Vào cuối tháng 3 và đầu tháng 4, Ukraine đã tiến hành một loạt các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào các cảng Baltic ở Ust-Luga và Primorsk (Nga), cũng như các kho dầu ở phía nam tại thành phố Novorossiysk. Rõ ràng đây là một nỗ lực nhằm làm gián đoạn khả năng xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ của Moscow.
Thêm vào đó, Lực lượng Vũ trang Ukraine (AFU) đã nhắm mục tiêu vào các khu vực khác của Nga để gây thêm thiệt hại cho ngành công nghiệp dầu khí và gây áp lực lên mạng lưới phòng không của Nga, vốn có nhiệm vụ bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu.
Trong bối cảnh toàn cầu hiện nay, việc tăng cường xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ sẽ mang lại cho Nga nguồn thu cần thiết. Thu nhập này có thể giúp bù đắp những tổn thất do lệnh trừng phạt của phương Tây và ổn định tăng trưởng kinh tế. Tất nhiên, nguồn thu bổ sung này cũng sẽ mang lại lợi ích cho tổ hợp công nghiệp quân sự của Nga, một thực tế mà Kiev chắc chắn nhận thức được.
Theo các chuyên gia nhận định, các cuộc tấn công tăng cường của Ukraine vào cơ sở hạ tầng dầu khí của Nga, đặc biệt là các cảng xuất khẩu, nhằm mục đích làm giảm khả năng xuất khẩu của Nga. Mục tiêu thứ hai có thể là tác động đến dư luận bằng cách chứng minh khả năng tấn công được tăng cường của Lực lượng Vũ trang Ukraine (AFU). Mục tiêu thứ ba liên quan đến việc làm cạn kiệt kho tên lửa của hệ thống phòng thủ tên lửa Nga thông qua các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái quy mô lớn.
Nhưng chính xác thì những máy bay không người lái này tiếp cận các mục tiêu sâu bên trong lãnh thổ Nga bằng cách nào?
Máy bay không người lái đang được Ukraine tận dụng trong các cuộc tấn công. Ảnh minh họa
Các tuyến đường, chiến thuật và lợi thế công nghệ
Theo RT, vào tháng 3/2026, Lực lượng Không quân Ukraine (AFU) đã lập kỷ lục về việc sử dụng máy bay không người lái tầm xa. Theo các nguồn tin phương Tây, Ukraine đã triển khai hơn 7.000 máy bay không người lái. Điều này có thể thực hiện được nhờ việc sản xuất hàng loạt các loại máy bay không người lái tương đối rẻ tiền, với tầm hoạt động lên đến 1.500 km.
Đáng chú ý, chi phí của những máy bay không người lái này khá thấp, và Ukraine không thiếu linh kiện, vì các lệnh trừng phạt và các hạn chế khác không cản trở chuỗi cung ứng này. Việc sản xuất máy bay không người lái có thể được phân tán, với một số khâu sản xuất có thể diễn ra bên ngoài Ukraine.
Việc lắp ráp cuối cùng có thể diễn ra tại một số cơ sở ở nhiều địa điểm khác nhau, được ngụy trang thành các trung tâm sản xuất hoặc hậu cần thông thường. Rõ ràng, việc sản xuất hàng loạt máy bay không người lái là một nỗ lực công nghiệp lớn của Kiev, có sự tham gia của cả các công ty thương mại.
Trong khi đường bay của máy bay không người lái từ Ukraine đến Novorossiysk không gây nghi ngờ gì, lộ trình mà các máy bay không người lái này bay đến những địa điểm xa xôi như Ust-Luga ở vùng Leningrad phía bắc nước Nga vẫn còn chưa rõ ràng.
Có một số giả thuyết về đường bay của máy bay không người lái Ukraine. Một tuyến đường giả định kéo dài từ miền bắc Ukraine, qua lãnh thổ Nga dọc theo biên giới phía đông của Belarus đến vùng Leningrad, và sau đó tiếp tục đến các cảng Baltic. Tuyến đường này được hỗ trợ bởi dữ liệu về cảnh báo không kích ở miền tây nước Nga và nhiều nguồn tin khác nhau.
UAV của Ukraine. Ảnh minh họa
Cũng có một giả thuyết khác: Các máy bay không người lái có thể đang đi đường vòng qua các nước Baltic, sau đó bay qua vùng biển trung lập của Biển Baltic để tiếp cận các cảng từ biển. Cũng rất có thể các nước NATO cho phép máy bay không người lái bay qua lãnh thổ của họ. Tuy nhiên, giả thuyết này thiếu bằng chứng xác thực đầy đủ.
Xét đến những tiến bộ hiện tại trong hệ thống định vị tự hành, có vẻ như các máy bay không người lái này nhiều khả năng đã được điều khiển qua lãnh thổ Nga, sử dụng đặc điểm tự nhiên của địa hình để tiếp cận mục tiêu từ những góc độ bất ngờ. Máy bay không người lái bay qua biển có thể dễ bị phát hiện hơn – mặc dù điều đó không phải lúc nào cũng đúng. Ví dụ, các hệ thống phòng không gặp khó khăn trong việc phát hiện máy bay không người lái bay qua Biển Đen.
Theo thuyết âm mưu, người ta có thể suy đoán về việc lắp đặt các thiết bị phát tín hiệu vô tuyến ở Nga hoặc các nước láng giềng để tăng cường khả năng định vị của máy bay không người lái tấn công trong điều kiện bị các biện pháp đối phó điện tử chống lại các hệ thống định vị hiện có. Về mặt kỹ thuật, điều này là khả thi và không nhất thiết vi phạm không phận, mặc dù nó sẽ đòi hỏi một mạng lưới tình báo.
Nga tái định hướng phòng không
Vậy, Nga cần thực hiện những bước nào để phòng chống các cuộc tấn công như vậy? Cần triển khai những kịch bản và phương pháp nào để bảo vệ hiệu quả?
Ưu tiên hàng đầu là phát hiện kịp thời. Máy bay không người lái hạng nhẹ sử dụng động cơ piston rất khó theo dõi bằng radar không phận truyền thống. Tuy nhiên, chúng có thể được phát hiện bằng mắt thường và qua âm thanh động cơ. Do các loại máy bay không người lái này đã được sử dụng rộng rãi trong một thời gian, cần phải triển khai các biện pháp phát hiện thích hợp.
Nhiệm vụ thứ hai liên quan đến việc thông báo cho tất cả các bên liên quan về các mối đe dọa. Tất cả các thành phần cấu trúc của lực lượng phòng thủ tên lửa của quân đội phải có quyền truy cập thời gian thực vào thông tin về máy bay không người lái được phát hiện, đường bay của chúng và các mục tiêu tiềm năng. Điều này sẽ cho phép thực hiện các biện pháp đối phó nhanh chóng – triển khai các đơn vị cơ động, chuẩn bị vũ khí, cung cấp dữ liệu mục tiêu và tổ chức phòng thủ nhiều lớp.
Các thiết bị được sử dụng để truyền đạt thông tin này đến người dùng cuối nên là những máy tính bảng đơn giản và dễ sử dụng, chứ không phải những chiếc xe tải nặng nhiều tấn.
UAV vũ trang TB2. Ảnh: CNN.
Nhiệm vụ thứ ba là tiêu diệt các máy bay không người lái. Một mặt, có thể sử dụng bất kỳ biện pháp cần thiết nào; mặt khác, việc sử dụng các hệ thống tên lửa phòng không (SAM) truyền thống không phải lúc nào cũng hợp lý. Thứ nhất, các hệ thống SAM thông thường có thể không hiệu quả đối với các máy bay không người lái nhỏ và nhẹ. Thứ hai, chi phí của một quả tên lửa cao hơn nhiều lần so với chi phí của chính máy bay không người lái.
Đây là một trong những thách thức cấp bách nhất hiện nay: các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái giá rẻ có thể gây thiệt hại tài chính nghiêm trọng cho các hệ thống phòng thủ tên lửa tiên tiến. Đây là một vấn đề toàn cầu ảnh hưởng đến tất cả các quốc gia có công nghệ tiên tiến.
Dĩ nhiên, các hệ thống pháo binh bắn nhanh cũng có thể được sử dụng để chống lại máy bay không người lái hạng nhẹ. Các hệ thống hiện đại được trang bị ngòi nổ lập trình có thể kích nổ đạn ở độ cao cụ thể có thể khá hiệu quả. Nhờ các hệ thống nhắm mục tiêu và điều khiển hỏa lực tiên tiến, biện pháp phòng thủ này có thể vừa hiệu quả vừa tương đối rẻ. Hơn nữa, các hệ thống này có thể đảm nhiệm nhiều vai trò, cung cấp hỏa lực hỗ trợ cho bộ binh khi cần thiết.
Nhiều nhà sản xuất châu Âu đã bắt đầu sản xuất không chỉ các hệ thống phòng thủ tên lửa chuyên dụng với các loại vũ khí như vậy mà còn cả các phương tiện chiến đấu đa năng có khả năng tấn công các mục tiêu trên không.
Có thể giả định rằng một chiến lược phòng không hiệu quả là sự kết hợp giữa phòng thủ cố định nhiều lớp với các đơn vị phòng không cơ động thiết lập các tuyến tác chiến theo hướng được coi là mối đe dọa. Về vấn đề này, việc có được bức tranh toàn diện và chính xác về tình hình không phận trong khu vực sẽ vô cùng quý giá.
Tạm kết
Các đợt tấn công bằng máy bay không người lái quy mô lớn từ Ukraine đã trở thành một thử thách thực sự đối với hệ thống phòng không của Nga. Các bước đã được thực hiện để tăng cường cả khả năng phát hiện và phản ứng trước các cuộc tấn công như vậy. Nỗ lực hiện đại hóa các hệ thống hiện có và phát triển các loại vũ khí mới được thiết kế để nhắm mục tiêu vào các máy bay không người lái hạng nhẹ đang được tiến hành liên tục.
Các chiến thuật chống lại các đàn máy bay không người lái quy mô lớn đang được hoàn thiện, và việc sản xuất đạn dược cho các hệ thống này đang được đẩy mạnh. Các hoạt động tình báo nhằm xác định vị trí và phá hủy các địa điểm sản xuất, lưu trữ và phóng máy bay không người lái cũng có thể là ưu tiên hàng đầu của Moscow.. Một cách tiếp cận toàn diện như vậy là cần thiết để giải quyết hiệu quả mối đe dọa do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái gây ra.
