Khi thuật toán nắm giữ quyền sinh sát
Trong những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) thường xuyên trở thành tâm điểm chỉ trích vì những tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần, thậm chí bị cáo buộc khuyến khích hành vi tự hại.
Tuy nhiên, một ứng dụng hoàn toàn mới và đáng lo ngại hơn của công nghệ này vừa xuất hiện. Philip Nitschke, cha đẻ của viên nang hỗ trợ tự tử Sarco gây tranh cãi, vừa tiết lộ kế hoạch tích hợp một hệ thống AI để quyết định xem một người có đủ điều kiện tinh thần để lựa chọn cái chết hay không.
Theo thông tin từ Futurism, hệ thống đánh giá tâm thần dựa trên AI này được thiết kế như một phần không thể thiếu của Sarco - thiết bị hỗ trợ tự tử bằng công nghệ in 3D. Nhiệm vụ của nó là thực hiện bài kiểm tra năng lực hành vi của người dùng trước khi cỗ máy được phép hoạt động.
Cơ chế hoạt động của hệ thống này khá nghiêm ngặt. Nếu AI xác định cá nhân đó hoàn toàn minh mẫn và đủ năng lực tinh thần, buồng khí sẽ được mở khóa kích hoạt. Người dùng sau đó có tối đa 24 giờ để tiến hành quy trình. Nếu họ không thực hiện hành động trong khoảng thời gian này, hệ thống sẽ tự động hủy bỏ và quy trình đánh giá phải bắt đầu lại từ con số không.
Các nhà phê bình cho rằng việc dựa vào trí tuệ nhân tạo để đưa ra một quyết định không thể đảo ngược như vậy có nguy cơ biến một lựa chọn mang tính cá nhân và phức tạp thành một ô chọn kỹ thuật đơn thuần.
Cơ chế vận hành và ranh giới đạo đức
Về mặt kỹ thuật, Sarco được thiết kế để cho phép một người ra đi thanh thản mà không cần bất kỳ sự can thiệp y tế hay dược phẩm nào. Sau khi bước vào bên trong và vượt qua bài kiểm tra, người dùng sẽ nhấn một nút để giải phóng khí nitơ vào khoang kín. Quá trình này làm giảm nhanh nồng độ oxy, khiến người bên trong mất ý thức và tử vong do thiếu oxy.
Mặc dù ông Nitschke luôn lập luận rằng phương pháp này mang lại một cái chết tự chủ và êm ái, nhưng việc giao phó quyền đánh giá tâm lý cho một thuật toán đã vấp phải sự phản đối dữ dội. Các nhà phê bình cho rằng việc bổ sung AI vào một quyết định mang tính sinh tử như vậy đã vượt qua ranh giới đạo đức nghiêm trọng, biến một lựa chọn phức tạp của con người thành một quy trình kỹ thuật lạnh lùng.
Bóng ma từ vụ án đầu tiên năm 2024
Sự tranh cãi xung quanh Sarco không phải là mới. Thiết bị này đã gây chia rẽ dư luận kể từ khi ra mắt vào năm 2019, rất lâu trước khi ý tưởng về AI được hoàn thiện. Lần sử dụng thực tế đầu tiên được ghi nhận vào năm 2024, khi một phụ nữ Mỹ 64 tuổi, người đang chịu đựng những biến chứng nghiêm trọng do suy giảm miễn dịch, đã chọn kết thúc cuộc đời mình bên trong cỗ máy này tại Thụy Sĩ.
Vào thời điểm đó, bài kiểm tra bằng AI vẫn chưa hề xuất hiện. Thay vào đó, người phụ nữ này đã trải qua một cuộc đánh giá tâm thần truyền thống bởi một bác sĩ tâm thần người Hà Lan để xác nhận sự minh mẫn trước khi nhấn nút. Dù tuân thủ quy trình, vụ việc vẫn dẫn đến những hậu quả pháp lý nghiêm trọng.
Giới chức Thụy Sĩ sau đó đã bắt giữ Tiến sĩ Florian Willet, một nhà hoạt động nổi tiếng ủng hộ quyền được chết có mặt tại hiện trường, với cáo buộc tiếp tay và xúi giục tự sát. Mặc dù luật pháp Thụy Sĩ cho phép hỗ trợ tự sát miễn là không có "động cơ vị kỷ" và không có sự trợ giúp trực tiếp từ bên ngoài, vụ việc vẫn gây chấn động.
Hậu quả của vụ việc không dừng lại ở cái chết của người phụ nữ. Tiến sĩ Willet sau đó đã được thả, nhưng trải nghiệm bị bắt giữ và giam cầm được cho là đã để lại những tổn thương tâm lý sâu sắc. Năm 2025, ông đã qua đời bằng phương pháp tự sát có hỗ trợ tại Đức. Các báo cáo chỉ ra rằng chấn thương từ vụ việc Sarco đã ảnh hưởng lớn đến quyết định của ông. Hiện vẫn chưa rõ liệu trong những giây phút cuối đời, Willet có phải trải qua bài đánh giá của hệ thống AI mới hay không.
Thụy Sĩ cho phép hỗ trợ tự tử trong những điều kiện cụ thể, điều này khiến quốc gia này trở thành một trong số ít nơi mà thiết bị Sarco có thể được sử dụng hợp pháp.
Bất chấp những bi kịch và tranh cãi pháp lý, Philip Nitschke dường như vẫn kiên định với việc mở rộng dự án. Theo Daily Mail, thiết kế mới nhất của Sarco bao gồm mô hình "Double Dutch" - một phiên bản dành cho các cặp đôi. Mô hình này cho phép hai người cùng nằm trong một khoang chung liền kề và ra đi cùng nhau, tất nhiên là sau khi cả hai đều vượt qua bài kiểm tra của AI.
Động thái này đặt ra câu hỏi lớn về tính cần thiết. Trong trường hợp duy nhất được xác nhận sử dụng Sarco, các bác sĩ tâm thần bằng xương bằng thịt đã tham gia đánh giá. Việc thay thế sự phán đoán của con người bằng phần mềm trong một quyết định không thể đảo ngược như vậy bị chỉ trích là không có nhu cầu thực tế về mặt hậu cần, đồng thời có nguy cơ tầm thường hóa sự sống và cái chết thành những ô tích chọn kỹ thuật số vô hồn.
Đức Khương
