“Vết nứt” hôn nhân và những mục tiêu trút giận không có khả năng phản kháng
Thời gian gần đây, dư luận liên tục bức xúc và phẫn nộ trước những vụ bạo hành trẻ em. Ví dụ mới đây là vụ trẻ 2 tuổi ở TP.HCM bị mẹ ruột và người tình đánh đập dẫn tới đa chấn thương, gãy xương, tổn thương nội tạng. Hay đặc biệt vụ việc bé gái 4 tuổi (thuê trọ tại Hà Nội) bị người tình của mẹ bạo hành dẫn đến tử vong đang khiến dư luận phẫn nộ.
Theo các chuyên gia, những vụ việc đau lòng liên tiếp xuất hiện mà thủ phạm lại chính là cha dượng, mẹ kế hoặc người tình của cha mẹ. Những sự việc này cho thấy bạo lực gia đình với trẻ em không còn là hiện tượng cá biệt, mà đang đặt ra nhiều khoảng trống trong kỹ năng làm cha mẹ, kiểm soát cảm xúc và cơ chế phát hiện, can thiệp sớm từ cộng đồng.
Hiện trường vụ bé gái 4 tuổi bị bạo hành dẫn đến tử vong tại Hà Nội (ảnh trái) và hình ảnh bé trai 2 tuổi tại TP HCM bị bạo hành tổn thương nghiêm trọng (bên phải)
Trao đổi với PV Đời sống và Pháp luật, ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam nhận định, nguy cơ trẻ em bị bạo lực trong môi trường gia đình luôn hiện hữu, nhưng đặc biệt nghiêm trọng ở những gia đình “bất ổn”.
Theo ông Nam, trong các gia đình đổ vỡ, khi có sự xuất hiện của “người đến sau” như bố dượng, mẹ kế, cấu trúc gia đình và các mối liên kết tình cảm bị thay đổi hoàn toàn.
“Khi tình thương bị chia sẻ, cộng thêm những mâu thuẫn, rạn nứt từ cuộc hôn nhân trước không được giải quyết triệt để, trẻ em vô tình trở thành đối tượng chịu trận. Nhiều người lớn đã trút sự thù ghét, bực dọc lên đầu trẻ nhỏ bởi các em vốn không có khả năng phản kháng, không có năng lực tự bảo vệ mình”, ông Nam nhấn mạnh.
Thực tế cho thấy, bạo hành không chỉ là đòn roi mà còn là sự mắng nhiếc, sỉ vả, ép phạt quá mức. Nhiều cha mẹ vẫn lầm tưởng đó là giáo dục, nhưng dưới góc độ pháp lý và tâm lý, đó là những hành vi xâm hại nghiêm trọng đến sự phát triển bình thường của trẻ.
Liên quan đến vụ bé gái 4 tuổi tử vong do bị bạo hành, Cơ quan CSĐT Công an TP Hà Nội đã khởi tố, tạm giam Nguyễn Minh Hiệp để điều tra về hành vi Giết người. Bàn Thị Tâm cũng đã bị khởi tố ngay sau đó.
Cha mẹ phải học để hiểu luật, học để biết thương con
Một trong những nguyên nhân cốt lõi được ông Đặng Hoa Nam chỉ ra chính là sự thiếu hụt kiến thức về “kỷ luật tích cực”. Nhiều phụ huynh hiện nay hoàn toàn mù mờ về kỹ năng chăm sóc và giáo dục con cái. Họ hành động theo bản năng và khi áp lực cuộc sống đè nặng, họ chọn bạo lực như một cách giải tỏa.
Ông Nam cảnh báo: “Người lớn cần phải tỉnh táo và hiểu biết về pháp luật trước khi có bất kỳ hành động bạo lực nào với con trẻ. Mọi hành vi xâm hại, bạo hành gây thương tích hay ảnh hưởng đến tính mạng trẻ em đều sẽ bị pháp luật trừng trị cực kỳ nghiêm khắc. Không thể lấy lý do "dạy con’" để biện minh cho hành vi tội ác”.
Chuyên gia cũng cho rằng, không chỉ những gia đình đổ vỡ mà ngay cả những gia đình bình thường, cũng cần phải học cách làm cha mẹ một cách bài bản để tránh những hệ lụy đau lòng về sức khỏe tâm thần và thể chất cho con trẻ sau này.
Ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam
Đồng quan điểm, Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường, Ủy viên Ban chấp hành Hội bảo vệ Quyền trẻ em Việt Nam cho rằng điều đáng chú ý đây không phải là lần đầu tiên trẻ em tử vong dưới bàn tay của chính người cha, người mẹ của mình.
Thời gian qua xảy ra không ít trường hợp trẻ em sống cùng cha dượng, mẹ kế và bị những người này đánh đập, hành hạ đến thương tích nghiêm trọng, thậm chí tử vong. Điều này cho thấy đang có sự cung cấp nghiêm trọng về đạo đức của những đối tượng vì ích kỷ, coi thường pháp luật. Họ sẵn sàng xâm phạm quyền trẻ em, thực hiện các hành vi hành hạ trẻ em đến mức có thể truy cứu trách nhiệm hình sự, nghiêm trọng hơn là còn có thể truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Cố ý gây thương tích hoặc tội Giết người.
“Mặc dù pháp luật quy định về quyền trẻ em rất cụ thể, chế tài rất rõ ràng, các cơ quan ban ngành, các cơ quan chức năng đã rất tích cực tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật, kịp thời can thiệp hỗ trợ bảo vệ trẻ em. Bên cạnh những kết quả đáng biểu dương, ghi nhận về công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em thời gian qua, điều đau lòng là vẫn có những "con sâu làm rầu nồi canh". Vẫn còn những vụ án như thế này cho thấy cần tăng cường hơn nữa công tác bảo vệ trẻ em, cần kịp thời phát hiện, xử lý đối với hành vi có dấu hiệu xâm phạm đến quyền trẻ em, thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa để tránh các trường hợp tương tự có thể xảy ra”, ông Cường nhấn mạnh.
Hiện trường bé gái 4 tuổi bị bạo hành dẫn đến tử vong.Ảnh: Đỗ Chang
Những “lỗ hổng” và giải pháp ngăn chặn, phòng ngừa
Đứng dưới góc độ pháp lý, chuyên gia Đặng Hoa Nam cho biết, thực tế chúng ta không thiếu luật bảo vệ trẻ em, trách nhiệm cụ thể cho chính quyền địa phương. Tuy nhiên, việc thực thi tại cơ sở đôi chỗ vần còn là một “điểm mờ”.
Theo ông Nam, hiện nay ở cấp xã, phường vẫn thiếu đội ngũ cán bộ chuyên trách, chuyên nghiệp về lĩnh vực này. Công việc bảo vệ trẻ em hiện có chỗ bị phân tán cho các bộ phận kiêm nhiệm. Do tính chất kiêm nhiệm và thiếu chuyên môn sâu về công tác xã hội, việc phát hiện và can thiệp từ sớm đối với các gia đình có nguy cơ (như gia đình có bố dượng, mẹ kế, gia đình có mâu thuẫn kéo dài) vẫn còn rất hạn chế.
Để ngăn chặn bạo hành trẻ em, không chỉ cần những bản án nghiêm minh sau khi sự việc đã rồi, mà quan trọng hơn là công tác phòng ngừa. Cần phải có đủ nhân sự bảo vệ trẻ em chuyên trách tại cấp xã, phường để theo dõi, tư vấn và can thiệp kịp thời vào mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái. Đừng để khi sự việc đau lòng xảy ra, chúng ta mới bắt đầu đi tìm trách nhiệm.
Luật sư Cường bổ sung thêm, đời sống xã hội, gia đình ngày càng phát sinh những tình huống phức tạp, nhiều mối quan hệ nam nữ sống chung như vợ chồng không hạnh phúc, thậm chí nhiều trẻ em sống với cha dượng mẹ kế là những đối tượng nghiện ma túy, những đối tượng bất hảo nên sẵn sàng dùng bạo lực để xâm phạm đến trẻ em.
Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường, Ủy viên Ban chấp hành Hội bảo vệ Quyền trẻ em Việt Nam.
Việc ứng dụng khoa học công nghệ vào bảo vệ trẻ em chưa được đẩy mạnh, dẫn đến việc trẻ em bị bạo hành thời gian kéo dài mới bị phát hiện, bị xử lý dẫn đến việc chậm trễ trong phát hiện, ngăn chặn, phòng ngừa.
Việt Nam vẫn chưa có lực lượng cảnh sát chuyên trách và cảnh sát trẻ em để kịp thời xử lý các tình huống giải cứu trẻ em khi bị bạo hành bị xâm hại
Ngoài ra sự thờ ơ, vô cảm của môi trường sống xung quanh hoặc một số người xung quanh dẫn đến trẻ em bị bạo hành lâu dài mà không được trình báo đến cơ quan chức năng
Nhiều trẻ em chưa được trang bị đầy đủ kiến thức kỹ năng để bảo vệ bản thân mình trước những tình huống nguy hiểm. Tổng đài quốc gia 111 là nơi tiếp nhận những thông tin để hỗ trợ trẻ em nhưng không phải trẻ em nào cũng biết đến và nhiều người lớn đã không liên hệ với tổng đài quốc gia, không liên hệ với chính quyền địa phương khi phát hiện ra trẻ em bị bạo hành hoặc bị xâm hại.
"Bởi vậy để bảo vệ trẻ cần tăng cường phối hợp đồng bộ, toàn diện nhằm đảm bảo hiệu quả công tác thực thi pháp luật về bảo vệ trẻ em trên thực tế, phải xây dựng cơ chế bảo vệ trẻ em tốt hơn nữa", ông Cường chia sẻ quan điểm.
