Trung Quốc đang đẩy nhanh quá trình loại bỏ Windows khỏi một bộ phận cơ quan, tổ chức có liên hệ với nhà nước và chuyển sang các hệ điều hành nội địa dựa trên Linux. Nếu được triển khai trên quy mô lớn, đây có thể trở thành một trong những đợt chuyển đổi sang Linux lớn nhất từng diễn ra.
Theo Bloomberg, Bộ An ninh Nhà nước Trung Quốc đã yêu cầu một số tổ chức có liên hệ với nhà nước gỡ bỏ phiên bản Windows 10 dành riêng cho chính phủ. Chỉ thị này được cho là đã đẩy sớm kế hoạch thay thế vốn dự kiến hoàn tất vào tháng 2/2027, với lý do được đưa ra là những lo ngại về an toàn dữ liệu. Phạm vi chính xác của chỉ thị mới hiện chưa rõ.
Phiên bản Windows bị ảnh hưởng không phải bản Windows 10 thông thường. Đây là phiên bản dành riêng cho chính phủ Trung Quốc, được C&M Information Technologies phát triển. Công ty này là liên doanh thành lập năm 2016 giữa Microsoft và tập đoàn nhà nước China Electronics Technology Group, trong đó phía Trung Quốc nắm cổ phần chi phối.
Hệ điều hành này dựa trên Windows 10 Enterprise nhưng đã được tùy chỉnh cho môi trường Trung Quốc. OneDrive và một số thành phần hướng tới người tiêu dùng bị loại bỏ, các hoạt động cập nhật và kích hoạt được thực hiện trong nước, đồng thời người dùng chính phủ có thể thay thế cơ chế mã hóa tiêu chuẩn của Microsoft bằng các thuật toán mã hóa của Trung Quốc.
Giờ đây, những hệ thống như vậy đang đứng trước khả năng được thay thế bằng các lựa chọn nội địa.
Trung Quốc đã chuẩn bị cho quá trình này từ nhiều năm trước. Các hệ điều hành như Kylin OS và UOS, cùng những nền tảng Linux nội địa khác, đã được phát triển để giảm sự phụ thuộc vào phần mềm nước ngoài. Kylin V10 và UOS của UnionTech hiện nằm trong hệ sinh thái phần mềm được sử dụng để thay thế các sản phẩm nước ngoài.
Điểm đáng chú ý nằm ở quy mô tiềm năng của cuộc chuyển đổi.
Trung Quốc có hàng trăm triệu người dùng máy tính có liên hệ với khu vực chính phủ. Nếu chỉ một phần trong số này được chuyển từ Windows sang các hệ điều hành Linux nội địa, quy mô triển khai vẫn có thể lên tới hàng triệu người dùng, biến đây thành một trong những đợt chuyển đổi Linux lớn nhất từng được thực hiện.
Quá trình loại bỏ Windows đã được Trung Quốc chuẩn bị từ nhiều năm nay. Trung Quốc từng cấm Windows 8 trong hoạt động mua sắm của chính phủ từ năm 2014. Đến năm 2019, nước này bắt đầu yêu cầu thay thế máy tính nước ngoài tại các văn phòng chính phủ trong vòng 3 năm. Năm 2022, các cơ quan trung ương và doanh nghiệp nhà nước tiếp tục được yêu cầu loại bỏ hoàn toàn máy tính mang thương hiệu nước ngoài.
Những bước đi đó đã tạo nền tảng cho hệ sinh thái công nghệ nội địa hiện nay, không chỉ ở cấp hệ điều hành. Trung Quốc còn có laptop chạy HarmonyOS 5 của Huawei và những hệ thống máy tính sử dụng chip nội địa như Kirin 9000X.
Tuy nhiên, cuộc chuyển đổi này chủ yếu tập trung vào khu vực nhà nước. Với người dùng phổ thông, Windows vẫn giữ vị trí rất lớn tại lâu Quốc. Dữ liệu StatCounter được dẫn lại cho thấy Windows chiếm 87,64% lưu lượng web trên máy tính để bàn tại Trung Quốc trong tháng 7/2026. Windows 10 vẫn chiếm 43,56% lượng sử dụng Windows tại nước này, trong khi Windows 11 chiếm 50,01%.
Điều đó có nghĩa Trung Quốc chưa thể nói là đã “thoát Windows”. Nhưng ở khu vực nhà nước, hướng đi đang ngày càng rõ ràng: giảm sự phụ thuộc vào hệ điều hành của Microsoft và chuyển sang các nền tảng do Trung Quốc phát triển.
Không chỉ Trung Quốc, nhiều quốc gia trong khu vực châu Âu như Pháp, Đức và Đan Mạch cũng đã khởi động quá trình thoát khỏi sự phụ thuộc vào Windows để chuyển sang các nền tảng mã nguồn mở khác từ nhiều năm nay, nhưng quy mô vẫn rất hạn chế nếu so với Trung Quốc.
Nếu chỉ một phần nhỏ trong số hàng trăm triệu người dùng máy tính có liên hệ với chính phủ được chuyển đổi, số lượng thiết bị phải thay đổi hệ điều hành vẫn có thể lên tới hàng triệu. Quy mô đó sẽ biến một quyết định về phần mềm thành một cuộc triển khai công nghệ có sức ảnh hưởng rất lớn.
Với Trung Quốc, Linux vì thế không chỉ còn là một lựa chọn thay thế Windows. Các hệ điều hành dựa trên Linux đang trở thành nền tảng quan trọng trong nỗ lực xây dựng một hệ sinh thái máy tính ít phụ thuộc hơn vào công nghệ nước ngoài.
Nguyễn Hải
