Trong bối cảnh Hà Nội vừa ra mắt Trung tâm Đổi mới sáng tạo mới với kỳ vọng trở thành điểm kết nối của hệ sinh thái công nghệ trong khu vực, câu hỏi đặt ra là: một trung tâm như vậy cần làm gì để tạo ra tác động thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở các hoạt động mang tính hình thức.
Trao đổi với chúng tôi, ông Edward Lim, Giám đốc quốc gia tại Việt Nam của Trung tâm khởi nghiệp sáng tạo BLOCK71 thuộc Đại học Quốc gia Singapore cho rằng trong giai đoạn đầu, vai trò quan trọng nhất của một trung tâm đổi mới sáng tạo cấp thành phố không nằm ở việc tổ chức sự kiện hay xây dựng hình ảnh, mà là tạo ra môi trường để đổi mới sáng tạo thực sự diễn ra.
Ông Edward Lim, Giám đốc quốc gia tại Việt Nam của Trung tâm khởi nghiệp sáng tạo BLOCK71 thuộc Đại học Quốc gia Singapore
Theo ông, trong 12 tháng đầu tiên, một trung tâm đổi mới sáng tạo của thành phố có thể được hình dung như một “khu thương mại tự do cho đổi mới sáng tạo”.
“Trong 12 tháng đầu tiên, một trung tâm đổi mới sáng tạo cấp thành phố có thể hoạt động giống như một ‘khu thương mại tự do cho đổi mới sáng tạo’. Nói cách khác, đó là một nơi mà thành phố tạo điều kiện để đổi mới sáng tạo diễn ra dễ dàng hơn, nhanh hơn và an toàn hơn.”
Nếu phải lựa chọn một ưu tiên duy nhất, ông cho rằng đó nên là giảm bớt các rào cản về quy định và thủ tục: “Nếu phải chọn một ưu tiên, tôi cho rằng đó là giảm bớt các rào cản về quy định và quy trình, bởi các nhà sáng lập ở giai đoạn đầu thường gặp nhiều khó khăn khi phải điều hướng qua các thủ tục và yêu cầu hành chính.”
“Một cách tiếp cận thực tế là thiết lập một One Service Hub, một đầu mối dịch vụ duy nhất do thành phố chỉ định đặt tại trung tâm đổi mới sáng tạo, nhằm hỗ trợ điều phối các thủ tục như đăng ký kinh doanh, thuế, giấy phép, giấy chứng nhận, ngân hàng và những quy trình hành chính phổ biến khác.”
Bên cạnh đó, trung tâm đổi mới sáng tạo cũng có thể đóng vai trò như một “động cơ chuyển hóa đổi mới sáng tạo”, kết nối các nguồn lực trong hệ sinh thái để biến ý tưởng thành startup và sản phẩm thực tế.
“Có thể hình dung vai trò này như một ‘động cơ chuyển hóa đổi mới sáng tạo’, trong đó nguồn nhân lực được phát triển hoặc xác định từ các trường đại học để giải quyết những bài toán do thành phố đặt ra. Những giải pháp đó có thể được chuyển hóa thành startup và các dự án thí điểm, sau đó được triển khai ở quy mô lớn cùng các đối tác doanh nghiệp với sự hỗ trợ của chính quyền. Khi đạt được lực kéo trên thị trường, những dự án này sẽ trở thành nền tảng cho các vòng gọi vốn và đầu tư tiếp theo.”
Ba nền tảng để Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo khu vực
Theo vị lãnh đạo BLOCK71, mỗi thành phố sẽ xây dựng mô hình riêng phù hợp với bối cảnh của mình. Tuy nhiên, trong khu vực Đông Nam Á, các trung tâm đổi mới sáng tạo thành công thường xoay quanh một yếu tố cốt lõi: khả năng tiếp cận.
Trước hết là khả năng tiếp cận với sự hỗ trợ về quy định và thủ tục. “Các quy trình và quy định thường khó điều hướng. Vì vậy, tính dự đoán được và tốc độ xử lý các thủ tục là điều rất quan trọng đối với các nhà sáng lập và nhà đầu tư.” Theo ông, startup và nhà đầu tư cần có sự rõ ràng về các bước cần thực hiện, bao gồm cả việc điều phối giữa các cơ quan liên quan và thời gian xử lý đáng tin cậy cho từng quy trình. Thứ hai là khả năng tiếp cận các môi trường thử nghiệm và những người dùng tiên phong.
“Các startup cần những nền tảng để thử nghiệm và triển khai giải pháp cùng các tổ chức nhằm chứng minh tính khả thi của công nghệ. Họ cũng cần những doanh nghiệp sẵn sàng triển khai các dự án thí điểm và cung cấp phản hồi có cấu trúc.”
Những môi trường như vậy giúp startup cải thiện sản phẩm và nhanh chóng mở rộng ra thị trường.
Thứ ba là khả năng tiếp cận đồng thời với nhân tài và nguồn vốn.“Các nguồn nhân lực từ trường đại học và cộng đồng founder trong khu vực có thể trở thành lợi thế chiến lược của Hà Nội. Khi nguồn nhân lực này được kết nối với một cầu nối đáng tin cậy tới các nhà đầu tư và đối tác, việc chuyển hóa năng lực công nghệ thành các doanh nghiệp có khả năng mở rộng sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều.”
Một trung tâm đổi mới sáng tạo không thể chỉ là nơi tổ chức sự kiện
Theo ông, nhiều trung tâm đổi mới sáng tạo trên thế giới sau một thời gian vận hành đã trở thành nơi tổ chức hội thảo và sự kiện nhiều hơn là nơi tạo ra các doanh nghiệp công nghệ thực sự. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa một đơn vị vận hành hệ sinh thái và một địa điểm tổ chức sự kiện nằm ở kết quả.
“Các sự kiện có giá trị trong việc tập hợp hệ sinh thái startup và tạo ra các kết nối giữa nhà sáng lập, nhà đầu tư và khách hàng tiềm năng. Tuy nhiên, chính kết quả và khả năng chuyển đổi mới là yếu tố phân biệt những đơn vị thực sự xây dựng hệ sinh thái.”
Một sự kiện có thể đo lường bằng số lượng người tham dự, nhưng một đơn vị vận hành hệ sinh thái phải được đánh giá bằng việc các nhà sáng lập có trở nên mạnh mẽ hơn hay không và các mối quan hệ hợp tác có tiến triển từ việc giới thiệu ban đầu sang dự án thí điểm, triển khai thực tế, hợp đồng thương mại và đầu tư hay không.
“Một sự kiện có thể đo lường bằng số người tham dự, nhưng một đơn vị vận hành hệ sinh thái được đánh giá dựa trên việc các nhà sáng lập có trở nên mạnh mẽ hơn hay không và các mối quan hệ hợp tác có tiến triển từ những cuộc gặp gỡ ban đầu sang các dự án thí điểm, triển khai thực tế, hợp đồng thương mại và đầu tư.”
Do đó, các trung tâm đổi mới sáng tạo nên theo dõi những chỉ số gắn trực tiếp với thành công của startup. “Vì vậy, sẽ hữu ích nếu theo dõi các chỉ số có tương quan trực tiếp với thành công của startup, chẳng hạn như số lượng dự án thí điểm được khởi tạo, số dự án thí điểm chuyển thành hợp đồng trả phí, lượng vốn được huy động cho startup, và số trường hợp mở rộng ra thị trường quốc tế được hỗ trợ.”
Việt Nam có nhân tài, nhưng cần nhiều founder mang tầm quốc tế hơn
Khi được hỏi về điểm nghẽn lớn nhất của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam, vị lãnh đạo BLOCK71 cho rằng nguồn nhân lực không phải là vấn đề lớn nhất.
“Việt Nam có nguồn nhân lực mạnh và hệ sinh thái đang phát triển rất nhanh.” Theo ông, những can thiệp có tác động lớn nhất thường nằm ở giai đoạn thượng nguồn, tức là giai đoạn hình thành các nhà sáng lập. “Những can thiệp có tác động lớn nhất thường nằm ở giai đoạn thượng nguồn. Vì vậy, việc thu hút và phát triển nhân tài là yếu tố then chốt.”
“Điều đó có nghĩa là chuyển hóa nguồn nhân lực thô thành những nhà sáng lập có trải nghiệm quốc tế, có bản năng kinh doanh và khả năng thực thi với tốc độ và sự rõ ràng.”
Một trong những sáng kiến đang được BLOCK71 triển khai là chương trình UniVentures, nhằm xây dựng năng lực cho founder ngay từ giai đoạn đại học.
“Đó là lý do chúng tôi triển khai UniVentures. Chúng tôi tin rằng bằng cách bắt đầu từ thượng nguồn với các trường đại học và các nhà sáng lập, chúng tôi có thể xây dựng năng lực và mạng lưới từ sớm, tạo ra một hiệu ứng bánh đà giúp cải thiện toàn bộ hệ sinh thái phía sau, bao gồm cả niềm tin của nhà đầu tư và khả năng tiếp cận thị trường.”
Theo ông, mô hình này đã được chứng minh tại Singapore. “Năm 2002, Đại học Quốc gia Singapore đã khởi động chương trình NUS Overseas Colleges bằng cách gửi sinh viên tới Silicon Valley. Nhiều sinh viên trong số đó sau này đã trở thành nhà sáng lập và một số đã xây dựng được các kỳ lân công nghệ.”
Singapore - bước đệm để startup Việt vươn ra khu vực
Trong nhiều năm qua, Singapore thường là điểm đến đầu tiên của các startup Đông Nam Á khi muốn mở rộng ra thị trường khu vực.
“Singapore thường được xem là bước đệm đầu tiên bởi nơi đây được công nhận là trung tâm kết nối của khu vực.” Singapore cung cấp mạng lưới vốn, hệ thống pháp lý quen thuộc với nhà đầu tư và vị trí thuận lợi để tiếp cận khách hàng trong khu vực.
“Singapore cung cấp mạng lưới vốn đầu tư, các cấu trúc pháp lý và quản trị mà nhà đầu tư đã quen thuộc, cùng với sự gần gũi với khách hàng và đối tác trong khu vực.”
Tuy nhiên, nhiều founder lần đầu bước vào thị trường này thường mắc phải một số sai lầm phổ biến.
“Những sai lầm phổ biến mà tôi thấy ở các nhà sáng lập lần đầu bước vào Singapore bao gồm việc coi Singapore là điểm đến cuối cùng thay vì cửa ngõ vào thị trường khu vực, cho rằng việc thành lập công ty đồng nghĩa với việc đã thâm nhập thị trường, và đánh giá thấp các yêu cầu quản trị và tuân thủ cơ bản.”
Theo ông, những startup thành công nhất thường là những đội ngũ bước vào thị trường với định vị rõ ràng cho khách hàng khu vực, kế hoạch tập trung và cách tiếp cận thực thi có kỷ luật.
Nếu có cơ hội thiết kế một chương trình hợp tác xuyên biên giới giữa Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội và hệ sinh thái startup Singapore, ông cho rằng chương trình đó nên bắt đầu từ những bài toán thực tế của địa phương. “Một mô hình đáng để cân nhắc là một chương trình được xây dựng xoay quanh các bài toán từ Hà Nội và các tỉnh lân cận, nơi những thách thức thực tế được chuyển hóa thành cơ hội khởi nghiệp thông qua sự kết hợp giữa công nghệ của NUS và nguồn nhân lực Singapore - Việt Nam.”
Theo mô hình này, các công nghệ phù hợp của NUS sẽ được kết nối với các đơn vị đang sở hữu bài toán tại địa phương, trong khi các founder được hỗ trợ xây dựng các dự án thí điểm và con đường thương mại hóa. “Một mô hình thứ hai là chương trình Market Landing Pad, nơi các startup được khuyến khích đặt chân tới Hà Nội thông qua những hỗ trợ cụ thể như ưu đãi thuế và thị thực, các quy trình được điều phối tập trung, và hỗ trợ tiếp cận khách hàng đầu tiên.”
Sau năm đầu tiên, theo ông, thành công của chương trình không nên được đo bằng số sự kiện hay số startup tham gia, mà bằng những kết quả cụ thể trên thị trường.
“Sau năm đầu tiên, thành công nên được đánh giá dựa trên kết quả. Tôi sẽ tìm kiếm những bằng chứng rõ ràng cho thấy các bài toán đã được chuyển hóa thành dự án thí điểm, các dự án thí điểm đang tiến tới triển khai có trả phí, nguồn vốn và quan hệ đối tác đang được huy động cho những đội ngũ mạnh, và Hà Nội đang xây dựng được một chuỗi phát triển có thể lặp lại hằng năm với chất lượng và quy mô ngày càng tăng.”
HP
