Theo New York Times, từng là thứ vũ khí phương Tây được khao khát nhất tại Ukraine, xe tăng giờ đây hầu như chỉ nằm im, ẩn mình trong các cánh rừng và phủ đầy màng nhện. Những cỗ máy trị giá 10 triệu USD từng được thu nhận với sự phô trương rầm rộ, hóa ra lại không phải là đối thủ của những chiếc drone giá rẻ đang làm chủ chiến trường.
Dù vậy, Ukraine vẫn duy trì, bảo dưỡng và huấn luyện binh sĩ sử dụng chúng, đồng thời cố gắng hình dung ra những cách thức mới để triển khai loại khí tài này.
“Chúng tôi hầu như không còn sử dụng các xe bọc thép nữa,” ông Oleksandr Syrskyi, người giữ chức tổng tư lệnh quân đội Ukraine cho đến tháng trước, gần đây cho biết. “Điều này đặt ra một câu hỏi: Làm thế nào để chúng ta trung hòa lợi thế này của drone và tiếp thêm sức sống mới cho lực lượng bọc thép?”
Vốn là thiết yếu, bất ngờ thành thứ yếu
Ukraine đã bắt đầu yêu cầu viện trợ xe tăng do phương Tây sản xuất gần như ngay sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự toàn diện vào tháng 2 năm 2022, thời điểm mà xe tăng dường như là khí tài sống còn. Các đồng minh của Kyiv từng từ chối gửi chúng cho đến tháng 1 năm 2023, khi Anh, Đức và Mỹ thay đổi lập trường sau các cuộc đàm phán căng thẳng và áp lực từ công luận.
Lữ đoàn 33 được thành lập một phần là để tiếp nhận những chiếc xe tăng phương Tây đó. Nhưng đến khi họ bước vào cuộc chiến vào cuối mùa xuân năm đó, những chiếc drone giá rẻ đã bắt đầu gây ra tổn thất tàn khốc và có thể tấn công xe tăng ở những điểm yếu nhất.
Lực lượng Nga bắt đầu bao bọc xe tăng của họ bằng lưới và lồng chống drone. “Hồi đó người ta cười nhạo họ, bảo họ đang làm mấy cái bếp nướng BBQ,” một trưởng bộ phận bảo dưỡng xe tăng của Lữ đoàn 33 có mật danh Energetyk nhớ lại. “Nhưng họ đã đi đúng hướng.”
Ukraine cũng làm theo, lắp thêm lồng bảo vệ và giáp phản ứng nổ — các tấm kim loại bên ngoài sẽ phát nổ khi bị va chạm để làm lệch hướng đạn tấn công — với hy vọng giữ cho xe tăng tiếp tục phát huy tác dụng trên chiến trường.
Nhưng chẳng mấy chốc, cả hai bên đều dừng việc sử dụng thiết giáp hạng nặng cho các cuộc tấn công.
Ẩn nấp, kéo xe và sửa chữa, nhưng không chiến đấu
Energetyk, 57 tuổi, làm việc trong một khu rừng ở vùng Kharkiv, nằm sâu phía sau đường ranh giới chiến tuyến. Ở đó, chim hót lảnh lót, không khí nồng mùi gỗ, và chỉ khi nhìn thật kỹ mới có thể phát hiện ra những tấm lưới ngụy trang giăng giữa các vòm cây.
Những chiếc xe tăng Leopard do Đức sản xuất nằm bên dưới các tấm lưới, tháp pháo của chúng được quay về phía sau ở “tư thế hành quân”. Một số chiếc đang chờ sửa chữa hoặc bảo dưỡng như thay dầu. Những chiếc khác, như một chiếc phủ đầy mạng nhện, được đậu ở vị trí dự bị chiến đấu, mặc dù những mệnh lệnh xuất kích đó đã không còn được gửi đến nữa.
Energetyk đang giám sát một nhóm công nhân thay động cơ cho một chiếc xe tăng cán phải mìn và bị cháy. Một chiếc xe tăng khác thì bị drone đâm trúng tháp pháo, ông vừa nói vừa chỉ vào chỗ đậu của nó khi bắt đầu đi dọc theo con đường bùn lầy xuyên qua khu rừng, vai đeo đạn dược.
Tổn hại xảy ra không phải trong lúc chiến đấu mà là trong các cuộc “tản thương/cứu hộ”, khi xe tăng phải đi kéo các khí tài bị hư hỏng — về cơ bản chúng đang đóng vai trò như những chiếc máy kéo cực kỳ đắt đỏ.
Ngay cả như vậy, Archie, một pháo thủ đang hút thuốc gần đó, cho biết xe tăng chỉ có thể mạo hiểm ra ngoài khi thời tiết xấu, khi gió, mưa và tầm nhìn kém đồng nghĩa với việc có ít drone hoạt động hơn.
Archie, 57 tuổi, cho biết ông không ngại quay lại thực hiện các sứ mệnh chiến đấu, nhưng Golden, 27 tuổi, người đang chờ để di chuyển một chiếc xe tăng đã sửa xong vào chỗ đậu có lưới ngụy trang, lại nói rằng vào lúc này, anh thà xe tăng không được sử dụng chút nào.
“Tôi đã từng bị cháy rụi bên trong xe tăng một lần rồi — thế là quá đủ đối với tôi,” Golden nói, gượng cười một cách không mấy thoải mái khi nhớ lại lần thoát chết hy hữu trong nhiệm vụ đó.
Học một kiểu chiến tranh mới
Sau buổi diễn tập bắn đạn thật, tài xế xe tăng Mechan và kíp lái của anh trở về căn nhà nhỏ mà họ chung sống, nơi chiếc tủ lạnh chất đầy những món ngon do vợ anh làm. Anh treo súng lên, rồi cởi bỏ bộ đồ bảo hộ đầm đìa mồ hôi và đôi bốt bám đầy bụi bẩn để thay bằng quần đùi và dép lê.
Ngồi trên chiếc giường dã chiến trước khi nấu một mẻ bánh xếp khoai tây của vợ gửi, Mechan chia sẻ rằng sau khi làm việc trên những chiếc xe tăng T-64 thời Xô Viết cũ kỹ, việc chuyển sang Leopard là một sự thay đổi rất đáng hoán nghênh.
“Nó giống như lái một chiếc Mercedes hay BMW vậy,” anh giơ hai ngón tay cái lên tỏ vẻ hào hứng. Nhưng giờ đây anh rất ít khi lái, chủ yếu chỉ trong các nhiệm vụ cứu hộ kéo xe. Mechan mở cho xem một đoạn video ghi lại cảnh chiếc xe tăng của anh đang kéo một phương tiện bị cháy rụi qua một cánh đồng.
Anh tiếc nuối rằng kỹ năng của mình có thể bị mai một nếu không được thực hành nhiều hơn, vì vậy nhiệm vụ kéo xe mang lại cảm giác khá tốt, cho dù nó vẫn nguy hiểm.
Mechan thú nhận rằng việc điều khiển drone mang lại cảm giác kỳ lạ và không quen thuộc, nhưng anh cho rằng kỷ nguyên của xe tăng đã kết thúc.
Một số tân binh mới gia nhập Lữ đoàn 33 thậm chí còn chưa từng chạm vào xe tăng. Trong số đó có Korzhyk, 33 tuổi, người gia nhập lữ đoàn vào năm 2025 và dành trọn những ngày của mình để sửa chữa drone mặt đất trong một xưởng dã chiến tối om.
Johnny, 37 tuổi, một tiểu đội trưởng làm việc cùng anh, từng là tài xế xe tăng nhưng đã không ngần ngại khi được hỏi về việc chuyển sang đơn vị sử dụng drone mặt đất này.
Lái xe tăng, anh nói, “bạn đóng nắp hầm lại, lái xe ra ngoài, và hoàn toàn không biết liệu mình có thể trở về hay không.”
Quốc Vinh (Theo New York Times)
