước Nga.
Sau chuyến thăm, người đứng đầu Điện Kremlin đã ký tên lên tấm biển kỷ niệm với dòng chữ "11.08.2026" đánh dấu dịp khánh thành của công trình trị giá gần 1 tỷ USD này.
Tổng thống Putin đặt bút viết lên tấm biển kỷ niệm. Nguồn ảnh: Rosatom
Hãng Interfax thông tin cùng ngày cho biết, Trung tâm Sử dụng Chung SKIF là cơ sở đầu tiên trong mạng lưới hiện đại các nguồn bức xạ synchrotron đang được xây dựng ở Nga như một phần của Chương trình Khoa học và Kỹ thuật Liên bang về Phát triển Nghiên cứu Synchrotron và Neutron và Cơ sở hạ tầng Nghiên cứu đến năm 2030 và sau đó.
Trong chuyến thị sát, ông Putin gọi SKIF là một trong những máy gia tốc hạt mạnh nhất thế giới, thậm chí không có đối thủ ở một số thông số kỹ thuật, đồng thời nhấn mạnh rằng toàn bộ thiết bị then chốt do chính các kỹ sư Nga tự nghiên cứu, chế tạo.
Trung Tâm SKIF đưa Nga vào "câu lạc bộ" chỉ 4 quốc gia làm chủ công nghệ synchrotron
SKIF không phải một phòng thí nghiệm thông thường, mà thuộc nhóm công trình "mega-science" - những cơ sở nghiên cứu bức xạ synchrotron quy mô khổng lồ mà cả thế giới hiện chỉ có khoảng 50 công trình đang hoạt động hoặc đang xây dựng.
Hình ảnh Tổng thống Putin trong chuyến thị sát Trung Tâm Sử dụng Chung SKIF. Ảnh: Sergey Fadeichev/TASS
Với năng lượng chùm tia 3 GeV và độ phát xạ (emittance) cực thấp - 75 picomet-radian - SKIF được đánh giá là nguồn bức xạ tốt nhất thế giới trong phân khúc năng lượng trung bình.
Điều đặc biệt khiến SKIF trở nên hiếm có là nó thuộc thế hệ "4+" - công nghệ synchrotron tiên tiến nhất hiện nay, mà trên toàn cầu chỉ mới có ở 3 nước là Thụy Điển, Pháp và Brazil sở hữu các thiết bị tương đương, hãng TASS cho biết.
Các trung tâm bao gồm MAX IV ở Thụy Điển - ESRF ở Pháp - Sirius ở Brazil - và nay là SKIF của Nga, hãng Interfax thông tin cụ thể.
Nói cách khác, Nga vừa gia nhập một "câu lạc bộ" cực kỳ chọn lọc chỉ gồm vài quốc gia làm chủ được công nghệ synchrotron thế hệ thứ 4 này, riêng Nga nắm giữ thế hệ 4+.
Toàn cảnh Trung tâm Sử dụng Chung SKIF của Nga. Nguồn ảnh: Rosatom
Tổ hợp máy gia tốc-lưu trữ SKIF gồm 34 tòa nhà và công trình, cũng như các thiết bị kỹ thuật và công nghệ, hỗ trợ nghiên cứu khoa học sử dụng chùm tia bức xạ synchrotron trên diện tích xây dựng hơn 67.000 m².
Vai trò và sứ mệnh của SKIF: Giải bài toán môi trường toàn cầu là trọng tâm
Các nguồn bức xạ synchrotron được thiết kế để nghiên cứu các vật thể siêu nhỏ, kích thước micromet và nanomet. SKIF do đó được thiết kế để phục vụ nghiên cứu cơ bản lẫn ứng dụng trên nhiều lĩnh vực, với 6 hướng ưu tiên chính.
Đầu tiên là tạo ra vật liệu mới có đặc tính được thiết kế sẵn - bao gồm vật liệu composite và vật liệu lai - dựa trên hiểu biết sâu về cấu trúc của chúng ở cấp độ nguyên tử.
Nhưng đáng chú ý và mang tính chiến lược bậc nhất chính là hướng nghiên cứu thứ hai: Tìm lời giải cho các vấn đề môi trường mang tính toàn cầu, tập trung vào phát triển vật liệu cho các nguồn năng lượng thay thế như hydro, năng lượng mặt trời và năng lượng nhiệt hạch.
Cơ sở bức xạ synchrotron châu Âu (ESRF) ở Pháp. Ảnh: Viện nghiên cứu Fraunhofer IIS
Đây chính là lý do vì sao SKIF không đơn thuần là một công cụ khoa học cơ bản, mà còn được kỳ vọng trở thành nền tảng hạ tầng cho cuộc chuyển đổi năng lượng sạch của Nga.
Khả năng "nhìn" vào cấu trúc vật chất ở cấp độ nguyên tử với độ phân giải cực cao cho phép các nhà khoa học Nga hiểu chính xác cơ chế hoạt động, tìm ra điểm yếu và tối ưu hóa hiệu suất của các vật liệu dùng trong pin nhiên liệu hydro, tấm pin mặt trời thế hệ mới, hay thậm chí vật liệu chịu được điều kiện khắc nghiệt bên trong lò phản ứng nhiệt hạch - công nghệ năng lượng sạch gần như vô hạn mà nhân loại đang theo đuổi.
Nếu thành công, những đột phá vật liệu này có thể góp phần đẩy nhanh tốc độ chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch, giảm phát thải khí nhà kính ở quy mô công nghiệp.
4 hướng còn lại cũng không kém phần quan trọng, gồm: Nghiên cứu cơ chế hoạt động của các hệ thống sống để phát triển phương pháp thiết kế mô phỏng sinh học; Chế tạo thiết bị và phương pháp xử lý dữ liệu lớn, bao gồm nghiên cứu tác động của sóng xung kích lên vật chất;
Thiết kế cấu trúc thuốc mới chống lại các bệnh có ý nghĩa xã hội cùng phương pháp chẩn đoán, điều trị y tế; Và cuối cùng là mô hình hóa các quá trình địa chất, địa vật lý trong lòng Trái đất cũng như các hành tinh ngoài hệ Mặt Trời.
Với sự kiện SKIF chính thức đi vào hoạt động, Nga không chỉ khẳng định năng lực tự chủ công nghệ mà còn đặt trọng tâm phát triển công nghệ vào một hạ tầng nghiên cứu có thể định hình hướng đi năng lượng và vật liệu của đất nước trong nhiều thập kỷ tới.
Tham khảo: TASS, Interfax
Trang Ly
