Tại một sở chỉ huy tiền phương ở tỉnh Kharkiv vào mùa hè năm 2025, các binh sĩ Ukraine phóng một chiếc drone tích hợp AI về phía lực lượng Nga. Trong những giây cuối cùng, chiếc drone tự khóa mục tiêu. Chỉ ít lâu sau, một phương tiện khác xuất hiện trên màn hình. Một chiếc drone thứ hai lập tức được phóng đi. Vài phút sau, nó đánh trúng mục tiêu.
Với các kíp điều khiển drone Ukraine, đó đang trở thành nhịp điệu mới của xung đột: Máy móc tự phát hiện mục tiêu nhanh hơn, vươn sâu hơn sau phòng tuyến Nga và tấn công không chỉ binh lính ngoài mặt trận mà cả mạng lưới hậu cần đang duy trì cỗ máy tấn công của Moscow.
“Công nghệ đã thay đổi hoàn toàn chiến trường”, Heorhii Volkov, chỉ huy đơn vị drone Yasni Ochi thuộc Lữ đoàn Khartiia số 13 của Ukraine, nói với Forbes. Đơn vị của ông sử dụng Hornet – mẫu drone tích hợp AI được cho là có giá dưới 6.000 USD, phát triển với sự hỗ trợ từ các sáng kiến công nghệ quốc phòng liên quan tới cựu CEO Google Eric Schmidt.
Các hệ thống này kết hợp khả năng tự động khóa mục tiêu, liên lạc tiên tiến và phần mềm liên tục được tinh chỉnh từ dữ liệu chiến trường.
“Đây không chỉ là drone, mà là các nền tảng được xây dựng trên trí tuệ nhân tạo và công nghệ truyền thông hiện đại, có thể chuyển đổi để dùng cho máy bay cánh cố định hoặc robot mặt đất”, Volkov nói.
Ukraine hiện không còn chỉ tập trung phá hủy từng loại vũ khí riêng lẻ của Nga, mà đang tấn công cả “hệ sinh thái chiến đấu” của Moscow. “Khi chúng tôi bắt đầu đánh sâu 30–40 km sau phòng tuyến đối phương, kết quả xuất hiện ngay lập tức”, Volkov cho biết. Nhóm tình báo nguồn mở Black Bird Group của Phần Lan ước tính quân Nga chỉ giành thêm khoảng 94 km² trong tháng 4, bất chấp sức ép liên tục trên toàn mặt trận.
Tư duy này đang định hình cuộc chiến drone quy mô lớn của Ukraine. Tháng 12/2025, Bryan Pickens – cựu đặc nhiệm Mũ nồi xanh Mỹ từng chiến đấu cùng lực lượng đặc nhiệm Ukraine – nói rằng Kiev vẫn thiếu “khả năng tấn công tầm trung đủ mạnh và năng lực tự động hóa quy mô lớn”.
Drone rẻ tiền, tầm đánh ngày càng xa
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 5/5 cho biết Ukraine hiện tiến hành số đòn tấn công tầm trung ở khoảng cách trên 20 km nhiều gấp đôi so với tháng 3 và gấp 4 lần so với tháng 2.
Xu hướng này cũng thể hiện rõ ở cấp chiến thuật. Ngày 4/5, đơn vị UA REG TEAM thuộc Lực lượng Đặc nhiệm Ukraine viết trên Telegram rằng các kíp drone của họ vừa tấn công các tuyến hậu cần Nga ở độ sâu 55–71 km bằng drone FPV chỉ trị giá khoảng 600 USD, thay vì dùng máy bay đắt đỏ trị giá hàng chục nghìn USD.
Đơn vị này nhấn mạnh yếu tố then chốt nằm ở kỹ năng điều khiển, lập kế hoạch tác chiến và chuẩn bị thiết bị, với mục tiêu chặn lực lượng Nga trước khi họ tới tuyến giao tranh bằng cách cắt đứt hậu cần, đạn dược, thực phẩm và nước uống.
Thay vì chỉ phụ thuộc vào các hệ thống vũ khí tầm xa đắt tiền do phương Tây cung cấp, Ukraine đang sử dụng drone giá rẻ để đồng loạt gây sức ép lên hậu cần Nga ở nhiều tầng sâu khác nhau.
“Các thiết bị do đối tác cung cấp thường đi kèm hạn chế sử dụng, như cấm đánh sâu vào lãnh thổ Nga hoặc phải phối hợp mục tiêu trước”, Andrii Pelypenko thuộc Tiểu đoàn Hệ thống Không người lái số 419 của Ukraine cho biết. “Nhưng với công nghệ tự phát triển, chúng tôi không bị giới hạn trong việc lập kế hoạch tác chiến.”
Ukraine giờ đây không chỉ nhắm vào binh sĩ hay vũ khí Nga ngoài tiền tuyến. Kiev đang cố tháo tung cả “cỗ máy” phía sau của Moscow: đoàn xe nhiên liệu, tổ hợp phòng không, sở chỉ huy, kho đạn và các tuyến vận tải nằm sâu 30–120 km sau chiến tuyến.
Dmytro Putiata – chuyên gia tác chiến drone thuộc Lữ đoàn Hệ thống Không người lái Ukraine – cho biết Kiev ngày càng tập trung đánh vào chiều sâu chiến dịch của chiến trường. “Hậu cần luôn là điểm yếu của Nga”, ông nói. “Và giờ Ukraine đang đánh thẳng vào điểm yếu đó.”
Sự chuyển hướng này phản ánh chiến lược lớn hơn của Ukraine. “Trong một cuộc chiến tiêu hao với cường quốc hạt nhân lớn hơn nhiều, Ukraine đang đặt cược vào chiến tranh phi đối xứng và ưu thế công nghệ”, Serhii Kuzan, Chủ tịch Trung tâm An ninh và Hợp tác Ukraine, nhận định.
Hậu phương Nga không còn an toàn
Blogger quân sự thân Điện Kremlin Vladimir Romanov viết trên Telegram rằng các drone Hornet của Ukraine đang hoạt động “gần như không bị cản trở” trên tuyến cao tốc R-150 gần Mariupol, săn lùng xe chở nhiên liệu và phương tiện quân sự Nga ở sâu phía sau chiến tuyến.
Romanov so sánh tình hình với hành lang hậu cần M-30 gần Donetsk do Nga kiểm soát, nơi các drone FPV giám sát khiến nhiều đoạn đường gần như không thể sử dụng, dù cách tiền tuyến hơn 35 km.
Chiến dịch này phản ánh chiến lược rộng lớn hơn của Kiev: biến hậu phương Nga thành vùng chiến sự thực sự. Đầu tháng này, Quân đoàn Azov số 1 công bố video drone hoạt động trên bầu trời Mariupol – đầu mối hậu cần then chốt nối Donbas với Crimea. Video cho thấy những tuyến đường và cơ sở hạ tầng từng được xem là “an toàn phía sau mặt trận” nay ngày càng dễ trở thành mục tiêu tập kích bằng drone.
“Hiệu quả tới mức đối phương bắt đầu than phiền rằng nếu không ngăn chặn hệ thống này, họ sẽ sớm không thể di chuyển an toàn ở khoảng cách 30–40 km sau chiến tuyến”, Volkov nói.
Roy Gardiner – nhà phân tích nguồn mở theo dõi chiến sự – cho biết Hornet chỉ là một phần trong chiến dịch lớn hơn của Ukraine nhằm đánh sâu sau tiền tuyến. Theo ông, Kiev đã tăng mạnh số lượng drone dành cho các đòn đánh ở độ sâu 20–150 km, bao gồm cả mẫu FP-2 mang đầu đạn nặng 60–100 kg.
Mục tiêu là mở rộng “vùng chết” phía sau mặt trận bằng cách phá hủy kho đạn, kho nhiên liệu, trung tâm vận tải, sở chỉ huy và hệ thống phòng không trước khi quân Nga kịp tập trung lực lượng cho các đợt tấn công.
Putiata cho biết Ukraine cũng đã thay đổi chiến thuật drone, chuyển hướng một phần drone tấn công tầm xa sang nhiệm vụ đánh vào chiều sâu chiến dịch, đồng thời phát triển các hệ thống mới chuyên tấn công mục tiêu cách tiền tuyến 100–150 km.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo rằng AI không thể xóa bỏ mọi hạn chế trên chiến trường. Tác chiến điện tử, thời tiết xấu và tốc độ thích nghi nhanh của Nga vẫn là thách thức lớn đối với drone Ukraine.
George Barros – Giám đốc đổi mới và nghiên cứu nguồn mở tại Viện Nghiên cứu Chiến tranh – cho rằng tác động có thể lan rộng toàn chiến trường nếu Ukraine gia tăng các chiến dịch “phong tỏa đường không bằng drone” nhằm vào các tuyến hậu cần huyết mạch nối Crimea, miền nam Ukraine, Melitopol, Mariupol và Donetsk.
Romanov cũng cảnh báo mối nguy còn có thể lớn hơn. Ông cho rằng Hornet có thể bị gây nhiễu ở một số dải tần, nhưng chỉ khi drone chưa sử dụng liên lạc qua Starlink và chưa tự khóa mục tiêu bằng AI. Một khi giai đoạn khóa mục tiêu cuối cùng bắt đầu, tác chiến điện tử gần như mất tác dụng.
Nỗi lo lớn hơn là điều gì sẽ đến tiếp theo: mỗi nhiệm vụ của Hornet có thể đang cung cấp dữ liệu cho các hệ thống mạng thần kinh chạy trên phần cứng Qualcomm, qua đó tăng tốc sự phát triển của các thế hệ drone tự động hóa cao hơn.
Câu hỏi lớn lúc này là tốc độ mở rộng của công nghệ đó sẽ nhanh đến đâu. Volkov nói bất kỳ công nghệ nào giúp Ukraine kéo dài “cánh tay tấn công” đều mang lại lợi thế tức thì trên chiến trường. Drone Ukraine càng đánh xa, chuỗi hậu cần Nga càng bị phá vỡ sớm trước khi tiếp cận tiền tuyến.
“Drone FPV điều khiển thủ công chỉ giống súng hỏa mai thời hiện đại”, Pickens nói. “Chúng ta đang tiến tới thế giới nơi một người vận hành có thể lập trình cho 100 drone cùng lúc. Điều đó thay đổi hoàn toàn mức độ sát thương, khả năng sống sót và nhu cầu nhân lực.”
Sự chuyển dịch này có thể không chỉ định hình cuộc xung đột Nga – Ukraine mà còn thay đổi cách các cuộc chiến tương lai diễn ra. Theo các nhà phân tích và binh sĩ Ukraine, chiến trường đang ngày càng thuộc về bên nào phát hiện, xử lý và tấn công mục tiêu nhanh hơn đối phương kịp phản ứng.
Với Kiev, giai đoạn tiếp theo có thể là một “bức tường drone bán tự động” – những hệ thống giá rẻ tích hợp AI có thể phát hiện, theo dõi và tấn công lực lượng Nga trước khi họ tới tiền tuyến. Còn với Moscow, điều đó đồng nghĩa ngày càng ít khu vực phía sau mặt trận còn nằm ngoài tầm săn lùng của drone.
An An (Theo Forbes)
