Đối với phần lớn mọi người, cái tên BlackBerry giờ đây chỉ còn là một mảnh ký ức phủ bụi của thập niên đầu thế kỷ 21. Những chiếc điện thoại gắn bàn phím bấm vật lý, dịch vụ nhắn tin tức thời BBM hay phong thái đĩnh đạc của giới doanh nhân từng gắn chặt với thương hiệu này dường như đã bị cuốn phăng không dấu vết sau sự trỗi dậy của iPhone và làn sóng màn hình cảm ứng.
Thế nhưng, tại một góc khuất tách biệt khỏi thị trường tiêu dùng phổ thông, "dâu đen" đang âm thầm tạo nên một cuộc trở lại ngoạn mục.
Số liệu thống kê cho thấy hơn 275 triệu phương tiện giao thông trên khắp thế giới hiện đang vận hành hệ thống phần mềm tầng đáy do QNX - công ty con của BlackBerry - cung ứng. Đáng chú ý, thị giá cổ phiếu của hãng đã tăng gấp đôi kể từ đầu năm 2026. Lực đẩy đưa thị trường tài chính tái ngộ với tên tuổi kỳ cựu này xuất phát từ một khái niệm thời thượng: trí tuệ nhân tạo thể nghiệm. Khoản đầu tư bị đánh giá là chệch hướng từ hàng chục năm trước bỗng chốc trở thành tấm vé đưa BlackBerry tiến thẳng vào kỷ nguyên AI vật lý.
Hành trình lột xác của BlackBerry trong hai thập kỷ qua chất chứa đầy biến động đau đớn. Bắt đầu từ thời điểm Apple công bố mẫu iPhone đầu tiên vào năm 2007, mảng phần cứng di động của công ty rơi vào trạng thái mất máu kéo dài. Cú sốc gián đoạn mạng diện rộng năm 2011 tiếp tục bồi thêm đòn chí mạng, làm sụp đổ lòng tin của nhóm khách hàng doanh nghiệp.
Đến cuối năm 2013, chuyên gia xử lý khủng hoảng John Chen tiếp quản vị trí điều hành cao nhất. Dưới sự dẫn dắt của ông, công ty chính thức tuyên bố chấm dứt việc tự thiết kế và sản xuất điện thoại vào năm 2016, nhượng quyền nhãn hiệu cho các đối tác gia công như TCL để dồn lực mua lại các công ty phần mềm và dịch vụ mã hóa.
Ít ai ngờ rằng thương vụ mua lại QNX trị giá 200 triệu USD vào năm 2010 - thời điểm BlackBerry còn đang mải miết đấu đá với iPhone - lại là bước ngoặt sống còn. Khi mảng điện thoại tàn lụi, khoản đầu tư bên lề này dần vươn lên vị trí trụ cột. Tháng 12 năm 2023, tân CEO John Giamatteo lên nắm quyền và quyết định hủy bỏ kế hoạch phân tách niêm yết bộ phận IoT, hợp nhất hai mảng an ninh mạng và IoT để vận hành song hành. Bước đi này giúp QNX phát huy tối đa năng lực tạo ra dòng tiền.
Báo cáo tài chính quý 1 năm tài chính 2027 (kết thúc ngày 31 tháng 5 năm 2026) chỉ ra doanh thu của riêng QNX đạt 72,3 triệu USD, tăng 26% so với cùng kỳ năm trước, cùng biên lợi nhuận EBITDA điều chỉnh chạm mức 27%. Kết quả khả quan khiến ban điều hành nâng mức dự báo doanh thu cả năm của BlackBerry lên khoảng 594 triệu - 621 triệu USD.
Vũ khí tối thượng giúp QNX đứng vững chính là kiến trúc phân tầng trong xe hơi hiện đại. Trái ngược với điện thoại hay máy tính chỉ dùng một hệ điều hành bao trọn, ô tô tách biệt hoàn toàn giữa tầng trải nghiệm giải trí bên trên và tầng điều khiển thời gian thực phía dưới. Ở tầng trên, nơi cần hệ sinh thái mở và cập nhật liên tục, Android đang mở rộng mạnh mẽ với dự báo chiếm 19% thị phần vào năm 2026.
Nhưng ở tầng đáy - nơi chi phối trực tiếp hệ thống phanh, đánh lái và an toàn vận hành, kiến trúc vi nhân của QNX chiếm ưu thế tuyệt đối. Nền tảng này đạt tiêu chuẩn an toàn chức năng phương tiện cao nhất ASIL-D, một rào cản kỹ thuật mà hệ thống nhân Linux thông thường khó lòng đáp ứng.
Nhờ lợi thế kỹ thuật chuyên sâu, QNX hiện chiếm lĩnh 35% - 38% thị phần hệ điều hành ô tô, trở thành đối tác nền tảng của hàng loạt tập đoàn lớn như BMW, Mercedes-Benz, Volkswagen, Toyota, Geely hay Bosch. Để giải quyết cạnh tranh, hãng đưa ra giải pháp QNX Cabin, cho phép Android vận hành mượt mà ngay trên lớp ảo hóa của QNX mà không xảy ra xung đột.
Khi sân chơi ô tô đã đi vào quỹ đạo ổn định, BlackBerry tiếp tục tìm kiếm động lực tăng trưởng mới ở lĩnh vực robot. CEO John Giamatteo khẳng định công nghệ phản hồi thời gian thực và tiêu chuẩn an toàn khắt khe của QNX đang hỗ trợ đắc lực cho các thiết bị thực tế, trong bối cảnh robot hình người còn cần nhiều thời gian để hoàn thiện.
Hiện tại, mảng phi ô tô như tự động hóa công nghiệp đã đóng góp khoảng 20% doanh thu và là bộ phận tăng tốc nhanh nhất của QNX. Mối quan hệ hợp tác công bố ngày 20 tháng 4 năm 2026 giữa hệ điều hành QNX 8.0 với nền tảng điện toán AI biên IGX Thor và ngăn xếp an toàn Halos của Nvidia được kỳ vọng sẽ mở rộng sâu rộng thị phần sang thiết bị y tế và robot công nghiệp.
Dù vậy, giới quan sát nhận định vị thế mới của BlackBerry hiện vẫn mang tính chất đón đầu vị trí. Mức doanh thu hơn 70 triệu USD mỗi quý chưa thể biến họ thành người khổng lồ trong ngành phần mềm thế giới. Đà tăng gấp đôi của giá cổ phiếu cũng diễn ra trên nền giá thấp 3 - 5 USD, chưa thể sánh với đỉnh cao lịch sử 147,55 USD thiết lập năm 2008. Song, việc chấp nhận từ bỏ hào quang tiêu dùng để "thu nhỏ một cách đầy thể diện", trở thành mắt xích vận hành cốt lõi cho kỷ nguyên máy móc thông minh, là minh chứng cho một cuộc tái sinh hiếm có trên bản đồ công nghệ toàn cầu.
Đức Khương
