Clip: Như Hoàn
Chợ Đồng Xuân (Hà Nội) là một trong những khu chợ lớn và lâu đời của miền Bắc, có lịch sử hàng trăm năm. Nằm giữa khu phố cổ, nơi đây từng là đầu mối giao thương sầm uất, thu hút tiểu thương và khách hàng từ nhiều tỉnh, thành.
Không chỉ nổi tiếng với những dãy hàng hóa nối dài, chợ Đồng Xuân còn được biết đến như một điểm đến quen thuộc của du khách khi khám phá Hà Nội, với đủ loại đặc sản, món ăn mang hương vị Hà thành. Thế nhưng phía sau vẻ nhộn nhịp vốn tưởng quen thuộc ấy, không khí mua bán tại nhiều gian hàng đang có những khoảng lặng rõ rệt.
Hàng hóa vẫn được bày kín các quầy, nhưng người mua thưa thớt. Có những tiểu thương ngồi cả ngày chỉ đón 1-2 khách, tranh thủ lướt điện thoại, xem phim, chơi game, đọc tin tức, thậm chí chợp mắt ngay bên sạp hàng để giết thời gian.
Bên trong chợ Đồng Xuân, những dãy hàng vốn thường xuyên có người qua lại nay có những khoảng thời gian gần như im ắng. Hàng hóa được xếp ngay ngắn trên kệ, treo kín các quầy, nhưng người mua không còn xuất hiện liên tục như trước.
Nhiều tiểu thương ngồi cả buổi chỉ có vài khách ghé qua hỏi giá. Không có việc để làm, điện thoại trở thành thứ quen thuộc để giết thời gian. Người lướt mạng xã hội, người xem phim AI, đọc tin tức, chơi game. Có người mệt mỏi đến mức tranh thủ chợp mắt ngay bên cạnh những kiện hàng.
Khung cảnh ấy khá khác so với ký ức của những tiểu thương đã có hàng chục năm buôn bán tại khu chợ này.
Một tiểu thương cho biết bà bắt đầu bán hàng tại chợ Đồng Xuân từ khoảng năm 1996-1998. Khi ấy, hàng hóa vừa đắt vừa khan hiếm, nhiều thời điểm nhập về không đủ bán.
“Ngày xưa khách từ các tỉnh xa lắm cũng đến Hưng Yên, Nam Định, Thanh Hóa này, Thái Nguyên này, rồi cả trong Vinh, Nghệ An. Cứ vào tầm cuối năm là chồng cô đi ô tô ra bến xe Nước Ngầm, mang một cục tiền như hòn gạch về”, bà kể.
Theo lời tiểu thương, thời điểm hàng bán chạy, mỗi chuyến hàng về chợ gần như ngay lập tức có người chờ sẵn. Có những lúc hàng khan, tiểu thương phải tranh nhau lấy những mẫu mới.
“Hàng về nhiều lắm. Nhiều khi khan hàng, hàng về là người ta đón từ tầng 1. Nằm, trèo lên bao để xí hàng. Hàng cô về đều là hàng hot”, bà nhớ lại.
Những năm tháng ấy, chuyện bán hết hàng không phải điều quá khó. Nhưng vài năm trở lại đây, lượng khách giảm khiến bài toán nhập hàng trở nên khó khăn hơn.
“Một bao hàng khoảng 200-300 chiếc thì mình chỉ bán được khoảng 100, còn lại phải thanh lý lỗ vốn. Từ 300.000 đồng đến lúc thanh lý có khi chỉ còn khoảng 100.000 đồng”, bà nói.
Lợi nhuận trên mỗi sản phẩm vốn không cao, trong khi chỉ cần hàng qua mùa là giá trị giảm nhanh. Có những mặt hàng chỉ lãi khoảng 10.000-15.000 đồng mỗi chiếc nhưng nếu không thể bán thì số tiền thua lỗ cho một sản phẩm là khá lớn.
“Cuối mùa phải bán thanh lý vì mỗi năm lại qua một mẫu khác”, bà giải thích.
Theo tiểu thương này, giai đoạn buôn bán thuận lợi kéo dài nhiều năm, thậm chí đến khoảng năm 2020, thời điểm dịch COVID-19 bắt đầu ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Sau đó, lượng khách đến chợ giảm dần.
“Cô vẫn đắt hàng đến tầm năm 2020, năm xảy ra COVID ấy. Sau đó người ta ít đến chợ. Tầm 4-5 năm nay thì hàng ế nhiều rồi. Cả ngày chỉ còn được 1-2 khách”, bà nói.
Những ngày vắng khách, thời gian dường như trôi chậm hơn trong các gian hàng. Người bán vẫn phải mở cửa, sắp xếp hàng hóa, ngồi chờ và hy vọng có khách ghé qua. Có người cầm điện thoại xem hết video này đến video khác. Người khác chơi game hoặc đọc tin tức. Thi thoảng, một tiểu thương lại đứng dậy chỉnh lại quần áo, xếp lại những chồng hàng đã được bày từ đầu ngày.
Hàng hóa vẫn đầy ắp nhưng không khí mua bán đã thưa hơn.
Với những mặt hàng thời trang, việc tồn kho còn kéo theo một áp lực khác. Khi mùa mới bắt đầu, hàng của mùa trước buộc phải giảm giá để đẩy đi. Những sản phẩm chưa bán hết có thể được đóng lại, chờ đến năm sau mang ra thanh lý.
“Đến lúc qua vụ, bán hết mùa hè còn bao nhiêu lại đóng vào, sang năm mang ra thanh lý. Như giờ là đang mùa thu rồi, mấy hôm nữa lại nhập đồ đông”, bà nói “Giờ cũng nhiều chi phí, thuế má... nhưng vẫn phải bán thôi”.
Giữa một khu chợ từng gắn với hình ảnh người mua, người bán chen vai, những câu chuyện như vậy cho thấy một nhịp buôn bán khác đang diễn ra phía sau những quầy hàng đầy ắp.
Không còn cảnh tiểu thương tất bật đóng từng bao hàng, khách từ các tỉnh đổ về lấy hàng hay những chuyến xe chở hàng nối nhau cập bến. Thay vào đó là những giờ dài ngồi chờ khách, với chiếc điện thoại trên tay và những kiện hàng vẫn nằm nguyên trên kệ.
Ở chợ Đồng Xuân, có những ngày người bán mở cửa từ sáng đến chiều nhưng số lần giao dịch chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Phạm Trang - Ảnh, clip: Như Hoàn
