Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc ở một số trường đại học tăng cao đang đặt ra yêu cầu rà soát chất lượng đào tạo.
“Nếu không kiểm soát được chất lượng, một số trường dạy học nghiêm túc điểm chưa chắc đã cao, trong khi một số trường điểm số rất cao nhưng chất lượng thực chất của sinh viên lại không đảm bảo. Điều này gây nên sự bất bình đẳng trong tuyển dụng”, Đại biểu Quốc hội Vương Quốc Thắng nêu quan điểm.
Từ đó, ông đề nghị siết chặt kiểm tra, đánh giá kết quả học tập, kiểm soát quy mô tuyển sinh và đào tạo, tránh lãng phí nguồn lực xã hội khi kết quả đào tạo không phản ánh đúng năng lực thực tế của người học.
Nỗi trăn trở của Bộ GD&ĐT
Trong công văn ngày 16/10 về việc thực hiện nhiệm vụ năm học 2026-2027 đối với các trường đại học, cao đẳng sư phạm, Bộ GD&ĐT đã yêu cầu các cơ sở đào tạo rà soát lại quy định kiểm tra, đánh giá và xếp loại tốt nghiệp.
Các trường cần tiến hành phân tích phân bố điểm học phần, kết quả học tập cũng như xếp loại tốt nghiệp theo từng ngành, khóa học và hình thức đào tạo cụ thể.
Bên cạnh đó, nhà trường phải đối chiếu kết quả này với mức đạt chuẩn đầu ra và phản hồi từ phía doanh nghiệp nhằm kịp thời phát hiện, kiểm tra, xử lý tình trạng lạm phát điểm số, tuyệt đối không áp đặt tỷ lệ điểm hay tỷ lệ tốt nghiệp giỏi, xuất sắc và không hạ chuẩn để chạy theo thành tích.
Trước đó, theo báo Thanh niên, tại Hội nghị giáo dục đại học 2026 diễn ra vào ngày 1/10, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn đã bày tỏ sự trăn trở, lo ngại trước việc tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc tăng cao trong những năm gần đây.
Bộ trưởng đặt vấn đề rằng các trường đại học cần xem xét lại khâu ra đề thi, tổ chức kiểm tra và đánh giá trong toàn bộ quá trình học tập xem đã đảm bảo tính thực chất, công bằng hay chưa, đồng thời liệu kết quả xếp loại tốt nghiệp có phản ánh đúng năng lực của người học hay không.
Từ thực trạng này, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn yêu cầu các trường phải nâng cao chất lượng đào tạo, siết chặt công tác kiểm tra, đánh giá và xem xét lại quy mô tuyển sinh.
Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc ở một số trường đại học tăng cao đang đặt ra yêu cầu rà soát chất lượng đào tạo. Ảnh minh họa: Đào Ngọc Thạch/Thanh niên
Cùng chung mối bận tâm, vào ngày 28/9, tại Diễn đàn hợp tác nhà trường - doanh nghiệp năm 2026 với chủ đề "Kết nối đặt hàng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ mới nổi" do Bộ GD&ĐT tổ chức, Thứ trưởng Lê Quân cũng nêu thắc mắc về việc sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc hiện nay rất nhiều nhưng khi ra trường, doanh nghiệp vẫn đánh giá một bộ phận chưa đáp ứng được yêu cầu.
Thứ trưởng băn khoăn phải chăng cách các cơ sở đào tạo đánh giá, xếp loại sinh viên hiện tại chưa thực sự phù hợp với đòi hỏi của thị trường lao động.
Theo ông, lãnh đạo các trường đại học cần quan tâm nhiều hơn tới việc rà soát, đánh giá lại chuẩn đầu ra, phương thức đánh giá và những năng lực thực sự mà sinh viên cần trang bị sau khi ra trường. Điều này giúp nhà trường và doanh nghiệp khi nhìn vào một tấm bằng cử nhân hay một sinh viên tốt nghiệp loại giỏi sẽ có cơ sở để hiểu rõ người học thực sự sở hữu năng lực gì và đáp ứng được những yêu cầu công việc nào.
Khoảng cách giữa điểm số học thuật và năng lực thực tế tại doanh nghiệp
Lý giải về sự chênh lệch này, VTC News dẫn lời ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM kiêm chuyên gia dự báo nguồn nhân lực, nhận định rằng một sinh viên có thể nắm vững kiến thức lý thuyết, hoàn thành tốt bài thi và đáp ứng các yêu cầu học thuật, nhưng khi đi làm lại phải đối diện với những tình huống phức tạp hơn rất nhiều.
Đó là việc giải quyết những vấn đề chưa có đáp án sẵn, phối hợp với đồng nghiệp, giao tiếp với khách hàng, chịu áp lực tiến độ và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu thực tế. Những năng lực kể trên không thể được đánh giá đầy đủ chỉ thông qua điểm thi hoặc điểm trung bình tích lũy.
Ông Tuấn phân tích thêm, nếu việc đánh giá chủ yếu dựa vào hình thức thi viết, ghi nhớ kiến thức và hoàn thành bài tập theo khuôn mẫu, sinh viên có thể đạt điểm số cao nhưng lại chưa phát triển tương xứng các kỹ năng quan trọng như tư duy phản biện, sự sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề và làm việc nhóm.
Do đó, khoảng cách giữa quá trình đào tạo và nhu cầu tuyển dụng là vấn đề rất cần được quan tâm. Doanh nghiệp hiện nay không chỉ cần người lao động có kiến thức chuyên môn, đạt bằng giỏi hay xuất sắc mà còn đòi hỏi khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tiễn, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, sử dụng công nghệ, ngoại ngữ và sự thích ứng với các thay đổi.
Từ góc độ này, vị chuyên gia cho rằng các trường cần chuyển dịch từ tư duy đào tạo để sinh viên đạt bằng cấp sang đào tạo để người học thực sự có năng lực làm việc.
Cùng bàn về cơ chế đánh giá, TS. Đặng Quang Vinh, giảng viên cao cấp Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV), cho rằng cần phân biệt rõ hai mục đích của điểm số là xác nhận sinh viên đáp ứng chuẩn năng lực và phân loại thành tích giữa những người học.
Theo ông, nếu mục tiêu là xác nhận năng lực thì sinh viên đáp ứng các tiêu chuẩn học thuật đã công bố cần được công nhận đạt chuẩn, bất kể những người khác có kết quả ra sao.
Ngược lại, nếu muốn xác định những cá nhân thực sự vượt trội, nhà trường có thể bổ sung các thước đo tương đối như thứ hạng hoặc vị trí phần trăm trong khóa học.
Thay vì chỉ công bố một sinh viên đạt GPA 3,8/4,0, trường có thể cung cấp thêm thông tin người học này thuộc nhóm 5% có kết quả cao nhất khóa để đơn vị tuyển dụng hiểu rõ hơn vị trí tương đối của ứng viên.
Một sinh viên có thể nắm vững kiến thức lý thuyết, hoàn thành tốt bài thi và đáp ứng các yêu cầu học thuật, nhưng khi đi làm lại phải đối diện với những tình huống phức tạp hơn rất nhiều. Ảnh minh họa: Dân trí
TS. Vinh cũng dẫn chứng kinh nghiệm từ Đại học Harvard tại Mỹ khi vào tháng 5/2026, giảng viên Trường Khoa học và Nghệ thuật thuộc đại học này đã thông qua việc điều chỉnh chính sách chấm điểm, dự kiến áp dụng từ mùa thu năm 2027, trong đó giới hạn tỷ lệ điểm A ở mỗi học phần và bổ sung cách đánh giá dựa trên thứ hạng phần trăm trung bình.
Ông nhận định đây là ví dụ đáng tham khảo về việc cơ sở giáo dục điều chỉnh cơ chế đánh giá nhằm tăng khả năng phân biệt thành tích, đồng thời nhấn mạnh điều cần thiết là xác định rõ mục tiêu đánh giá, bảo đảm tiêu chí chấm điểm minh bạch và có cơ chế kiểm soát những khác biệt bất thường giữa các môn học, giảng viên cũng như chương trình đào tạo.
Giải pháp để danh hiệu sinh viên xuất sắc mang giá trị thực chất
Ở góc độ tư vấn tuyển sinh và đào tạo, cô Trịnh Lan Phương, giảng viên Trường Cao đẳng Xây dựng số 1, bày tỏ quan điểm rằng cần đánh giá nguy cơ lạm phát điểm số dựa trên mối tương quan giữa điểm số và năng lực thực tế của sinh viên.
Theo cô, các trường cần theo dõi sát sao phân bố điểm theo từng môn học, ngành học và khóa học, đồng thời đối chiếu điểm quá trình với kết quả thi, đồ án và thực hành để rà soát, xác định nguyên nhân của những biến động bất thường.
Quan trọng hơn cả là sinh viên phải chứng minh được khả năng vận dụng kiến thức, thực hành chuyên môn và giải quyết vấn đề, bên cạnh việc nhà trường lấy phản hồi từ doanh nghiệp, mức độ đáp ứng yêu cầu công việc và khả năng phát triển chuyên môn sau tốt nghiệp làm những dữ liệu tham khảo cần thiết.
Để hiện thực hóa điều này, cô Phương đề xuất cần rà soát thực chất chương trình đào tạo và chuẩn đầu ra với sự tham gia của doanh nghiệp cùng các hiệp hội nghề nghiệp ngay từ khâu xây dựng chương trình. Dù mỗi trường có chương trình và thế mạnh riêng, những năng lực cốt lõi của sinh viên cùng ngành vẫn cần được xác định rõ ràng.
Song song đó, các cơ sở giáo dục phải tăng cường kiểm định độc lập, theo dõi phân bố điểm qua từng năm và công khai minh bạch thông tin về chuẩn đầu ra, kết quả đánh giá chất lượng cũng như mức độ đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp của người học.
Cô Phương cũng lưu ý thêm rằng việc điều chỉnh hoặc giảm chỉ tiêu tuyển sinh cần dựa trên dữ liệu cụ thể về đội ngũ giảng viên, điều kiện đào tạo và kết quả kiểm định của từng ngành chứ không nên áp dụng một cách đồng loạt.
Nhìn chung, bài toán của giáo dục đại học hiện nay không phải là làm sao để có ít sinh viên xuất sắc hơn, mà là làm thế nào để danh hiệu xuất sắc mang giá trị thực chất. Muốn làm được như vậy, các trường cần kết nối chặt chẽ giữa chất lượng đầu vào, quá trình đào tạo, phương pháp đánh giá, chuẩn đầu ra và năng lực nghề nghiệp sau tốt nghiệp.
Cô Phương khẳng định, chỉ khi điểm số được xây dựng trên tiêu chí minh bạch, năng lực được kiểm tra bằng nhiều phương pháp và kết quả đào tạo được kiểm chứng bằng dữ liệu đáng tin cậy, tấm bằng đại học mới thực sự trở thành căn cứ hữu ích để người học, nhà tuyển dụng và xã hội đánh giá đúng thành quả giáo dục.
