Có những buổi sáng, bạn thức dậy và thấy vô cùng mệt mỏi. Không hẳn vì thiếu ngủ, chỉ là vừa mở mắt đầu óc đã tự động chạy một danh sách dài những việc chưa làm: email chưa trả lời, hóa đơn cần thanh toán, đặt lịch khám cho bố mẹ và bản thân, đơn hàng phải đổi trả, cuộc gọi với đối tác cần trao đổi, thông tin tài khoản ngân hàng cần kiểm tra,…
Từng việc riêng lẻ đều không quá lớn, nếu không muốn nói là nhỏ nhặt. Nhưng khi tất cả cùng tồn tại cùng lúc, chúng tạo ra một cảm giác nặng nề rất khó gọi tên. Người ta trì hoãn vài việc, rồi áy náy vì trì hoãn. Càng để lâu càng áp lực. Cuối cùng, chỉ một email chưa đọc hay một cuộc hẹn chưa đặt cũng đủ khiến một người cảm thấy kiệt sức.
Đó là lúc bạn đang rơi vào trạng thái “life admin burnout” - kiệt sức vì những công việc quản trị cuộc sống thường nhật.
Khủng hoảng lớn đến từ những việc nhỏ nhặt nhất và không bao giờ kết thúc
Khi nhắc đến burnout (kiệt sức), phần lớn mọi người thường nghĩ đến áp lực công việc: deadline, tăng ca, KPI hay môi trường độc hại,... Nhưng trong vài năm gần đây, người ta bắt đầu nói về những kiểu kiệt sức khác, âm thầm hơn và cũng hay bắt gặp hơn. Một trong số đó là life admin burnout - kiệt sức vì quản trị cuộc sống thường nhật.
Life admin là toàn bộ những việc lặt vặt giúp cuộc sống của bạn vận hành như thanh toán hóa đơn, quản lý tài chính cá nhân, trả lời email công việc và email cá nhân, đặt lịch hẹn với các dịch vụ, gia hạn giấy tờ, xử lý thủ tục hành chính, sắp xếp lịch trình hàng ngày, quản lý thông tin sức khỏe, mua sắm nhu yếu phẩm,…
Đây là những việc không tạo cảm giác thành tựu rõ ràng, nhưng lại tiêu tốn rất nhiều năng lượng tinh thần.
Một nghiên cứu tại Anh từng cho thấy người trưởng thành phải xử lý gần 100 đầu việc hành chính cá nhân mỗi năm. Và điều khiến nhiều người kiệt sức không nằm ở độ khó của từng việc, mà nằm ở việc chúng xuất hiện liên tục, lặp đi lặp lại và gần như không bao giờ kết thúc.
Bạn vừa trả lời xong email thì lại có email mới. Vừa đóng tiền thuê nhà thì đến tiền internet, tiền điện nước,... Vừa đặt lịch khám sức khỏe định kỳ thì lại nhớ ra bảo hiểm sắp hết hạn. Danh sách việc cần làm vì thế luôn tồn tại ở trạng thái dang dở. Và bộ não con người không giỏi chịu đựng cảm giác dang dở kéo dài.
Nhiều chuyên gia gọi đây là những vòng lặp chưa hoàn thành. Mỗi email chưa trả lời, mỗi hóa đơn chưa thanh toán hay mỗi cuộc gọi trì hoãn đều tiếp tục tồn tại âm thầm trong não, tiêu hao năng lượng nhận thức dù bạn chưa thực sự bắt tay vào làm.
Đó là lý do nhiều người cảm thấy mình không làm gì nhiều nhưng vẫn rất mệt. Sự mệt mỏi ấy không đến từ hành động, mà đến từ việc não bộ liên tục phải ghi nhớ, theo dõi và lo lắng về những thứ chưa hoàn thành.
Vì sao càng trưởng thành, life admin burnout càng dễ xảy ra?
Nếu tuổi 18 - 20 là giai đoạn con người chỉ cần quản lý chính mình thì bước sang tuổi 30, khối lượng hoạt động “life admin” thường tăng lên đáng kể.
Lần đầu thuê/mua nhà riêng, có những khoản lương đầu và phải tự quản lý tài chính cá nhân, mua bảo hiểm sức khỏe, làm quyết toán thuế, chăm sóc sức khỏe định kỳ cho bản thân và gia đình, nuôi thú cưng, xây dựng sự nghiệp, duy trì các mối quan hệ xung quanh,… mọi thứ bắt đầu dồn vào cùng một điểm: chính bạn.
Đó cũng là giai đoạn nhiều người bắt đầu nhận ra cảm giác làm người lớn thật ra không nằm ở những cột mốc lớn lao, mà nằm ở việc mỗi ngày phải xử lý hàng chục việc nhỏ không tên. Vấn đề là não bộ con người không được thiết kế để liên tục xử lý quá nhiều đầu việc cùng lúc như vậy.
Khi khối lượng thông tin vượt quá khả năng chịu đựng, con người dễ rơi vào trạng thái quá tải nhận thức. Lúc này, ngay cả những việc đơn giản như mở email, gọi điện đặt lịch hay điền một biểu mẫu online cũng có thể tạo cảm giác áp lực bất thường. Nhiều người bắt đầu trì hoãn không phải vì lười, mà vì hệ thần kinh đã quá tải.
Đó cũng là lý do life admin burnout thường bị hiểu nhầm thành thiếu kỷ luật hoặc kém tổ chức. Thực tế, rất nhiều người có công việc tốt, sống tự lập và vẫn hoàn thành tốt trách nhiệm xã hội lại cực kỳ chật vật với những công việc quản trị đời sống cá nhân.
Họ có thể điều hành một dự án lớn ở công ty, nhưng trì hoãn việc đặt lịch khám răng suốt nhiều tháng. Có thể hoàn thành deadline khó nhất đúng hạn, nhưng lại quên lịch đóng tiền điện. Burnout kiểu này không liên quan nhiều đến năng lực, nó liên quan đến dung lượng tinh thần còn lại.
Khi việc tối ưu bản thân cũng thành áp lực
Một điều thú vị là khi cảm thấy quá tải, phản ứng đầu tiên của nhiều người thường là cố tối ưu bản thân hơn. Họ tải thêm app quản lý thời gian, lập to-do list chi tiết hơn, xem video giúp tăng hiệu suất, cố thức dậy sớm hơn, ép bản thân phải kỷ luật hơn,...
Nhưng với life admin burnout, vấn đề không chỉ nằm ở việc bạn chưa đủ hiệu quả. Vấn đề là bộ não đã ở trạng thái cảnh giác quá lâu.
Khi đầu óc liên tục phải ghi nhớ hàng chục đến hàng trăm việc nhỏ, hệ thần kinh sẽ duy trì trạng thái căng nhẹ kéo dài. Đó là lý do nhiều người cảm thấy khó thư giãn hoàn toàn, kể cả lúc nghỉ ngơi. Họ xem phim nhưng vẫn nhớ chưa trả lời email. Đi cà phê với bạn bè nhưng trong đầu vẫn chạy danh sách việc cần làm. Nghỉ ngơi lúc này không còn thật sự là nghỉ ngơi. Và càng cố làm cho xong hết, cảm giác kiệt sức đôi khi càng nghiêm trọng hơn.
Vì vậy điều nhiều người đang rơi vào trạng thái life admin burnout cần không phải là thêm áp lực để tối ưu bản thân, mà là sự vơi bớt nặng nề tinh thần. Ví dụ như tự động hóa những khoản thanh toán định kỳ, gom các việc hành chính vào một khung giờ cố định thay vì nghĩ về chúng cả ngày, chấp nhận tiêu chuẩn “vừa đủ” thay vì hoàn hảo hoặc đơn giản là viết mọi thứ ra khỏi đầu thay vì bắt não phải nhớ liên tục.
Quan trọng hơn cả là ngừng xem việc quá tải là thất bại cá nhân. Không ai được sinh ra để xử lý vô hạn email, thông báo, biểu mẫu và trách nhiệm mỗi ngày mà vẫn luôn bình tĩnh, gọn gàng và đủ năng lượng.
Có lẽ nhiều người cũng nhận thấy life admin burnout trở nên phổ biến trong những năm gần đây. Không chỉ là vì con người bận hơn, còn vì cuộc sống hiện đại khiến mọi thứ luôn có thể tiếp cận được ngay lập tức, mọi thứ cùng tồn tại trên một màn hình điện thoại nên não bộ chưa bao giờ thật sự được tan ca.
Đôi khi, điều trưởng thành nhất một người có thể làm không phải là cố hoàn thành hết mọi thứ thật nhanh, thật hoàn hảo, mà là hiểu rằng mình cũng có giới hạn năng lượng, rằng cuộc sống không phải lúc nào cũng cần được tối ưu tuyệt đối. Và rằng có những ngày, việc duy nhất cần làm chỉ là cho bản thân được nghỉ ngơi mà không cảm thấy có lỗi vì vẫn còn vài việc dang dở.
Huyền Trang
(Tham khảo: The Guardian, LifeWellToday, Independent)
