Theo tờ Asia Times, dự án đường ống dẫn khí đốt tự nhiên "Sức mạnh Siberia 2" - một dự án mang tính bước ngoặt nối liền Nga và Trung Quốc - đang rơi vào bế tắc, với chênh lệch giá khí đốt quá lớn đến nỗi Bắc Kinh đã yêu cầu Moscow ngừng hoàn toàn việc đề cập đến vấn đề này. Cả hai bên đều chưa chính thức rút lui, nhưng chưa có mốc thời gian cụ thể cho việc đạt được thỏa thuận hoặc bắt đầu xây dựng.
Dự án này (vốn đã được chính phủ hai nước phê duyệt về nguyên tắc vào tháng 9 năm ngoái) theo kế hoạch sẽ vận chuyển tới 50 tỷ m3 khí đốt mỗi năm từ các mỏ Yamal của Nga qua Mông Cổ đến Trung Quốc.
Tờ Wall Street Journal đưa tin rằng các quan chức Trung Quốc đã nói rõ ngay trước chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Nga Vladimir Putin hồi tháng 5 rằng một thỏa thuận là không thể đạt được trong điều kiện hiện tại, và yêu cầu phái đoàn Nga không nên gây sức ép về vấn đề này. Điện Kremlin cho biết các cuộc đàm phán vẫn tiếp tục ở cấp độ doanh nghiệp.
Tranh chấp xoay quanh giá khí đốt. Trung Quốc đề nghị chỉ phải trả 50 USD/ngàn m3 - mức giá trợ cấp lớn mà các hộ gia đình Nga phải trả trong nước, không liên quan gì đến điều khoản xuất khẩu thương mại. Còn Nga yêu cầu khoảng 250 USD/ngàn m3.
Thông tin công khai cho thấy Trung Quốc hiện đã nhập khẩu khí đốt Nga thông qua đường ống dẫn khí "Sức mạnh Siberia 1" với giá từ 240 đến 280 USD/ngàn m3, và khí đốt từ Trung Á với giá khoảng 200 USD/ngàn m3. Trước khi xung đột ở Ukraine nổ ra vào tháng 2/2022, Nga đã bán khí đốt cho châu Âu và Thổ Nhĩ Kỳ với giá từ 275 đến 340 USD/ngàn m3.
Asia Times nhận định, mức giá chào mua cực thấp của Bắc Kinh mâu thuẫn với những cam kết về mối quan hệ đối tác “không giới hạn” với Moscow.
Các nhà bình luận Trung Quốc cho rằng Nga đang chịu áp lực ngày càng gia tăng trên nhiều mặt trận:
- Ukraine đã tăng cường các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào lãnh thổ Nga;
- Liên minh châu Âu (EU) đã cam kết loại bỏ hoàn toàn việc nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Nga vào cuối năm 2026, và cấm hoàn toàn khí đốt qua đường ống từ tháng 10/2027;
- Bắc Kinh đã nối lại việc mua LNG từ Mỹ.
Hãng Reuters đưa tin hôm 16/7 rằng lô hàng LNG đầu tiên của Mỹ trong vòng một năm qua đã cập cảng Trung Quốc hai tuần trước, sau khi hoạt động mua bán được nối lại sau cuộc gặp giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi giữa tháng 5.
“Năm 2025, Trung Quốc trả trung bình khoảng 258 USD/ngàn m3 khí đốt đường ống của Nga, mức giá này đã thấp hơn nhiều so với mức giá mà châu Âu từng trả”, một nhà bình luận Trung Quốc với bút danh Riyue Xhige viết. “Nhu cầu mới của Bắc Kinh đẩy mức chiết khấu xuống thấp hơn nữa.”
“Đây không còn là cuộc thương lượng thương mại thông thường nữa. Nó phản ánh sự thay đổi cơ bản về người nắm giữ quyền lực trên bàn đàm phán”, Riyue Xhige bổ sung.
Nhà bình luận này cho rằng Nga từng có thị trường ở châu Âu mà người bán chiếm ưu thế còn người mua hầu như không có lựa chọn nào khác ngoài việc trả giá cao, nhưng hiện nay tình hình đã hoàn toàn đảo ngược, với Trung Quốc đang nắm giữ ưu thế của người mua.
Riyue Xhige chỉ ra rằng các nguồn năng lượng đa dạng của Trung Quốc là nền tảng cho sức mạnh đàm phán của nước này:
- Sản lượng khí đốt nội địa của Trung Quốc đạt 262 tỷ m3 vào năm 2025, tăng 6,2% so với năm trước, đánh dấu năm thứ chín liên tiếp tăng trưởng vượt mức 10 tỷ m3;
- Trên đất liền, bốn đường ống dẫn khí ở Turkmenistan, Uzbekistan, Kazakhstan và Tajikistan thuộc Trung Á có tổng công suất hàng năm hơn 85 tỷ m3, với các tuyến đường ống bổ sung đang được lên kế hoạch;
- Trên biển, các tàu chở LNG từ Qatar, Australia và Malaysia liên tục cập cảng Trung Quốc. Nga chỉ là một trong nhiều lựa chọn.
Nói rằng Trung Quốc không thiếu nguồn khí đốt, một nhà bình luận Trung Quốc với bút danh New Day Student viết: “Nếu Nga không muốn bán, chúng ta [Trung Quốc] sẽ tiếp tục mua từ Trung Á, Úc và Qatar.”
New Day Student nói rằng đúng là “một số người ủng hộ Nga có thể cảm thấy không công bằng khi Trung Quốc yêu cầu Moscow bán khí đốt với giá trong nước và chịu toàn bộ chi phí cơ sở hạ tầng. Nhưng điều đó thì liên quan gì đến chúng ta [Trung Quốc]? Không ai ép buộc Nga phải bán cả. Đó chỉ là cách thị trường vận hành.”
Ông nói thêm rằng mức giá đề xuất 50 USD/ngàn m3 chỉ là mức giá khởi điểm cho các cuộc đàm phán, chứ không phải là giá cuối cùng; dù sao đi nữa, giá khí đốt qua đường ống "Sức mạnh Siberia 2" phải thấp hơn giá của nhà máy điện hạt nhân "Sức mạnh Siberia 1".
Con đường gập ghềnh của "Sức mạnh Siberia 2"
Theo tờ Asia Times, dự án "Sức mạnh Siberia 2" đã được lên kế hoạch từ nhiều năm nay. Tập đoàn Gazprom của Nga đã phê duyệt nghiên cứu khả thi vào năm 2021, và chính phủ hai nước đã đạt được thỏa thuận nguyên tắc vào tháng 9 năm ngoái. Nhưng con đường dẫn đến thỏa thuận đó không hề suôn sẻ.
Moscow từ lâu đã thúc đẩy việc xây dựng đường ống dẫn khí đi qua Mông Cổ, viện dẫn lý do chi phí về cơ sở hạ tầng thấp hơn so với tuyến đường trực tiếp. Nhưng Bắc Kinh đã phản đối.
Sau khi Mông Cổ ký kết thỏa thuận Bầu trời mở với Mỹ và đề xuất hợp tác về đất hiếm với Washington vào tháng 8/2023, mối lo ngại của Trung Quốc càng tăng. Bắc Kinh lo lắng rằng nguồn cung cấp khí đốt đi qua quốc gia không có đường bờ biển này một ngày nào đó có thể bị chặn, làm suy yếu an ninh năng lượng của Trung Quốc.
Cuối cùng, Trung Quốc đã nhượng bộ vào tháng 9 năm ngoái và chấp nhận đường ống qua Mông Cổ, nhưng chỉ với điều kiện Nga phải đồng ý giảm giá khí đốt đáng kể.
Tình hình năng lượng toàn cầu kể từ đó đã chuyển biến theo hướng có lợi cho Bắc Kinh. Vào tháng 5/2026, Trung Quốc đã đồng ý nối lại việc mua LNG của Mỹ. Ngày 21/6, Bộ Tài chính Mỹ đã ban hành lệnh miễn trừ 60 ngày cho phép Iran sản xuất và bán dầu và các sản phẩm dầu mỏ bằng USD. Nhìn chung, những động thái này đã giúp Trung Quốc bổ sung nguồn dự trữ năng lượng bị cạn kiệt do việc đóng cửa eo biển Hormuz.
Tổng thống Nga Putin đã gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh vào ngày 20/5, nhưng nhận thấy điều khoản giá cả của Trung Quốc vẫn không thay đổi. Sau đó, nhà lãnh đạo Nga đã đến Kazakhstan vào ngày 28/5 để tìm kiếm tuyến đường vận chuyển khí đốt Nga qua Trung Á vào Trung Quốc, hoàn toàn bỏ qua Mông Cổ.
Duy Nguyễn
Theo Asia Times
