Chiều 14/10 tại TP.HCM, Giám đốc Alibaba Cloud Việt Nam Zhao Xuejiao đặt bài toán điện năng cạnh bài toán dữ liệu ngữ cảnh khi nói về AI trong nhà máy. Màn hình phía sau bà ghi tên bài phát biểu về làn sóng công nghiệp tiếp theo, nơi công nghệ lõi và AI gặp nhau ở xưởng sản xuất.
Chi tiết ấy cho thấy câu hỏi về AI trong công nghiệp đã đổi chỗ. Doanh nghiệp không còn hỏi AI làm được gì, mà hỏi hạ tầng nào đủ sức nuôi nó chạy mỗi ngày với chi phí chấp nhận được.
Cùng buổi chiều, các phiên thảo luận về bán dẫn và thương mại hóa công nghệ lõi đi tới một kết luận gần giống. Điểm nghẽn của Việt Nam nằm ở đoạn ống nối phòng thí nghiệm với dây chuyền, thay vì nằm ở số lượng ý tưởng.
AI tác tử ngốn điện và chỉ quyết đúng khi có ngữ cảnh
Bà Zhao Xuejiao gọi tên làn sóng AI tác tử (agentic AI), loại hệ thống tự lập kế hoạch và tự ra quyết định trong một chuỗi tác vụ. Theo đại diện Alibaba Cloud, những hệ thống này cần hạ tầng tính toán tiêu tốn lượng điện năng lớn. Doanh nghiệp vì vậy phải dự báo nhu cầu vận hành và vạch lộ trình dùng AI trước khi triển khai.
Khi bước dự báo bị bỏ qua, hóa đơn điện có thể bào mòn chính phần hiệu quả mà doanh nghiệp kỳ vọng ở AI. Đây là bài toán mà các nhà máy Việt Nam, vốn đã chịu áp lực về giá điện và nguồn cung điện ổn định, sẽ phải tính sớm hơn các ngành dịch vụ.
Điểm thứ hai bà Zhao nêu ra nằm ở ngữ cảnh. AI không tự đưa ra quyết định đúng nếu thiếu ngữ cảnh, nên doanh nghiệp cần xây tập dữ liệu ngữ cảnh của ngành mình và chuẩn hóa cấu trúc câu lệnh (prompt) trước khi giao việc cho máy.
Trong nhà máy, đại diện Alibaba Cloud cho rằng AI không thay thế máy móc mà kết nối toàn bộ thiết bị để chúng phối hợp dưới sự điều khiển của con người. Mục tiêu bà nhấn mạnh là đóng gói kinh nghiệm vận hành thành tri thức có thể tái lập. Với một xưởng sản xuất, giá trị của bước này nằm ở chỗ tay nghề của người thợ giỏi nhất không rời xưởng cùng người đó khi họ nghỉ việc.
Để vượt giới hạn về chi phí và công suất tính toán, Alibaba Cloud phát triển hệ giải pháp AI dựa trên dòng chip AI do hãng tự thiết kế. Hướng đi này cho thấy các hãng điện toán đám mây lớn coi chip riêng là đòn bẩy chi phí, thay vì chỉ trông vào GPU mua ngoài.
Việt Nam đang đứng ở khâu nào trong chuỗi bán dẫn
Giám đốc khu vực Đông Nam Á của Yole Group Calvin Yong nêu 4 điều kiện sống còn cho ngành bán dẫn của một quốc gia. Đó là nhân lực chuyên sâu, mạng lưới nhà cung cấp khép kín, nguồn vốn chấp nhận rủi ro và hạ tầng nền gồm điện ổn định cùng nước siêu tinh khiết.
Theo ông Calvin Yong, Việt Nam đã có chỗ đứng ở khâu lắp ráp, kiểm thử và đóng gói chip cũng như ở khâu thiết kế vi mạch. Nhưng thách thức lớn nằm ở chuỗi cung ứng linh kiện trong nước và năng lực chế tạo tấm wafer, khâu đầu của dây chuyền mà Việt Nam chưa có nhà máy vận hành ở quy mô thương mại.
Quyền CEO Neuron Digital Group Thomas Pang nhìn cùng vấn đề từ phía doanh nghiệp. Theo ông, làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng bán dẫn mở ra cơ hội cho Việt Nam. Nhưng doanh nghiệp trong nước sẽ mắc kẹt ở các khâu gia công giá trị thấp nếu không dịch chuyển lên thiết kế chip và dùng dữ liệu để cải tiến quy trình sản xuất.
Đặt cạnh nhau, bài toán điện năng của Alibaba Cloud và yêu cầu nước siêu tinh khiết của Yole Group thực chất là cùng một câu hỏi. Công nghệ lõi đòi hỏi hạ tầng vật lý phải đi trước, và hạ tầng đó không thể dựng xong trong vài quý.
Đoạn ống đứt giữa giảng đường và dây chuyền
Đại diện phòng nghiên cứu AI của GreenNode thuộc VNG chỉ ra độ lệch pha giữa hai bên. Trường đại học vận hành theo học kỳ và chạy theo chỉ tiêu bài báo khoa học, trong khi doanh nghiệp chạy theo quý và theo bài toán thị trường.
Mô hình Saigon AI Hub giữa VNG, Đại học Quốc gia TP.HCM và Google AI Futures Fund được nêu như một cách nối lại đoạn ống này. Thay vì bắt đầu từ đề tài nhà nghiên cứu yêu thích, mô hình này xuất phát từ bài toán thật của doanh nghiệp. Sau đó, nhóm nghiên cứu được cấp hạ tầng GPU, vốn và chỗ làm việc để đưa sản phẩm ra thị trường.
Chủ tịch Hiệp hội Công nghệ Marlborough Mitchell Pham, cũng là thành viên hội đồng quản trị Hiệp hội Công nghệ New Zealand (NZTech), mang tới một cách nối khác. New Zealand gom các cộng đồng chuyên môn như công nghệ tài chính, công nghệ nông nghiệp và AI về dưới một mái nhà chung. Cơ quan quản lý nhà nước được mời ngồi thẳng vào hội đồng quản trị, nhờ đó rào cản chính sách được tháo ngay tại bàn họp.
Một bài học khác được các diễn giả nhắc lại là Viện Nghiên cứu Công nghệ Công nghiệp Đài Loan (ITRI) và Cơ quan Khoa học, Công nghệ và Nghiên cứu Singapore (A*STAR). Hai mô hình này cho thấy cần một tổ chức trung gian có chính phủ hậu thuẫn để dẫn dắt cả chuỗi từ ý tưởng tới thương mại hóa. TSMC ra đời năm 1987 từ một dự án do ITRI dẫn dắt, với sự hậu thuẫn đến từ Đài Loan và vốn góp từ Philips.
Phiên thảo luận về thương mại hóa công nghệ lõi xuyên biên giới có 2 diễn giả từ khối học thuật là Marc Kramer của VinUniversity và PGS. Steven White của Viện Công nghệ Châu Á (AIT). Phía tổ chức chuyên ngành và doanh nghiệp có Kent Matla của Viện Quản lý Đổi mới Sáng tạo Úc (AIMI) và bà Đỗ Hồng Hạnh của BUYO Solutions. Nhóm diễn giả này đặt vốn kiên nhẫn lên đầu, vì công nghệ lõi có chu kỳ nghiên cứu dài và rủi ro cao ở giai đoạn đầu.
Sản phẩm muốn ra thị trường quốc tế còn phải đáp ứng ngay từ đầu tiêu chuẩn ESG, chứng nhận an toàn và quy chuẩn công nghiệp toàn cầu. Các diễn giả cũng cho rằng cơ chế pháp lý về tài sản trí tuệ phải minh bạch từ khâu phân chia lợi nhuận tới khâu đăng ký bằng sáng chế quốc tế, để nhà nghiên cứu Việt không mất phần giá trị mình tạo ra.
Ở phần khai mạc, Tổng Lãnh sự Hà Lan Raïssa Marteaux và Quyền Tổng Lãnh sự Trung Quốc Xu Zhou cùng nhìn bài toán từ góc mạng lưới. Theo hai nhà ngoại giao, tham gia các mạng lưới đổi mới sáng tạo quốc tế và mở hành lang hợp tác công nghệ xuyên biên giới là con đường ngắn nhất để Việt Nam đón dòng vốn và tri thức đang dịch chuyển.
Ngày làm việc thứ hai của VIS 2026 hôm nay (15/10) chuyển sang chuẩn mực công nghiệp, đổi mới sáng tạo mở và chuyển dịch năng lượng. Ba chủ đề ấy vẫn quay về đúng đoạn ống mà phiên chiều 14/10 đã chỉ ra.
Đài Loan thành lập ITRI năm 1973 và phải chờ tới năm 1987 mới có TSMC. Trong 14 năm đó, nhà nước là bên bỏ tiền cho những đoạn ống mà chưa doanh nghiệp nào chịu đặt, từ dây chuyền thử nghiệm tới đội ngũ kỹ sư. Khi giám đốc một hãng điện toán đám mây đến hội nghị đổi mới sáng tạo để nói về điện năng và dữ liệu ngữ cảnh, câu hỏi dành cho Việt Nam cũng đã đổi từ chuyện có bao nhiêu ý tưởng sang chuyện ai sẽ đặt đường ống trước khi ý tưởng cần chảy qua. Phòng thí nghiệm sinh ra ý tưởng, còn đường ống ra nhà máy phải có người đặt trước.
PV
