Trong gần một thế kỷ qua, giới khảo cổ học và khoa học thế giới vẫn không ngừng tranh luận về một hiện vật đầy bí ẩn được khai quật tại Iraq: "pin Baghdad". Cấu trúc đặc biệt này đã dẫn đến giả thuyết rằng người xưa có thể đã tạo ra một tế bào galvanic nguyên thủy - tiền thân của pin hiện đại - hàng nghìn năm trước khi Alessandro Volta phát minh ra nó ở phương Tây.
Tuy nhiên, do hiện vật gốc đã bị thất lạc trong cuộc xâm lược của Mỹ vào Iraq năm 2003, mọi nghiên cứu hiện tại đều phải dựa trên các ghi chép và mô hình tái tạo.
Mới đây, tạp chí Chemistry World đã công bố một nghiên cứu mới của nhà nghiên cứu độc lập Alexander Bazes, thổi bùng lại cuộc tranh luận này. Bazes cho rằng pin Baghdad không chỉ có khả năng hoạt động như một cục pin, mà còn có thể tạo ra năng lượng lớn hơn nhiều so với các ước tính trước đây.
Thông qua việc tái tạo và thử nghiệm, Bazes lập luận rằng lớp vỏ đất sét xốp của chiếc hũ đóng vai trò như một màng ngăn cách. Khi kết hợp với một chất điện phân (như dung dịch kiềm) và không khí, thiết bị này có thể tạo ra một chuỗi phản ứng điện hóa. Kết quả thí nghiệm của ông cho thấy cấu trúc này có thể sản sinh ra dòng điện lên tới 1,4 volt - xấp xỉ công suất của một cục pin AA hiện đại ngày nay.
Tuy nhiên, điểm thú vị trong nghiên cứu của Bazes nằm ở mục đích sử dụng. Ông bác bỏ quan điểm phổ biến của một số nhà khảo cổ học phi chính thống cho rằng thiết bị này dùng để mạ điện cho đồ trang sức.
Thay vào đó, Bazes đưa ra giả thuyết rằng dòng điện được tạo ra nhằm mục đích "ăn mòn theo nghi thức". Theo đó, việc quan sát thấy sự ăn mòn trên các vật liệu (như giấy ghi lời cầu nguyện) sẽ được người xưa coi là bằng chứng trực quan cho thấy một nguồn năng lượng vô hình đã tác động lên lời khấn nguyện của họ.
Dù giả thuyết về pin năng lượng nghe rất hấp dẫn, nó vẫn vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các chuyên gia khảo cổ học chính thống. William Hafford, nhà khảo cổ học từ Đại học Pennsylvania, người đã dành nhiều thời gian nghiên cứu về hiện vật này, giữ quan điểm hoài nghi. Ông cho rằng thực chất đây chỉ là một chiếc hũ thiêng liêng dùng để lưu trữ những lời cầu nguyện.
Hafford chỉ ra rằng tại các khu vực lân cận, người ta cũng tìm thấy những vật phẩm tương tự mang tính chất ma thuật hoặc tôn giáo. Đáng chú ý, có một hũ đất sét chứa tới mười bình đồng bên trong. Số lượng này là quá nhiều và phi lý nếu xét trên phương diện cấu tạo của một cục pin. Theo Hafford, thanh sắt mà nhiều người tin là điện cực thực chất chỉ là những chiếc đinh sắt, một phần của nghi lễ niêm phong.
"Bạn sẽ thả lời cầu nguyện qua cổ hũ, niêm phong nó bằng nhựa đường và sau đó chôn nó với một nghi lễ," Hafford giải thích về quy trình tôn giáo thời bấy giờ. Ông nhấn mạnh rằng những chiếc hũ này thường được chôn dưới lòng đất như một lễ vật dâng lên các vị thần thuộc về cõi âm, chứ không phải là một thiết bị công nghệ bị lãng quên.
Cuộc tranh luận về pin Baghdad có lẽ sẽ không bao giờ có hồi kết khi hiện vật gốc đã mất tích. Liệu người xưa đã thực sự nắm giữ bí mật của điện năng, hay chúng ta đang áp đặt tư duy công nghệ hiện đại lên những nghi thức tâm linh cổ xưa? Câu trả lời vẫn nằm sâu dưới những lớp bụi thời gian của lịch sử Lưỡng Hà.
Đức Khương
