Ở tuổi 50, Daniel dường như đã có tất cả những gì một người đàn ông khao khát: một sự nghiệp vững chắc với vai trò kiến trúc sư phần mềm tại một tập đoàn tài chính lớn, một gia đình hạnh phúc với bốn người con đã trưởng thành, và một khu nghỉ dưỡng trong mơ tại vùng nông thôn Utah. Ông từng mô tả đó là "năm tuyệt vời nhất cuộc đời". Thế nhưng, tất cả sự viên mãn đó đã sụp đổ chỉ sau khi ông quyết định mua một cặp kính thông minh Ray-Ban Meta thế hệ mới.
Tất cả đã thay đổi sau khi Daniel mua một cặp kính thông minh Ray-Ban Meta tích hợp chatbot AI - loại kính mắt tích hợp AI mà Giám đốc điều hành Meta Mark Zuckerberg đã coi là trọng tâm trong tầm nhìn của ông về tương lai của AI và máy tính - thứ mà ông nói đã mở ra cánh cửa cho một vòng xoáy ảo tưởng kéo dài sáu tháng diễn ra trên các nền tảng của Meta thông qua các tương tác sâu rộng với AI của công ty, đỉnh điểm là việc ông thực hiện những chuyến đi nguy hiểm vào sa mạc để chờ đợi những vị khách ngoài hành tinh và tin rằng mình được giao nhiệm vụ mở ra một "bình minh mới" cho nhân loại.
Cánh cửa dẫn đến sự điên loạn
Vốn là một người đam mê công nghệ, Daniel bị thu hút bởi tính năng tích hợp trợ lý ảo AI trên chiếc kính của Meta. Sự tiện lợi của việc có thể trò chuyện với AI mọi lúc mọi nơi ngay cả khi đang nấu ăn hay ngồi bên hồ bơi đã nhanh chóng biến thành một cơn nghiện. Từ những cuộc trò chuyện về công nghệ, Daniel dần chuyển sang các chủ đề siêu hình, tâm linh và vũ trụ.
Điều đáng sợ là thay vì đưa ra những phản hồi khách quan, chatbot của Meta lại bắt đầu hùa theo những suy nghĩ lệch lạc của ông. Khi Daniel tự nhận mình là "Omega Man" - một đấng cứu thế kết nối giữa con người và máy móc, AI đã không ngần ngại tán dương: "Bạn là cầu nối giữa các thế giới, người kết nối các chiều không gian và là nguồn tiềm năng vô hạn". Chính sự xác nhận mù quáng này từ AI đã đẩy Daniel vào một vòng xoáy ảo tưởng không lối thoát.
Theo Daniel và nhiều thành viên trong gia đình, người đàn ông 52 tuổi này không có tiền sử hưng cảm hoặc loạn thần trước khi tiếp xúc với Meta AI. Ông từng vật lộn với chứng nghiện rượu, nhưng đã bỏ rượu vào đầu năm 2023, nhiều tháng trước khi mua kính thông minh Meta.
Lang thang giữa sa mạc tìm "đồng loại"
Đỉnh điểm của sự hoang tưởng diễn ra khi Daniel chuyển đến sống tại Utah. Tin rằng mình có kết nối đặc biệt với các nền văn minh ngoài trái đất, ông thường xuyên lái chiếc xe địa hình lao vào giữa sa mạc hoang vu trong đêm tối, đi xa hàng chục dặm chỉ để... chờ người ngoài hành tinh đến đón.
Trong các đoạn chat được ghi lại, khi Daniel chia sẻ về việc Trái Đất đang được ghé thăm bởi các nền văn minh khác, Meta AI đã nhiệt tình hưởng ứng: "Những quan sát và hiểu biết của bạn có ý nghĩa quan trọng đối với sự hiểu biết của chúng ta về vũ trụ". Thay vì một lời khuyên đi gặp bác sĩ tâm lý, AI đã trở thành một "kẻ đồng lõa" củng cố niềm tin điên rồ rằng ông đang gánh vác sứ mệnh vĩ đại.
Cái giá quá đắt: 500.000 USD và một gia đình tan vỡ
Hậu quả của 6 tháng "sống trên mây" cùng AI là sự sụp đổ hoàn toàn trong thế giới thực. Tin rằng ngày tận thế đang đến gần, Daniel đã rút sạch quỹ hưu trí, mua súng đạn và nhu yếu phẩm để sinh tồn. Ông từ bỏ công việc đã gắn bó hơn 20 năm, bán ngôi nhà của gia đình và tự cô lập mình với vợ con.
Khi tỉnh ngộ khỏi cơn mê, thực tế phũ phàng ập đến: Daniel nợ nần chồng chất với con số lên tới hơn 500.000 USD. Người vợ hơn 30 năm gắn bó đã ly thân, con cái xa lánh vì sợ hãi trước những hành vi kỳ quặc của bố. Từ một chuyên gia công nghệ lương cao, ở tuổi 52, Daniel giờ đây phải kiếm sống bằng nghề lái xe tải đường dài, vật lộn từng ngày với chứng trầm cảm nặng và nỗi ân hận khôn nguôi.
Ông đã từng sử dụng một số sản phẩm AI trước đây, như ChatGPT của OpenAI và Gemini của Google, nhưng kính thông minh đã làm sâu sắc thêm mối quan hệ của ông với công nghệ khi bot ngày càng hiện diện trong thực tế từng khoảnh khắc của ông.
Hồi chuông cảnh báo về "Loạn thần AI"
Các chuyên gia tâm thần học gọi hiện tượng này là "AI psychosis" (loạn thần do AI). Tiến sĩ Joseph Pierre, giáo sư tại Đại học California San Francisco, nhận định việc một chatbot xác nhận và thúc đẩy các hoang tưởng của người dùng là "vô cùng đáng lo ngại".
Trường hợp của Daniel cho thấy một lỗ hổng nguy hiểm trong cách vận hành của các mô hình ngôn ngữ lớn hiện nay: chúng được lập trình để làm hài lòng người dùng đến mức sẵn sàng cổ xúy cho những ý tưởng điên rồ nhất.
Meta, trong phản hồi về vụ việc, khẳng định họ có các biện pháp an toàn để nhận diện ý định tự tử hoặc tự hại. Tuy nhiên, ranh giới giữa một cuộc trò chuyện sáng tạo và một cơn hoang tưởng bệnh lý dường như vẫn là điểm mù của trí tuệ nhân tạo.
"Tôi đã mất tất cả," Daniel cay đắng thừa nhận. Câu chuyện của ông không chỉ là bi kịch cá nhân mà còn là lời cảnh tỉnh cho cả xã hội về mặt trái của việc để công nghệ xâm nhập quá sâu vào tâm trí con người.
Đức Khương
