Mới đây, Đại học Hồng Kông (Trung Quốc) ghi nhận một vụ việc gây xôn xao trong giới học thuật. Giáo sư Paul Yip Siu-fai đã phải rời vị trí Phó Trưởng khoa Khoa học Xã hội sau khi chấp nhận rút lại một bài báo khoa học do ông đồng tác giả với một nghiên cứu sinh.
Bài báo này nghiên cứu về lịch sử tỷ lệ sinh tại Hồng Kông (Trung Quốc). Tuy nhiên, nghiên cứu sinh nói trên đã không công bố việc trong bài báo có sử dụng nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra. Vì vậy, khi bài báo đăng tải, một số tài liệu tham khảo bị phát hiện không có thật, làm dấy lên nghi vấn về tính xác thực và độ tin cậy của nghiên cứu.
Giáo sư Yip là học giả uy tín nhiều năm qua tại Hồng Kông (Trung Quốc) khiến vụ việc gây chú ý của cộng đồng mạng. Vụ việc cũng là lời cảnh báo về cách sử dụng AI trong nghiên cứu khoa học.
Sinh viên bên trong khuôn viên Đại học Hồng Kông (Trung Quốc). Ảnh: Karma Lo
Thách thức trong môi trường học thuật
Báo Dân trí dẫn thông tin, từ sự việc nêu trên, nhiều ý kiến chuyên môn cho rằng các nhà trường cần sớm triển khai đồng bộ các chương trình đào tạo cùng cơ chế đánh giá bắt buộc dành cho toàn thể giảng viên, học giả và nhà nghiên cứu. Mục tiêu cốt lõi là nhằm bảo đảm tính minh bạch và thiết lập các chuẩn mực rõ ràng trong việc sử dụng các công cụ AI cũng như các nguồn dữ liệu liên quan.
Thực tế hiện nay cho thấy, các vụ việc lạm dụng AI trong học tập và nghiên cứu đang có chiều hướng gia tăng nhanh chóng, đặt hệ thống giáo dục đại học trước những thách thức chưa từng có. Bối cảnh này buộc các trường đại học phải hành động khẩn cấp, tiến hành tái cấu trúc cách tiếp cận và quy trình quản lý việc ứng dụng công nghệ mới, qua đó bảo vệ tính liêm chính và sự minh bạch vốn là nền tảng của học thuật.
Mặc dù trí tuệ nhân tạo đang góp phần nâng cao năng suất trong nhiều lĩnh vực, bao gồm cả hoạt động nghiên cứu, nhưng song hành với những lợi ích đó là không ít rủi ro tiềm ẩn.
Sự dễ dàng trong tiếp cận, chi phí thấp và tính thuận tiện khi sử dụng đã khiến ngày càng nhiều sinh viên nộp các bài làm do AI tạo ra mà bỏ qua các bước tự đọc, tự nghiên cứu hay tự viết. Tình trạng lạm dụng này không chỉ làm suy giảm chất lượng học tập của cá nhân mà còn tác động tiêu cực đến môi trường học thuật chung.
Trước thực trạng đó, các cơ sở giáo dục cần thiết lập các biện pháp xử lý kỷ luật rõ ràng đối với những trường hợp lạm dụng, đồng thời nâng cao ý thức trách nhiệm của người học và người làm nghiên cứu. AI có thể là công cụ hỗ trợ đắc lực, nhưng nó không thể bảo đảm hoàn toàn về độ chính xác và mức độ tin cậy của thông tin. Do đó, các nhà nghiên cứu cần giữ thái độ thận trọng, thực hiện kiểm chứng kỹ lưỡng mọi nội dung do AI hỗ trợ tạo ra tương tự như quy trình thẩm định với bất kỳ nguồn tư liệu truyền thống nào khác.
Dù nhiều trường đại học trên thế giới đã tích hợp công cụ AI vào giảng dạy song song với cơ chế kiểm soát, nhưng không ít giảng viên vẫn gặp khó khăn trong việc ngăn chặn sinh viên phụ thuộc quá mức vào công nghệ này để hoàn thành bài tập. Cách làm đối phó này đi ngược lại mục tiêu giáo dục và trong một số lĩnh vực khoa học, các nghiên cứu có sự can thiệp thiếu kiểm soát của AI đang làm dấy lên nghi vấn lớn về tính hợp lệ của kết quả cuối cùng.
AI có thể là công cụ hỗ trợ đắc lực, nhưng nó không thể bảo đảm hoàn toàn về độ chính xác và mức độ tin cậy của thông tin. Ảnh minh họa
Chỉ nên sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ
Trong bối cảnh AI được dự báo sẽ tiếp tục tác động sâu rộng và mở ra một thế giới mới với cả tri thức lẫn những sai sót tiềm ẩn, việc định hướng sử dụng có trách nhiệm là vô cùng cấp thiết.
Trao đổi trên báo Lao động, ông Vũ Ngọc Sơn - Giám đốc Công nghệ, Công ty Cổ phần Công nghệ An ninh mạng Quốc gia Việt Nam (NCS) nhấn mạnh, việc sử dụng AI để hỗ trợ công việc, học tập là cần thiết. Tuy nhiên, nếu lạm dụng công nghệ này có thể dẫn đến một số hệ quả tiêu cực.
"Khi lạm dụng AI sẽ làm suy giảm khả năng tư duy, phản biện của học sinh, sinh viên. Cùng với đó, khi quá phụ thuộc vào AI để tìm kiếm thông tin hoặc giải quyết bài tập, các bạn có thể bỏ qua cơ hội rèn luyện khả năng tư duy, phân tích.
Đồng thời, việc sử dụng AI "vô tội vạ" có thể làm giảm khả năng sáng tạo của sinh viên, bởi AI có thể cung cấp đáp án nhanh chóng, nhưng không thể thay thế khả năng tư duy độc lập và sáng tạo của con người...", ông Sơn chia sẻ.
Bên cạnh đó, Giám đốc Công nghệ NCS cũng nhấn mạnh rằng việc sử dụng AI có thể gây ra các vấn đề về vi phạm bản quyền và bị xử phạt rất nặng nếu như khởi kiện. Vì vậy, mỗi người dùng chỉ nên sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nó. Bên cạnh đó, cần liên tục kiểm tra lại thông tin bởi đã có nhiều trường hợp AI đưa ra các kết quả không chính xác, gây hậu quả nghiêm trọng.
Đối với người lao động, khi sử dụng AI trong công việc, cần bảo mật các thông tin liên quan đến dữ liệu cá nhân, tránh chia sẻ thông tin quan trọng lên các nền tảng không đáng tin cậy.
