F-16 Ukraine cuối cùng đã bị bắn hạ
Sau hàng loạt báo cáo vào ngày 15/5 vừa qua về việc tiêm kích Su-35 thuộc Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga lần đầu tiên bắn rơi một chiến đấu cơ do phương Tây chế tạo – chiếc F-16 của Không quân Ukraine, giới phân tích quân sự quốc tế đã đưa ra nhiều suy đoán về kịch bản của trận không chiến này.
Hiện tại, có rất ít thông tin chi tiết được tiết lộ ngoài việc một quả tên lửa không đối không dẫn đường bằng radar chủ động đã được khai hỏa để tiêu diệt mục tiêu ở khoảng cách ngoài tầm nhìn, và khoảnh khắc phóng tên lửa đã được các kênh giám sát của Ukraine ghi nhận.
Trước đó, các phi đội F-16 của Ukraine đã buộc phải áp dụng những chiến thuật tác chiến khác biệt hoàn toàn nhằm sinh tồn trong một vùng chiến sự bị áp đảo bởi các dòng tiêm kích có năng lực vượt trội như Su-35.
Các chiến thuật này bao gồm việc hạn chế trần bay ở cao độ thấp nhằm tận dụng hiện tượng nhiễu địa vật để làm giảm hiệu quả bám bắt của radar và đầu dò tên lửa Nga, đồng thời chỉ hoạt động lùi sâu phía sau chiến tuyến nhằm hạn chế tối đa tần suất phải đối đầu trực diện.
Chính sự mơ hồ xung quanh chủng loại vũ khí được sử dụng trong vụ bắn hạ F-16 đã làm dấy lên giả thuyết: Tiêm kích Su-35 có thể đã được trang bị một dòng tên lửa đời mới, thứ khiến các bước né tránh thông thường của phía Ukraine hoàn toàn bị vô hiệu hóa.
Trước đó vào tháng 7/2025, dòng tên lửa không đối không dẫn đường bằng radar chủ động R-77M đã được xác nhận bắt đầu đưa vào trang bị cho các chiến đấu cơ Nga. Đây là vũ khí đối không chủ lực được phát triển nhằm thay thế cho các dòng R-77-1 và R-27 đã lỗi thời.
R-77M được đánh giá là có khả năng vượt trội trong việc tiêu diệt các mục tiêu bay thấp ở khoảng cách cực xa. Không chỉ sở hữu tầm bắn gần như gấp đôi so với tiền nhiệm R-77-1, dòng tên lửa này còn tích hợp radar mảng pha quét điện tử chủ động ngay trên đầu tự dẫn, mang lại khả năng chống nhiễu mạnh mẽ và tầm khóa mục tiêu xa hơn. Bên cạnh đó, việc sử dụng hệ thống ăng-ten mảng pha chủ động giúp tên lửa xây dựng được bức tranh toàn diện với góc quét rộng hơn về mục tiêu, khiến các chiến đấu cơ dù có kích thước nhỏ gọn và độ cơ động cao cũng khó lòng né tránh.
R-77M là cứu cánh mới
Sự xuất hiện của R-77M – dù bị trì hoãn khá lâu so với kế hoạch biên chế – rốt cuộc đã giúp Nga thu hẹp khoảng cách về năng lực không đối không tầm xa giữa Su-35 với các dòng tiêm kích thế hệ 4-plus hàng đầu của Mỹ và Trung Quốc hiện nay như F-15EX hay J-16.
Mặc dù hệ thống radar của Su-35 kém tiên tiến hơn đáng kể so với các đối thủ mới nhất từ Washington và Bắc Kinh, nhưng kích thước khổng lồ của nó (gấp khoảng ba lần radar của F-35) đã bù đắp phần nào điểm yếu này.
Lợi thế về kích cỡ radar cho phép Su-35 vận hành độc lập mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào các hệ thống máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không – loại khí tài vốn đang được Nga triển khai với số lượng hạn chế.
Nếu R-77M được xác thực là nhân tố chính quyết định sự thành bại trong vụ bắn hạ F-16, điều này sẽ buộc các đơn vị tiêm kích Ukraine phải tiếp tục điều chỉnh lại toàn bộ kế hoạch tác chiến. Khi đó, các hoạt động bay của Kiev nhiều khả năng sẽ bị giới hạn lùi sâu hơn nữa về phía sau hậu phương để tránh bị tổn thất.
Mặc dù R-77M theo lộ trình dự kiến sẽ đóng vai trò là vũ khí không đối không tiêu chuẩn cho phi đội tiêm kích thế hệ thứ năm Su-57, hiện vẫn chưa rõ Điện Kremlin sẽ rót bao nhiêu ngân sách để mua sắm dòng tên lửa này cho các chiến đấu cơ thế hệ thứ tư như Su-35.
Tuy nhiên, một màn thể hiện hiệu quả và chứng minh được tính ưu việt thực chiến trên chiến trường Ukraine có thể sẽ kích hoạt những gói tài trợ lớn hơn rất nhiều, bởi tiềm năng mang tính cách mạng mà R-77M mang lại cho hiệu suất chiến đấu của Su-35 là điều không thể phủ nhận.
Những câu hỏi lớn về F-16
Dù Kiev trước đó đã tổn thất một vài chiếc F-16 trong thực chiến, song chưa từng có báo cáo nào về việc dòng tiêm kích này bị bắn hạ do đối đầu trực tiếp trên không.
Hiện tại, những câu hỏi lớn xung quanh danh tính lực lượng phi công điều khiển F-16 vẫn đang bỏ ngỏ. Trang tin an ninh uy tín của Pháp Intelligence Online cùng nhiều nguồn tin độc lập cho biết, một phi đội gồm các phi công kỳ cựu từng phục vụ trong Không quân Mỹ và Không quân Hoàng gia Hà Lan đang trực tiếp vận hành những chiếc F-16 này do phía Ukraine thiếu hụt phi công.
Đáng nói hơn, số F-16 lấy từ kho lưu trữ của các nước châu Âu này đều là hàng qua tay, chưa từng được nâng cấp lên tiêu chuẩn thế kỷ 21 và từ lâu đã bị xem là lỗi thời.
Chính các nguồn tin từ phía Ukraine cũng liên tục đưa ra cảnh báo rằng F-16 hay dòng Mirage 2000 do Pháp tài trợ hoàn toàn không đủ tầm đối đầu với các chiến đấu cơ thế hệ mới của Nga như Su-35.
Phát ngôn viên Không quân Ukraine, ông Yuri Ignat, từng thẳng thắn thừa nhận vào ngày 3/6/2025: "Thật không may, Nga hiện sở hữu những dòng chiến đấu cơ có tầm nhìn xa hơn và tên lửa có tầm bắn lớn hơn rất nhiều, ngay cả khi đặt lên bàn cân so sánh với F-16. Họ còn sở hữu lưới lửa phòng không cực mạnh hoạt động hiệp đồng tác chiến chặt chẽ với lực lượng không quân".
"Những phiên bản cải tiến mà Ukraine đang có không thể cạnh tranh sòng phẳng trong các cuộc không chiến tay đôi một-đấu-một. Chúng tôi cần một giải pháp tiếp cận toàn diện bởi Su-35 là dòng máy bay tương đối mới... Điều này đòi hỏi hệ thống phòng không mặt đất, các tổ hợp tác chiến điện tử và lý tưởng nhất là máy bay cảnh báo sớm. Ngoài ra, hệ thống radar trung tâm trên máy bay và tên lửa không đối không cũng đóng vai trò then chốt".
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
