Hãng thông tấn Reuters ngày 21/4 đưa tin, Nhật Bản vừa công bố cuộc cải tổ lớn nhất về các quy định xuất khẩu quốc phòng trong nhiều thập kỷ, bãi bỏ các hạn chế đối với việc bán vũ khí ra nước ngoài và mở đường cho việc xuất khẩu tàu chiến, tên lửa và các loại vũ khí khác. Động thái nhằm tăng cường cơ sở công nghiệp quốc phòng của Nhật Bản đánh dấu một bước nữa rời xa những ràng buộc hòa bình đã định hình chính sách an ninh thời hậu Thế chiến của nước này.
Các cuộc xung đột ở Ukraine và Trung Đông cũng đang gây áp lực lên ngành công nghiệp quốc phòng của Mỹ, mở rộng cơ hội cho Nhật Bản. Đồng thời, các đồng minh của Mỹ ở châu Âu và châu Á cũng đang tìm cách đa dạng hóa các nhà cung cấp khi những cam kết an ninh lâu dài của Washington trở nên ít chắc chắn hơn dưới thời Tổng thống Donald Trump.
"Hiện nay, không một quốc gia nào có thể tự mình bảo vệ hòa bình và an ninh của mình, và việc các quốc gia đối tác hỗ trợ lẫn nhau về trang thiết bị quốc phòng là cần thiết", Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi cho biết trong một bài đăng trên mạng xã hội X.
Các quan chức và nhà ngoại giao Nhật Bản nói với Reuters rằng các quốc gia từ Ba Lan đến Philippines đang tìm kiếm cơ hội mua sắm thiết bị quân sự khi họ hiện đại hóa quân đội của mình. Một trong những thỏa thuận đầu tiên có thể là xuất khẩu tàu chiến đã qua sử dụng sang Manila, hai nguồn tin cho biết.
Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro hoan nghênh sự thay đổi quy định xuất khẩu của Nhật Bản, nói trong một tuyên bố rằng điều đó sẽ giúp nước ông tiếp cận các "mặt hàng quốc phòng chất lượng cao nhất" sẽ "tăng cường khả năng phục hồi [sức mạnh] trong nước" và "góp phần vào sự ổn định khu vực thông qua răn đe".
Bản sửa đổi được chính phủ của Thủ tướng Takaichi phê duyệt đã loại bỏ năm hạng mục xuất khẩu từng giới hạn hầu hết các mặt hàng xuất khẩu quân sự của Nhật Bản, vốn chỉ bao gồm thiết bị cứu hộ, vận tải, cảnh báo, giám sát và rà phá thủy lôi. Thay vào đó, các bộ trưởng và quan chức nước này sẽ đánh giá giá trị của từng thương vụ được đề xuất.
Nhật Bản sẽ tiếp tục duy trì ba nguyên tắc xuất khẩu, cam kết thực hiện sàng lọc nghiêm ngặt, kiểm soát việc chuyển giao cho các nước thứ ba và cấm bán cho các quốc gia có xung đột. Tuy nhiên, trong một bài thuyết trình phác thảo những thay đổi, chính phủ Nhật Bản cho biết có thể có ngoại lệ khi điều đó cần thiết cho an ninh quốc gia của nước này.
Tăng cường quân đội
Theo Reuters, Nhật Bản hy vọng việc xuất khẩu quốc phòng như vậy sẽ củng cố nền tảng công nghiệp của nước này bằng cách tăng sản lượng, giảm chi phí trên mỗi đơn vị sản phẩm và bổ sung năng lực sản xuất mà họ có thể tận dụng trong một cuộc khủng hoảng quân sự.
Các nhà thầu như Mitsubishi Heavy Industries có thể chế tạo các hệ thống tiên tiến bao gồm tàu ngầm, máy bay chiến đấu và tên lửa; nhưng trong nhiều thập kỷ qua, họ phụ thuộc vào các đơn đặt hàng nhỏ từ một khách hàng duy nhất là Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản.
Nhật Bản đang đẩy mạnh những nỗ lực chưa từng có để tăng cường quân đội của mình: mua tên lửa, máy bay tàng hình và máy bay không người lái... mà họ cho là cần thiết để ngăn chặn bất kỳ mối đe dọa nào.
Tokyo cũng đang phát triển một loại máy bay chiến đấu thế hệ mới cùng với Anh và Ý để triển khai vào giữa những năm 2030, như một phần của chiến lược chia sẻ chi phí phát triển và tiếp cận công nghệ mới.
Nhật Bản đã liên tục tăng chi tiêu quốc phòng trong những năm gần đây lên 2% GDP, và chính phủ của Thủ tướng Takaichi dự kiến sẽ công bố những đợt tăng chi tiêu hơn nữa trong năm nay khi công bố chiến lược an ninh mới.
Phản ứng trái chiều
Trong bài xã luận đăng tải vào tối 19/4, tờ Global Times của Trung Quốc đã đưa tin về việc Tokyo nới lỏng các quy định xuất khẩu vũ khí, cho rằng đây là "một động thái nguy hiểm làm lan rộng sự bất ổn sang khu vực xung quanh".
Tại Nhật Bản, dư luận đang chia rẽ, với một cuộc khảo sát được tờ Yomiuri Shimbun công bố vào ngày 20/4 cho thấy 49% người được hỏi phản đối việc thay đổi quy định, trong khi 40% ủng hộ động thái này; 11% số người được hỏi không trả lời.
Theo tờ Japan Times, những sửa đổi này cũng gây ra nhiều ý kiến trái chiều từ các nhà phân tích.
Một số ý kiến cho rằng Tokyo muốn bán thiết bị quân sự với số lượng hạn chế, tập trung hơn vào những lợi ích chiến lược như củng cố quan hệ an ninh và tăng cường khả năng răn đe tập thể.
Tuy nhiên, những người khác lại xem đây là một sự thay đổi cơ bản trong động lực an ninh khu vực. Họ cho rằng những thay đổi này có thể tiềm ẩn những rủi ro địa chính trị đáng kể, vì chúng chắc chắn sẽ gây ra những phản ứng từ phía Trung Quốc - quốc gia vốn đã coi việc Nhật Bản mở rộng quân sự là một phần của chiến lược kiềm chế do Mỹ dẫn đầu.
Duy Nguyễn
Theo Reuters, Global Times, Japan Times
