Sau thất bại 0-1 của Hàn Quốc trước Mexico, nhiều cuộc thảo luận trên mạng xã hội tập trung vào khoảnh khắc sai lầm dẫn đến bàn thua của đội bóng xứ kim chi.
Trong khi đó, những pha cứu thua trước đó, những tình huống xử lý chính xác hay nỗ lực của cả tập thể lại ít được nhắc tới hơn.
Đây là hiện tượng quen thuộc không chỉ trong thể thao mà còn trong cuộc sống hàng ngày.
Một nhân viên hoàn thành tốt công việc suốt nhiều tháng có thể bị đánh giá bởi một sai sót duy nhất. Một học sinh đạt nhiều điểm cao nhưng vẫn ám ảnh vì một bài kiểm tra không như ý. Thậm chí trong các mối quan hệ, một lời nói vô tình đôi khi được nhớ lâu hơn hàng chục hành động quan tâm trước đó.
Bộ não được lập trình để chú ý đến điều tiêu cực
Các nhà tâm lý học gọi hiện tượng này là "negativity bias" (thiên kiến tiêu cực).
Đây là xu hướng khiến con người phản ứng mạnh hơn với những trải nghiệm tiêu cực so với những trải nghiệm tích cực có mức độ tương đương. Nói cách khác, một lời chê thường để lại ấn tượng sâu hơn một lời khen, còn một thất bại thường được ghi nhớ lâu hơn một thành công.
Theo các chuyên gia, thiên kiến này có nguồn gốc từ quá trình tiến hóa. Trong môi trường tự nhiên, việc chú ý đến nguy hiểm có ý nghĩa sống còn. Tổ tiên của con người cần nhanh chóng phát hiện thú săn mồi, rủi ro hay các mối đe dọa thay vì mải mê tận hưởng những điều dễ chịu xung quanh.
Chính cơ chế từng giúp con người sinh tồn đó vẫn tồn tại cho đến ngày nay, dù phần lớn chúng ta không còn phải đối mặt với những hiểm nguy như tổ tiên mình.
Vì sao một lời chê thường nặng hơn nhiều lời khen?
Hãy tưởng tượng một ngày làm việc diễn ra khá suôn sẻ. Một đồng nghiệp mang cho bạn chiếc bánh quy, sếp ghi nhận nỗ lực của bạn, dự án tiến triển tốt. Nhưng cuối ngày, điều bạn nhớ nhất lại là lời góp ý gay gắt từ một thành viên trong nhóm.
Đó chính là cách thiên kiến tiêu cực hoạt động. Não bộ có xu hướng dành nhiều sự chú ý hơn cho những điều có khả năng gây tổn thương hoặc đe dọa, dù trên thực tế mức độ ảnh hưởng của chúng có thể không lớn đến vậy.
Các nghiên cứu cho thấy những thông tin tiêu cực thường tạo ra phản ứng tâm lý mạnh hơn và kéo dài hơn so với các thông tin tích cực. Đây cũng là lý do nhiều người có thể nhớ rất rõ một lần thất bại nhưng lại khó kể lại những thành công diễn ra trong cùng khoảng thời gian.
Khi một sai lầm che mờ cả quá trình nỗ lực
Trong môi trường làm việc, thiên kiến tiêu cực có thể khiến một lỗi nhỏ làm lu mờ nhiều kết quả tích cực trước đó.
Điều tương tự xảy ra trong thể thao. Một thủ môn có thể thực hiện hàng loạt pha cứu thua nhưng chỉ cần một sai sót ở thời điểm quyết định, đó sẽ là điều người hâm mộ nhớ tới đầu tiên.
Trên mạng xã hội, cơ chế này còn được khuếch đại mạnh hơn. Các sự cố, tranh cãi hay thất bại thường thu hút sự chú ý và tương tác lớn hơn so với những câu chuyện diễn ra suôn sẻ. Điều này khiến nhiều người có cảm giác rằng những điều tiêu cực xuất hiện ở khắp nơi.
Làm thế nào để không bị "mắc kẹt" trong những điều tiêu cực?
Các chuyên gia cho rằng mục tiêu không phải là ép bản thân phải suy nghĩ tích cực mọi lúc.
Thay vào đó, điều quan trọng là nhận ra rằng não bộ vốn có xu hướng phóng đại những trải nghiệm tiêu cực. Khi hiểu được điều này, mỗi người có thể học cách nhìn nhận sự việc cân bằng hơn.
Một số gợi ý được các chuyên gia đưa ra gồm chủ động ghi nhận những điều tích cực diễn ra trong ngày, thực hành lòng biết ơn và dành sự chú ý nhiều hơn cho những thành công nhỏ thay vì chỉ tập trung vào sai sót.
Bởi đôi khi, điều khiến chúng ta mệt mỏi không hẳn là những gì đã xảy ra, mà là cách bộ não liên tục kéo sự chú ý về phía những điều tiêu cực.
Và cũng giống như trong bóng đá, một sai lầm có thể rất đáng nhớ, nhưng nó không phải lúc nào cũng phản ánh toàn bộ câu chuyện.
Thanh Tâm (Theo Washington Post)
