Trong hành trình nuôi dạy con, không ít bậc cha mẹ luôn rơi vào trạng thái giằng xé: buông lỏng thì sợ con lơ là sa sút, mà quản thúc quá chặt lại sợ con ức chế và nảy sinh tâm lý oán trách khi lớn lên. Tuy nhiên, nhìn vào những rạn nứt trong các mối quan hệ gia đình, một đứa trẻ khi trưởng thành có muốn gần gũi với đấng sinh thành hay không vốn chẳng phụ thuộc vào mức độ nghiêm khắc. Điều khiến trẻ khó lòng nguôi ngoai chính là cảm giác bản thân chưa từng được cha mẹ thực sự thấu hiểu, trân trọng và yêu thương đúng cách.
Nỗi cô đơn cùng cực khi không ai chịu lắng nghe
Nhiều gia đình thường lặp lại những tình huống quen thuộc: trẻ hào hứng muốn kể về chuyện ở trường thì nhận lại câu hỏi "Đã làm xong bài tập chưa?"; trẻ ấm ức vì bị bạn bè chọc ghẹo thì bị gạt phắt đi "Chuyện vặt vãnh có gì mà làm quá lên"; trẻ muốn giải thích khi mắc lỗi thì bị chặn đứng "Sai là sai, còn cãi nỗi gì". Việc người lớn liên tục xem nhẹ mọi trải nghiệm tinh thần của con được tâm lý học gọi là trạng thái "bỏ mặc cảm xúc".
Chuyên gia tâm lý Jonice Webb từng khẳng định trong cuốn Những Đứa Trẻ Bị Bỏ Quên rằng, bất kỳ bậc cha mẹ nào cũng có thể mắc sai lầm trong giáo dục, nhưng điều độc hại nhất chính là sự thờ ơ kéo dài trước những nhu cầu tình cảm của con cái. Những chuyện mà người lớn cho là vặt vãnh thì với một đứa trẻ, đó lại là toàn bộ thế giới ở thời điểm đó.
Nhiều phụ huynh lầm tưởng chỉ cần lo cho con ăn no mặc ấm, đáp ứng đầy đủ điều kiện vật chất là đã hoàn thành trách nhiệm. Họ quên mất rằng những tổn thương tinh thần không hề tự biến mất theo thời gian. Chúng chỉ lẳng lặng lắng xuống, ăn sâu vào tính cách và gieo mầm cho sự tự ti, bất an cùng khoảng cách vô hình giữa cha mẹ và con cái.
Tại các phòng tư vấn tâm lý học đường, không hiếm những trường hợp học sinh sinh ra trong gia đình khá giả, điều kiện đủ đầy nhưng lại rơi vào bế tắc tinh thần nghiêm trọng. Khi được hỏi, nhiều em thổ lộ rằng nỗi đau lớn nhất không phải là áp lực học tập, mà là sự cô đơn khi không một ai trong gia đình thừa nhận những ấm ức, áp lực mà các em đang phải chịu đựng.
Bi kịch lớn nhất của một đứa trẻ không phải là thiếu thốn vật chất, mà là trăm ngàn nỗi khổ tâm chẳng có ai thấu hiểu. Thế hệ học sinh ngày nay đối mặt với những áp lực rất riêng, nhưng nhiều bậc phụ huynh chỉ nhìn thấy điểm số và lỗi lầm của con, hoàn toàn phớt lờ những kiệt quệ tinh thần phía sau.
Trường học vốn đã là nơi tiêu hao rất nhiều năng lượng, ngôi nhà đáng lẽ phải là chốn nạp lại năng lượng bình yên. Nếu trở về tổ ấm mà trẻ vẫn tiếp tục bị phủ nhận, đòi hỏi và phán xét, đứa trẻ sẽ dần co mình lại thành một ốc đảo cô độc giữa chính những người thân ruột thịt.
Tình yêu thương đúng nghĩa là nhìn thấy và hồi đáp
Rất nhiều đứa trẻ từng rơi nước mắt chia sẻ rằng dù được cha mẹ đầu tư cho những thứ tốt nhất, từ lớp học thêm đến các trường danh tiếng, nhưng các em chưa bao giờ cảm thấy vui vẻ vì không cảm nhận được tình yêu thương thực sự từ gia đình.
Tình yêu thương gia đình đích thực chưa bao giờ là sự đắp nặn từ vật chất hay những lời răn đe khô cứng. Đó là sự hiện diện tinh tế, lời hồi đáp dịu dàng và thái độ đón nhận kiên nhẫn. Đó là một cái ôm khi con buồn, sự đỡ nâng khi con vấp ngã, sự lắng nghe khi con mất phương hướng và một ngọn đèn luôn sáng chờ con về nhà.
Tiến sĩ tâm lý học Gordon Neufeld từng nhận định không một đứa trẻ nào là hòn đảo biệt lập, mỗi đứa trẻ đều khao khát được nhìn thấy và được kết nối. Sự hồi đáp cảm xúc kịp thời của cha mẹ trong những năm tháng thơ ấu sẽ giúp con xây dựng nhân cách vững vàng cùng một nội tâm mạnh mẽ. Những ấm áp được tích lũy từ nếp nhà sẽ hóa thành điểm tựa vững chắc nhất để con bản lĩnh đối diện với sóng gió cuộc đời.
Một phương châm nuôi dạy con rất đáng suy ngẫm, đó là cha mẹ tầm thường chỉ nhìn vào điểm số, cha mẹ biết lo nhìn vào kỷ luật, còn cha mẹ thông thái nuôi dưỡng con bằng sự ấm áp. Đỉnh cao của sự giáo dục không phải là cố gắng trở thành những hình mẫu toàn năng, mà là làm những bậc cha mẹ mang lại cảm giác bình yên cho con cái.
Nhiều đứa trẻ lớn lên trong những gia đình bình thường, cha mẹ làm công việc lao động vất vả nhưng lại luôn toát lên vẻ tự tin, điềm tĩnh và thư thái. Sự tự tin đó không đến từ hoàn cảnh sống dư dả, mà đến từ sự đón nhận vô điều kiện và tình thương yêu rõ ràng của đấng sinh thành. Trẻ hiểu rằng bản thân có thể chưa hoàn hảo, nhưng luôn có giá trị và luôn được cha mẹ bao dung, bảo vệ.
Nuôi dạy một đứa trẻ không phải là để mài giũa con thành một hình mẫu hoàn hảo cho người ngoài khen ngợi, càng không phải để con gánh vác thay những tiếc nuối dang dở của người lớn. Điều quan trọng nhất là cha mẹ luôn đứng phía sau, làm hậu phương vững chãi và dùng sự thấu hiểu để nâng bước con.
Một đứa trẻ may mắn sẽ dùng cả tuổi thơ ấm êm để nuôi dưỡng cả cuộc đời. Khi hiểu được bản chất của giáo dục là tình yêu thương và sự đồng hành, cha mẹ sẽ biến mái nhà thành nơi con luôn khao khát quay về, và đó cũng là người cha, người mẹ được con cái kính trọng và khắc ghi suốt cuộc đời.
Theo Aboluowang
Thiên An
