Các binh sĩ Israel đã nghe thấy tiếng báo động trước khi nhìn thấy nó. Đến khi họ phát hiện ra máy bay không người lái (UAV) ở miền nam Lebanon hồi tháng trước, thì đã quá muộn: mọi thứ tối đen khi nó phát nổ bên cạnh họ, khiến một người thiệt mạng và sáu người bị thương. Những chiếc UAV giá rẻ, tự chế của Hezbollah có giá khoảng 300 đến 400 USD, được sản xuất bằng công nghệ in 3D và linh kiện điện tử thương mại, đã tấn công xe tăng, binh lính và máy ủi của Israel trong nhiều tuần, và một chiếc đã lọt qua hệ thống bảo vệ Trophy nổi tiếng trên một chiếc xe tăng Merkava.
Cuộc xung đột ở Ukraine cũng cho thấy những tình huống tương tự trong nhiều năm: xe tăng Nga và Ukraine bị UAV theo dõi từ trên cao, bắn hạ, và bị thiêu rụi. Vụ tiêu diệt xe tăng Merkava thì khác, bởi vì Merkava là biểu tượng bọc thép của một quốc gia đã dành nửa thế kỷ để chuẩn bị cho tác chiến chống tăng. Nếu một quả bom bay rẻ tiền như vậy có thể phá hủy một chiếc xe tăng, thì chắc chắn thời đại của xe tăng đã kết thúc rồi?
Theo tạp chí Newsweek (Mỹ), UAV có thể là công nghệ mới, nhưng một sự cáo chung cho xe tăng thì không phải là mới. Vào năm 1960, một nhà sử học quân sự người Anh đã bày tỏ sự kinh ngạc khi mọi người liên tục tuyên bố "xe tăng đã chết", nhưng rồi nó lại trỗi dậy "từ chính nấm mồ mà họ đã chôn cất nó".
Xe tăng đã "lỗi thời"?
Đến cuối tháng 5/2026, Oryx - một công cụ theo dõi mã nguồn mở - đã xác nhận bằng hình ảnh rằng 4.390 xe tăng và 6.429 xe chiến đấu bộ binh của Nga đã bị phá hủy kể từ tháng 2/2022, trung bình khoảng 2,8 chiếc/ngày, và con số này có thể thấp hơn thực tế.
Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) ước tính riêng tổn thất của Nga trong năm 2024 là gần 1.400 xe tăng chiến đấu chủ lực và 3.700 xe bọc thép hạng nhẹ, gần 3,8 chiếc/ngày.
Tình hình tài chính cũng khá ảm đạm. Một nhà phân tích viết rằng, những chiếc xe tăng trị giá hàng triệu USD bị phá hủy bởi UAV giá rẻ và các bản sao tự chế "chỉ bán với giá khoảng 3.000 USD".
Một chuyên gia khác coi xe tăng và xe bọc thép chở quân là "lỗi thời" từ tháng 3/2022. Bản cáo trạng nêu ra ba điểm chính: xe tăng đắt tiền, dễ bị phát hiện và lớp giáp bảo vệ không đều (được chế tạo để chịu đòn trực diện chứ không phải từ trên cao hay phía sau).
Mỹ đã học được bài học đó với chính xe tăng Abrams của mình, rút chúng khỏi tiền tuyến Ukraine vào năm 2024 sau khi 5 trong số 31 chiếc bị phá hủy.
Mối đe dọa không ngừng biến đổi. Khi UAV điều khiển bằng sóng vô tuyến bị vô hiệu hóa bởi các thiết bị gây nhiễu, UAV quang học với dây cáp dài tới 3 mét đã thay thế chúng. Đại úy Yuriy Fedorenko - chỉ huy trung đoàn Achilles của Ukraine - cho biết chúng “không thể bị gây nhiễu”.
Ngay cả hệ thống bảo vệ Trophy của Israel - được sử dụng từ năm 2009 - cũng không tránh khỏi những lời chỉ trích kể từ khi các hoạt động quân sự ở Lebanon bắt đầu.
Bộ trưởng Lục quân Mỹ Daniel Driscoll từng nói vào năm 2025 rằng: “Khi mọi người bắt đầu dự đoán sự diệt vong của xe tăng, tôi nghĩ họ đang hiểu sai về những gì có thể sẽ xảy ra”, nhưng cũng thừa nhận cách thức triển khai chúng sẽ phải thay đổi.
Mối lo ngại không mới
Theo Newsweek, những mối lo ngại này không mới như nhiều người vẫn nghĩ. Xe tăng luôn bị phá hủy với tốc độ đáng sợ, thế nhưng quân đội các nước vẫn tiếp tục chế tạo thêm. Israel đã mất 40% số xe tăng chỉ trong 3 ngày trong Chiến tranh Yom Kippur vào năm 1973, khi bộ binh Ai Cập với tên lửa chống tăng của Liên Xô tấn công bất ngờ vào xe tăng Israel, không chỉ tiêu diệt chính những chiếc xe tăng đó mà còn phá vỡ ý tưởng rằng chúng có thể hoạt động tự do mà không cần hỗ trợ.
Bên cạnh đó, súng trường chống tăng được phát triển gần cuối Thế chiến I đã làm bẽ mặt các loại xe tăng đời đầu.
Súng chống tăng Panzerfaust của Đức và súng phóng lựu Bazooka của Mỹ đã trừng phạt xe tăng trong các thành phố suốt Thế chiến thứ hai.
Tên lửa Sagger của Liên Xô buộc các nhà quân sự phải xem xét lại vai trò của xe tăng vào năm 1973.
Và tên lửa TOW và Javelin của Mỹ đã phá hủy sự tự tin về xe tăng thời Liên Xô trong và sau Chiến tranh Lạnh.
Mỗi khi một loại vũ khí nào đó khiến xe tăng bộc lộ điểm yếu, các nhà phê bình lại tuyên bố xe tăng đã lỗi thời, và các kỹ sư lại thiết kế lại chúng.
Từ "lồng bảo vệ" đến thiết bị gây nhiễu
Newsweek đưa tin, giải pháp đầu tiên để phòng chống UAV xấu xí đến mức bị chế giễu. "Lồng bảo vệ" là những khung và lưới hàn được bắt vít vào tháp pháo, được lực lượng Nga triển khai phổ biến ở Ukraine như một biện pháp phòng thủ chống lại UAV cảm tử và bom đạn thả xuống. Ý tưởng là làm cho đầu đạn định hình - loại cũng được sử dụng trên lựu đạn phóng bằng tên lửa - phát nổ trước khi nó tiếp cận thân xe.
Ukraine đã chế tạo các tấm chắn thép gọn gàng hơn, do công ty Steel Front của Rinat Akhmetov thiết kế, cho xe tăng Abrams.
Việc gây nhiễu đường truyền điều khiển là biện pháp phòng thủ tiếp theo, mặc dù đã có sự đối phó bằng UAV sử dụng cáp quang.
Hệ thống Trophy - có khả năng theo dõi các mối đe dọa đang đến gần xe tăng và tiêu diệt chúng bằng đạn nổ - là một trong những giải pháp cho vấn đề này. Các cuộc thử nghiệm năm 2024 cho thấy Trophy có thể đánh chặn UAV chỉ với những thay đổi nhỏ về phần mềm và phần cứng, và điều này có thể hiệu quả khi kết hợp với các hệ thống phòng không khác, bao gồm thiết bị gây nhiễu, mồi nhử và laser.
Quân đội vẫn muốn có xe tăng
Theo Newsweek, quân đội Mỹ đã cho ra mắt nguyên mẫu M1E3 Abrams đầu tiên vào tháng 1/2026 – nhẹ hơn, dễ bảo trì hơn với hệ thống truyền động lai diesel-điện, hệ thống bảo vệ chủ động và thiết kế mô-đun, được điều khiển bằng phần mềm.
Thiếu tướng Glenn Dean thuộc quân đội Mỹ cho biết, cuộc xung đột Ukraine đã cho thấy nhu cầu về hệ thống bảo vệ “được xây dựng từ bên trong thay vì bổ sung thêm”.
Hệ thống Chiến đấu Mặt đất Chủ lực (Main Ground Combat System) của châu Âu còn tiến xa hơn: đó là một “hệ thống của các hệ thống” gồm robot, trí tuệ nhân tạo, UAV tích hợp và liên kết dữ liệu – nói cách khác, đó là một xe tăng có người lái, một xe mang tên lửa có người lái và một phương tiện hỗ trợ không người lái bảo vệ lẫn nhau.
Hệ thống bảo vệ Trophy phiên bản châu Âu sẽ được trang bị trên xe tăng Leopard 2A8 tại Đức, Na Uy, Hà Lan, Cộng hòa Séc, Litva và Croatia. “Bất kỳ chiếc Leopard 2A8 nào xuất xưởng đều sẽ được trang bị Trophy”, Dan Kalfus - Giám đốc điều hành của công ty chuyên về hệ thống bảo vệ chủ động EuroTrophy (Đức) - cho biết, tổng cộng sẽ vào khoảng 400 chiếc.
Hệ thống bảo vệ Iron Fist của Elbit (Israel) - được lựa chọn cho xe tăng Bradley của Mỹ theo hợp đồng trị giá 228 triệu USD - cũng cho thấy năng lực khi bắn hạ UAV.
Và hệ thống StrikeShield của Rheinmetall (Đức) tiêu diệt các mối đe dọa đang bay tới ngay trước khi va chạm.
Ngoài ra, theo Newsweek, UAV có thể tiêu diệt xe tăng nhưng chúng chưa thể làm được những gì xe tăng có thể làm: chiếm giữ địa hình, bảo vệ kíp lái, và đối đầu với quân phòng thủ ở góc phố với khẩu pháo hủy diệt.
Duy Nguyễn
Theo Newsweek
