Học sinh loay hoay xoay chuyển tình thế
Ghi nhận trên báo Thanh niên từ ban giám hiệu các trường THPT tại TP.HCM những ngày qua cho thấy, thông tin về việc điều chỉnh hoặc thu hẹp các khối thi truyền thống đã tác động mạnh đến tâm lý phụ huynh và học sinh.
Cụ thể, ông Huỳnh Thanh Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân (TP.HCM), dẫn chứng trường hợp nhiều học sinh có định hướng xét tuyển vào Trường Đại học Luật TP.HCM bằng tổ hợp C00. Tuy nhiên, khi nhận thông báo trường dự kiến bỏ xét tuyển khối này, các em rơi vào thế bị động, buộc phải lựa chọn tổ hợp khác không đúng sở trường.
Tình trạng bối rối cũng diễn ra tại Trường THPT Lê Quý Đôn (TP.HCM). Em P.P.A, học sinh lớp 12, chia sẻ sự lo lắng: "Ngay từ đầu năm, em đã quyết tâm theo đuổi tổ hợp A00 vì đây là khối thi có độ phủ rộng. Việc nhiều trường bất ngờ bỏ khối này khiến em mất phương hướng, chưa biết phải chọn ngành nào hay xoay sang tổ hợp nào để đảm bảo lợi thế cạnh tranh".
Không chỉ học sinh lớp 12, ngay cả học sinh lớp 10 và 11 cũng chịu ảnh hưởng. Việc lựa chọn môn tự chọn theo định hướng nghề nghiệp từ đầu cấp bỗng trở nên "lệch pha" khi tổ hợp đang theo học không còn được ưu tiên. Hệ quả là việc xin điều chỉnh môn học bắt đầu xuất hiện, nhóm muốn quay lại các tổ hợp Khoa học Tự nhiên, nhóm lại muốn bổ sung Sinh học, Tin học hoặc Giáo dục Kinh tế và Pháp luật để mở rộng cơ hội.
Thông tin về việc điều chỉnh hoặc thu hẹp các khối thi truyền thống đã tác động mạnh đến tâm lý phụ huynh và học sinh. Ảnh minh họa
Bà Nguyễn Thị Thanh Trúc, Hiệu trưởng Trường THPT Thủ Đức, cho biết thực tế này đã làm thay đổi cơ cấu lớp học. Đầu năm, trường có khoảng 5 lớp đăng ký môn Hóa (do định hướng khối A00), nhưng sau thông tin thay đổi tuyển sinh, nhiều em bỏ môn Hóa khiến số lượng hiện chỉ còn duy trì được khoảng 3 lớp.
"Tổ hợp xét tuyển thay đổi chắc chắn ảnh hưởng không nhỏ đến việc chuyển hướng học tập. Đến cuối năm học này, nhà trường mới có thể thống kê chính xác nhu cầu chuyển đổi môn lựa chọn của học sinh khối 10 và 11", bà Trúc nhận định.
Trường phổ thông rơi vào thế bị động trong công tác đào tạo
Việc các trường đại học thay đổi phương thức xét tuyển không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân người học mà còn gây xáo trộn lớn đến kế hoạch giáo dục của các trường phổ thông. Theo các hiệu trưởng một trường THPT tại khu vực TP.HCM, học sinh buộc phải chọn thêm môn mới không phải thế mạnh để thích nghi. Điển hình như việc chuyển từ Địa lý sang Tiếng Anh, hay học sinh khối A00 phải chuyển sang C01 (Văn - Toán - Lý) hoặc C03 (Văn - Toán - Sử).
Nếu môn chuyển đổi nằm trong danh sách thi tốt nghiệp bắt buộc thì không đáng ngại, nhưng với các môn không thi, học sinh buộc phải phá bỏ toàn bộ lộ trình đã xây dựng từ lớp 10.
Trước thực tế này, ông Đỗ Đình Đảo, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (TP.HCM), cho biết nhà trường đang gấp rút điều chỉnh kế hoạch: "Trong học kỳ 2, trường sẽ bổ sung giáo viên cho các môn học mới mà học sinh lựa chọn, đồng thời tổ chức tư vấn, ổn định tâm lý cho các em. Chúng tôi cũng lên kế hoạch sinh hoạt chuyên đề cho phụ huynh và học sinh khối 10, 11 để chuẩn bị tâm thế từ sớm".
Bên cạnh đó, vấn đề nhân sự cũng là bài toán nan giải. Theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, việc xây dựng tổ hợp môn tự chọn căn cứ vào nguồn lực thực tế của nhà trường. Khi các trường đại học thay đổi đột ngột, cấu trúc này bị phá vỡ, dẫn đến tình trạng thừa - thiếu giáo viên cục bộ. Các trường không có quyền tự chủ tuyển dụng, kinh phí cho giáo viên hợp đồng lại hạn hẹp, khiến việc thực hiện chủ trương tiết kiệm ngân sách trở nên khó khăn.
Ông Huỳnh Thanh Phú nhấn mạnh mong muốn các trường đại học cần công bố phương án tuyển sinh sớm, rõ ràng và ổn định. "Chúng tôi đang chuẩn bị đối thoại trực tiếp, tạo điều kiện cho học sinh điều chỉnh tổ hợp đến hết năm học nhằm bảo đảm quyền lợi. Tuy nhiên, sự đồng bộ và cam kết từ phía giáo dục đại học là yếu tố then chốt để giáo dục phổ thông chủ động và bền vững hơn", ông Phú kiến nghị.
Việc các trường đại học thay đổi phương thức xét tuyển không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân người học mà còn gây xáo trộn lớn đến kế hoạch giáo dục của các trường phổ thông. Ảnh minh họa
Cần lộ trình thay vì thay đổi đột ngột
Lý giải về xu hướng loại bỏ các tổ hợp truyền thống, trao đổi trên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Thạc sĩ Đàm Minh Anh - Phó Trưởng phòng, Phòng Đào tạo, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) cho rằng, việc một số cơ sở đào tạo dự kiến bỏ các tổ hợp xét tuyển truyền thống như A00, C00 cần được nhìn nhận trong bối cảnh chung của đổi mới tuyển sinh và chương trình giáo dục phổ thông hiện nay.
Theo quy chế tuyển sinh áp dụng từ năm 2026, Bộ GD&ĐT quy định tổ hợp xét tuyển phải gồm tối thiểu ba môn, trong đó bắt buộc có Toán hoặc Ngữ văn; đồng thời, các môn chung giữa các tổ hợp phải chiếm trọng số ít nhất 50%.
Quy định này đặt ra yêu cầu các trường đại học phải thiết kế tổ hợp xét tuyển theo hướng linh hoạt hơn, nhằm lựa chọn đúng những thí sinh có năng lực phù hợp với từng ngành đào tạo, thay vì tiếp tục duy trì các tổ hợp môn thi truyền thống như trước.
Trong bối cảnh Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 được triển khai, học sinh được quyền lựa chọn các môn học ngay từ lớp 10 theo năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp cá nhân. Thực tế cho thấy, từ đó đã hình thành nhiều tổ hợp môn học đa dạng, không còn trùng khớp hoàn toàn với các tổ hợp truyền thống như A00 hay C00.
Vì vậy, xét trên mặt bằng chung, việc điều chỉnh tổ hợp xét tuyển có thể không gây ra tác động quá lớn đối với đa số thí sinh, đặc biệt là những em đã học tập theo đúng tinh thần lựa chọn môn học của chương trình 2018.
“Tuy nhiên, sự thay đổi này vẫn có ảnh hưởng nhất định đến một bộ phận học sinh đã học theo kiểu “luyện thi” dàn trải suốt ba năm trung học phổ thông, với định hướng cố định vào các tổ hợp môn truyền thống.
Trong trường hợp môn học sở trường của thí sinh không trùng với môn chủ chốt trong tổ hợp xét tuyển mới mà các trường công bố, thí sinh sẽ gặp không ít khó khăn và có thể rơi vào trạng thái bị động.
Do đó, các cơ sở đào tạo cần sớm công bố thông tin về việc điều chỉnh tổ hợp xét tuyển, qua đó giúp học sinh và phụ huynh có đủ thời gian chủ động điều chỉnh kế hoạch học tập, giảm bớt tâm lý lo lắng và hạn chế những xáo trộn không cần thiết trong quá trình chuẩn bị cho kỳ tuyển sinh”, Phó Trưởng phòng, Phòng Đào tạo, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) bày tỏ.
Đồng quan điểm, một cán bộ phòng đào tạo tại một trường đại học khu vực miền Trung khẳng định việc một số trường đại học dự kiến bỏ các tổ hợp xét tuyển truyền thống như C00, A00 cần được cân nhắc thận trọng.
“Những tổ hợp truyền thống như C00 và A00 phù hợp với đặc thù của nhiều ngành đào tạo như khoa học xã hội, sư phạm, luật, kinh tế hay kỹ thuật nền tảng. Nếu loại bỏ đột ngột, nhiều học sinh đã theo đuổi lộ trình học tập suốt ba năm có thể rơi vào thế bị động, đồng thời các trường cũng đối mặt với nguy cơ thu hẹp nguồn tuyển.
Dẫu vậy, xu hướng tuyển sinh hiện nay đang hướng tới lựa chọn những thí sinh có năng lực toàn diện. Việc nhiều trường ưu tiên các tổ hợp có Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh là hợp lý, bởi đây là những môn học nền tảng, phản ánh tư duy, khả năng diễn đạt và năng lực hội nhập của người học.
Trên tinh thần đó, các trường có thể linh hoạt bổ sung hoặc điều chỉnh tổ hợp ở những ngành đào tạo đa dạng, liên ngành hoặc có yêu cầu đặc thù, thay vì áp dụng một cách cứng nhắc cho tất cả các ngành”, vị cán bộ phòng đào tạo này chia sẻ.
