Tuyên bố chấn động: Không chỉ 5, con người có thể sở hữu tới 33 giác quan

Từ sách giáo khoa cho tới nhận thức phổ biến trong đời sống, con người từ lâu vẫn được dạy rằng mình có 5 giác quan cơ bản, sau này mở rộng thành 6 khi nhắc tới giác quan thứ sáu. Thế nhưng một tuyên bố được báo chí quốc tế dẫn lại gần đây đang khiến nhiều người phải nhìn lại toàn bộ hiểu biết này: con người thực chất có thể sở hữu tới hơn 20, thậm chí 33 giác quan khác nhau.

Con người có thể sở hữu tới 33 giác quan khác nhau

Trong một cuộc trao đổi về khoa học nhận thức được đăng tải trên các trang tin nước ngoài, Barry Smith, Giám đốc Viện Triết học thuộc University of London, cho rằng việc giới hạn con người trong khuôn khổ 5–6 giác quan là quá đơn giản hóa. Theo ông, nếu phân tích chi tiết các hệ thống tiếp nhận thông tin của cơ thể, con người có thể sở hữu từ 22 đến 33 giác quan, tùy theo cách phân loại.

Quan điểm này nhanh chóng thu hút sự chú ý bởi nó đi ngược lại nhận thức quen thuộc của số đông, đồng thời mở ra một cách nhìn mới về việc con người cảm nhận thế giới xung quanh như thế nào.

Vì sao con số "5 giác quan" tồn tại quá lâu?

Theo nhiều nhà nghiên cứu, khái niệm 5 giác quan bắt nguồn từ triết học Hy Lạp cổ đại, khi Aristotle phân loại các kênh cảm nhận chính của con người thành nhìn, nghe, ngửi, nếm và chạm. Cách phân loại này đơn giản, dễ hiểu và phù hợp với trình độ khoa học thời đó, nên được duy trì suốt hàng nghìn năm và trở thành kiến thức mặc định trong giáo dục phổ thông.

Tuy nhiên, khoa học hiện đại cho thấy, cách cơ thể tiếp nhận thông tin không hề đơn tuyến. Não bộ không chỉ xử lý tín hiệu từ mắt, tai hay da, mà còn liên tục nhận dữ liệu từ các cơ quan nội tạng, cơ bắp, hệ tiền đình, thậm chí cả trạng thái hóa học bên trong cơ thể.

Những giác quan con người vẫn dùng, nhưng hiếm khi gọi tên

Báo chí nước ngoài khi dẫn lại quan điểm của Barry Smith đã chỉ ra một loạt giác quan mà con người sử dụng mỗi ngày, dù hiếm khi ý thức rõ ràng về sự tồn tại của chúng.

Chẳng hạn, cảm nhận thăng bằng giúp chúng ta đứng vững, đi thẳng, xoay người hay cúi đầu mà không bị choáng váng. Đây là hệ thống hoạt động độc lập với thị giác, và ngay cả khi nhắm mắt, con người vẫn có thể giữ được tư thế nhờ giác quan này.

Cảm nhận bản thể cho phép não bộ biết chính xác vị trí của tay, chân, đầu hay toàn bộ cơ thể trong không gian, kể cả khi không nhìn thấy. Nhờ đó, con người có thể gõ bàn phím trong bóng tối, bước xuống cầu thang mà không cần nhìn từng bậc, hay chạm mũi khi nhắm mắt.

Cảm nhận nội tạng lại là hệ thống giúp chúng ta nhận biết đói, no, khát, đau bụng, buồn nôn, nhịp tim nhanh hay hơi thở gấp. Những tín hiệu này không đến từ giác quan bên ngoài, nhưng đóng vai trò sống còn trong việc duy trì sự sống.

Khi xúc giác không chỉ là một giác quan

Một trong những điểm gây chú ý trong lập luận về 33 giác quan là cách khoa học hiện đại tách nhỏ những gì trước đây từng bị gộp chung vào xúc giác.

Theo đó, cảm giác nóng – lạnh, đau đớn, áp lực, rung động hay ngứa ngáy thực chất được xử lý bởi các thụ thể khác nhau trong cơ thể. Mỗi loại cảm nhận này có cơ chế riêng, đường dẫn truyền riêng và chức năng sinh tồn khác nhau.

Nếu tính riêng từng hệ thống như vậy, con số giác quan của con người tự nhiên tăng lên đáng kể, thay vì chỉ gói gọn trong một chữ "chạm" như cách gọi quen thuộc.

33 giác quan: khoa học hay cách diễn giải?

Các bài viết trên Yahoo News và một số trang học thuật đều nhấn mạnh rằng, con số 33 không phải một kỷ lục cố định, cũng không phải phát hiện gây chấn động theo kiểu công bố gen hay cơ quan mới trong cơ thể.

Thay vào đó, đây là một cách diễn giải mở rộng, nhằm giúp công chúng hiểu rằng hệ thống cảm nhận của con người là một mạng lưới phức tạp. Tùy theo việc các nhà khoa học gộp hay tách các hệ thống tiếp nhận thông tin, số lượng giác quan có thể dao động từ hơn 20 đến hơn 30.

Điều quan trọng không nằm ở con số chính xác, mà ở thông điệp: con người cảm nhận thế giới bằng nhiều kênh hơn rất nhiều so với những gì ta vẫn nghĩ.

Nhìn lại giác quan thứ sáu dưới góc độ khoa học

Trong đời sống, giác quan thứ sáu thường được gắn với trực giác, linh cảm hay khả năng cảm nhận điều sắp xảy ra. Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học nhận thức, nhiều hiện tượng được gọi là "trực giác" thực chất là kết quả của sự tổng hợp cực nhanh từ nhiều giác quan khác nhau.

Não bộ liên tục xử lý tín hiệu từ môi trường, cơ thể và ký ức, rồi đưa ra phản ứng mà con người cảm nhận như một "cảm giác mách bảo". Khi hiểu theo cách này, trực giác không còn là điều huyền bí, mà là biểu hiện của một hệ thống cảm nhận vô cùng tinh vi.

Con người phức tạp hơn những gì sách giáo khoa mô tả

Tuyên bố rằng con người có thể có tới 33 giác quan không nhằm phủ nhận kiến thức cũ, mà để bổ sung một góc nhìn mới. Thay vì nhìn cơ thể như một cỗ máy đơn giản với vài "công tắc cảm giác", khoa học hiện đại cho thấy chúng ta là một hệ sinh học phức hợp, nơi hàng chục hệ thống cảm nhận phối hợp chặt chẽ với nhau từng giây, từng phút.

Từ việc giữ thăng bằng khi đi xe máy, cảm nhận tim đập nhanh khi căng thẳng, cho tới việc vô thức điều chỉnh tư thế khi ngồi lâu, tất cả đều là minh chứng cho những giác quan thầm lặng đang âm thầm hoạt động.

Và có lẽ, điều thực sự gây chấn động không nằm ở con số 33 giác quan, mà ở nhận thức rằng con người vẫn còn rất nhiều điều chưa hiểu hết về chính cơ thể và cách mình cảm nhận thế giới.

Nguyệt Phạm (Theo Yahoo, The Conversation, IFLScience)