“Mảnh đất màu mỡ” từ nỗi lo của người bệnh
Thời gian gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện ngày càng nhiều quảng cáo về các dịch vụ được giới thiệu có khả năng “thải độc xạ” sau điều trị ung thư như massage đào thải phóng xạ, tắm thải độc, dùng sóng siêu âm loại bỏ phóng xạ hay kiểm tra lượng phóng xạ tồn dư trong cơ thể.
Những lời quảng cáo này đánh trúng tâm lý lo lắng của nhiều người bệnh sau khi điều trị bằng iod phóng xạ I-131 phương pháp phổ biến trong điều trị ung thư tuyến giáp biệt hóa sau phẫu thuật.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia y học hạt nhân, cơ thể con người có cơ chế đào thải phóng xạ tự nhiên và không cần đến những phương pháp can thiệp bên ngoài chưa được kiểm chứng.
BSCKI Ninh Công Vi, Phó Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho biết, hiện không có bất kỳ hướng dẫn chuyên môn nào tại Việt Nam hay quốc tế công nhận các phương pháp như “massage thải xạ”, “tắm thải độc”, “sóng siêu âm đào thải phóng xạ” hay các dịch vụ kiểm tra phóng xạ tại cơ sở ngoài bệnh viện.
“Đây đều là những nội dung quảng cáo không có căn cứ y học, thậm chí có thể khiến người bệnh mất tiền và bỏ qua những hướng dẫn quan trọng từ bác sĩ điều trị”, bác sĩ Vi cảnh báo.
I-131 là một loại thuốc phóng xạ được sử dụng rộng rãi trong điều trị ung thư tuyến giáp biệt hóa và một số trường hợp cường giáp. Khi vào cơ thể, iod phóng xạ sẽ tập trung chủ yếu tại các tế bào tuyến giáp còn sót lại hoặc tế bào ung thư tuyến giáp để phát huy tác dụng tiêu diệt mô bệnh.
Nhiều người lầm tưởng phóng xạ sẽ “tích tụ” lâu dài trong cơ thể và cần các phương pháp đặc biệt để loại bỏ. Tuy nhiên, thực tế hoàn toàn khác.
Sau khi uống I-131, khoảng 80-90% lượng iod phóng xạ không được mô tuyến giáp hấp thu sẽ nhanh chóng được đào thải qua nước tiểu trong vòng 2-3 ngày đầu. Một phần nhỏ tiếp tục được bài tiết qua nước bọt, mồ hôi và phân.
Phần iod đã gắn vào mô tuyến giáp sẽ tiếp tục phân rã theo chu kỳ bán rã vật lý khoảng 8 ngày để tiêu diệt tế bào đích.
“Cơ thể đã có cơ chế đào thải tự nhiên rất hiệu quả. Không có bằng chứng cho thấy massage, tắm hay các loại máy móc bên ngoài có thể làm quá trình này diễn ra nhanh hơn”, bác sĩ Vi nhấn mạnh.
Uống nhiều nước mới là cách hỗ trợ đào thải có bằng chứng
Theo chuyên gia, biện pháp duy nhất được chứng minh có tác dụng hỗ trợ đào thải lượng iod phóng xạ không được hấp thu là uống nhiều nước và đi tiểu thường xuyên.
Người bệnh sau điều trị I-131 thường được khuyến cáo uống khoảng 2-3 lít nước mỗi ngày (tùy tình trạng sức khỏe), đặc biệt trong những ngày đầu sau khi dùng thuốc. Việc này giúp tăng đào thải iod qua thận, đồng thời giảm thời gian bàng quang tiếp xúc với bức xạ.
Bên cạnh đó, người bệnh cần tuân thủ các hướng dẫn an toàn bức xạ như giữ khoảng cách với người khác, đặc biệt là trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai trong thời gian được bác sĩ chỉ định.
Trước các quảng cáo cho rằng sóng siêu âm có thể “phá hủy độc tố phóng xạ”, bác sĩ Vi khẳng định chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh điều này.
Trong y học, sóng siêu âm được ứng dụng trong chẩn đoán hình ảnh, vật lý trị liệu nhằm tạo hiệu ứng nhiệt, hỗ trợ tuần hoàn hoặc trong một số kỹ thuật điều trị chuyên biệt như HIFU tác động lên mô đích. Tuy nhiên, siêu âm không có khả năng loại bỏ hay trung hòa iod phóng xạ trong cơ thể.
Tương tự, massage chỉ có tác dụng thư giãn cơ bắp, giảm căng thẳng, cải thiện cảm giác dễ chịu chứ không ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa hoặc đào thải I-131.
“Massage không thể làm giảm lượng phóng xạ còn tồn dư. Với bệnh nhân mới điều trị, khi cơ thể còn mệt mỏi, các động tác mạnh thậm chí có thể gây khó chịu hoặc tổn thương không cần thiết”, bác sĩ Vi nói.
Cảnh giác với dịch vụ “đo lượng phóng xạ tồn dư” ngoài bệnh viện
Một chiêu quảng cáo khác đang xuất hiện là dịch vụ “kiểm tra lượng phóng xạ tồn dư” tại spa hoặc các cơ sở chăm sóc sức khỏe.
Theo bác sĩ Vi, việc đánh giá liều suất phóng xạ chỉ được thực hiện tại các cơ sở y tế có chuyên khoa Y học hạt nhân, bởi nhân viên an toàn bức xạ được đào tạo chuyên môn và sử dụng thiết bị đo chuyên dụng đã được kiểm định, hiệu chuẩn.
Các cơ sở massage, spa không có đủ điều kiện về nhân lực, thiết bị và thẩm quyền chuyên môn để thực hiện việc đánh giá này.
“Người bệnh cần hiểu rằng không phải bất kỳ thiết bị nào phát hiện được tín hiệu bức xạ cũng có thể đưa ra kết luận y khoa về mức độ an toàn hay lượng phóng xạ còn lại trong cơ thể”, bác sĩ Vi cảnh báo.
Các chuyên gia khuyến cáo, sau điều trị I-131, người bệnh nên tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa thay vì tìm đến các phương pháp “thải xạ” chưa được chứng minh.
Nếu còn lo lắng về lượng phóng xạ trong cơ thể, bệnh nhân cần liên hệ trực tiếp với khoa Y học hạt nhân nơi điều trị để được tư vấn, đo kiểm và theo dõi đúng quy trình.
“Phóng xạ trong điều trị ung thư không phải là thứ cần tìm cách loại bỏ bằng mọi giá. Đây là công cụ điều trị đã được nghiên cứu kỹ, với quy trình kiểm soát chặt chẽ. Điều quan trọng nhất là người bệnh hiểu đúng và làm đúng hướng dẫn y khoa”, bác sĩ Vi nhấn mạnh.
Ngọc Minh
