Tờ South China Morning Post (SCMP) mới đây đưa tin, sự thống trị của Trung Quốc trong khai thác, tinh chế và xuất khẩu đất hiếm từ lâu đã được coi là một lợi thế chiến lược.
Nhưng một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Trung Quốc lập luận rằng ngành công nghiệp đất hiếm của nước này vẫn có điểm yếu nghiêm trọng riêng.
“Trung Quốc không ở vị trí dẫn đầu trong việc nắm vững các công nghệ cốt lõi quan trọng trong một số lĩnh vực”, các nhà khoa học viết trong nghiên cứu.
Được công bố trên số mới nhất của Bản tin Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, nghiên cứu này chuyển trọng tâm khỏi trữ lượng tài nguyên và năng lực sản xuất, thay vào đó tập trung vào việc lập bản đồ các công nghệ vật liệu chức năng đất hiếm cao cấp.
Các nhà khoa học đến từ Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc kết luận rằng những bằng sáng chế quan trọng làm nền tảng cho các vật liệu chức năng đất hiếm tiên tiến vẫn chủ yếu nằm trong tay Nhật Bản và Mỹ.
Nhật Bản và Mỹ vẫn vượt trội
Theo các nhà khoa học Trung Quốc, những hợp chất và thành phần chế biến từ đất hiếm đã qua xử lý (bao gồm nam châm vĩnh cửu, chất xúc tác và vật liệu phát quang và đánh bóng) chiếm hơn 80% bằng sáng chế liên quan đến đất hiếm trên toàn thế giới và đại diện cho các ứng dụng quan trọng nhất về mặt thương mại của ngành công nghiệp này.
Trong lĩnh vực nam châm vĩnh cửu, Nhật Bản duy trì vị trí dẫn đầu về công nghệ trong hầu hết những bằng sáng chế quan trọng. Trung Quốc chỉ vượt trội hơn các đối thủ cạnh tranh trong một số công nghệ liên quan đến hợp kim, trong khi vẫn tụt hậu so với Nhật Bản và Mỹ trong những lĩnh vực vật liệu nam châm vĩnh cửu, xử lý bột kim loại, hợp kim gốc cobalt, phương pháp thiêu kết (quá trình nén và nung kết các hạt vật liệu dạng bột ở nhiệt độ cao nhưng dưới điểm nóng chảy) và công nghệ lõi rotor.
Các nhà khoa học nhận định, khoảng cách thậm chí còn rõ rệt hơn trong lĩnh vực vật liệu xúc tác - nơi Mỹ dẫn đầu trong hầu hết những công nghệ cốt lõi đã được xác định, trong khi Trung Quốc không cho thấy lợi thế rõ ràng nào so với các đối thủ cạnh tranh lớn khác.
Tình hình cũng tương tự trong lĩnh vực vật liệu phát quang. Mỹ vẫn giữ vị trí dẫn đầu trong hầu hết những công nghệ quan trọng, trong khi Trung Quốc chỉ có lợi thế trong một số ít vật liệu chứa silicon, tụt hậu trong các vật liệu phát quang hữu cơ và vô cơ, công nghệ phát quang điện và một số hệ thống vật liệu tiên tiến.
Theo các nhà khoa học Trung Quốc, trong lĩnh vực vật liệu đánh bóng, Mỹ tiếp tục dẫn đầu trong hầu hết các quy trình sản xuất quan trọng. Trung Quốc chỉ duy trì được tính cạnh tranh trong một số ít công nghệ, bao gồm những phương pháp ủ nhiệt, nhưng vẫn tụt hậu trong các hợp chất đánh bóng, chất mài mòn, hợp chất đất hiếm và một số quy trình sản xuất thiết yếu cho ngành công nghiệp bán dẫn và sản xuất chính xác.
Thống trị về nguyên liệu thô không đồng nghĩa với dẫn đầu về công nghệ
Kết quả nghiên cứu cho thấy sự thống trị về nguyên liệu thô không tự động chuyển thành vị trí dẫn đầu trong những công nghệ tạo ra sản phẩm có giá trị cao nhất.
Các nhà khoa học cho rằng khoảng cách này một phần là do cấu trúc hệ thống đổi mới của Trung Quốc. Mặc dù quốc gia này đăng ký một số lượng lớn bằng sáng chế đất hiếm, nhưng bằng sáng chế quốc tế có giá trị cao và ảnh hưởng thương mại rộng lớn lại tương đối ít.
“Trung Quốc cung cấp hơn 60% sản phẩm đất hiếm của thế giới, nhưng hệ thống bằng sáng chế quốc tế của nước này vẫn chưa đủ và tỷ lệ bằng sáng chế có giá trị cao tương đối thấp”, nghiên cứu lưu ý.
Các nhà khoa học Trung Quốc cũng phát hiện ra rằng nhiều tiến bộ nghiên cứu chưa bao giờ vượt ra khỏi phạm vi các ấn phẩm học thuật. Phân tích hai thập kỷ các bài báo được công bố trên Tạp chí Đất hiếm của nước này cho thấy hơn một nửa số chủ đề nghiên cứu được xác định đã không phát triển thành các danh mục bằng sáng chế quan trọng, cho thấy nhiều thành tựu khoa học vẫn chỉ dừng lại ở giai đoạn phòng thí nghiệm chứ chưa được thương mại hóa.
Một yếu tố khác là sự phối hợp không tốt giữa các trường đại học, ngành công nghiệp và việc quản lý sở hữu trí tuệ của Trung Quốc.
“Các trường đại học thường ưu tiên các bài báo và dự án nghiên cứu, trong khi các công ty có thể trì hoãn việc triển khai bằng sáng chế do sự phối hợp không tốt giữa các nhóm nghiên cứu và phát triển (R&D) và nhóm sở hữu trí tuệ”, báo cáo cho biết.
Các nhà khoa học cũng lập luận rằng những cơ chế khuyến khích hiện có của Trung Quốc không hỗ trợ đầy đủ cho việc phát triển và bảo vệ các bằng sáng chế có giá trị cao.
“Trung Quốc nên tập trung vào những lĩnh vực có khoảng cách công nghệ, thiết lập các chương trình nghiên cứu chuyên biệt và tăng cường hợp tác giữa ngành công nghiệp và giới học thuật”, nghiên cứu cho biết.
Duy Nguyễn
Theo SCMP
