Theo United 24, chiến dịch bài bản của Ukraine nhằm vào các hệ thống phòng không Nga đang biến vùng trời vốn được bảo vệ nghiêm ngặt thành một mạng lưới có nhiều lỗ hổng có thể khai thác.
Với hàng chục vụ tập kích thành công vào các bệ phóng và trạm ra-đa chỉ trong những tháng đầu năm 2026, Kyiv đang tái định hình cấu trúc chiến trường.
Những tháng đầu năm 2026 có thể coi là một giai đoạn khó khăn đối với lực lượng phòng không Nga.
Vào cuối tháng 3, một đòn tập kích của Ukraine đã vô hiệu hóa hệ thống S-400 Triumph của Nga tại vùng Tula – một tổ hợp bệ phóng cơ động có khả năng theo dõi và tấn công cùng lúc gần 100 mục tiêu.
Chỉ vài ngày trước đó, hệ thống Buk-M3 tại vùng Bryansk cũng chịu chung số phận. Vào tháng 1, một trạm ra-đa 9S32M1 (thuộc hệ thống S-300V) đã bị phá hủy hoàn toàn với bằng chứng video rõ nét.
Đó là chưa kể đến tổ hợp phòng không Pantsir-S1 bị tiêu diệt bởi drone gần làng Nove, thuộc khu vực Melitopol. Những con số này chỉ là một phần trong chiến dịch mới của Ukraine nhằm làm suy yếu năng lực phòng thủ trên không của Nga.
Ukraine thực sự đã phá hủy bao nhiêu hệ thống của Nga trong năm 2026?
Mặc dù mỗi tổn thất riêng lẻ có vẻ nhỏ bé so với kho vũ khí khổng lồ của Nga, nhưng Tomáš Nagy, chuyên gia phân tích phòng không tại GLOBSEC, đã nhấn mạnh ý nghĩa thực sự của chiến thuật này: "Nếu bạn tích lũy đủ số lượng thành công về mặt chiến thuật, nó sẽ trở nên cực kỳ quan trọng ở cấp độ tác chiến".
Dù một đòn đánh đơn lẻ không thể thay đổi cục diện cuộc chiến, nhưng sự tích tụ có hệ thống này đang mở ra những "cửa sổ thời cơ" cho năng lực tấn công của Ukraine.
Theo dữ liệu từ chuyên gia phân tích OSINT Clément Molin, Ukraine đã thực hiện 44 cuộc tập kích thành công vào các hệ thống phòng không khác nhau của Nga trong những tháng đầu năm 2026. Con số này làm nổi bật chiến lược nhắm vào cả hỏa lực (bệ phóng) lẫn "đôi mắt" (ra-đa) của đối phương.
Việc tiêu diệt ra-đa vẫn là ưu tiên hàng đầu để "chọc mù" đối phương. Theo ông Nagy, trong khi sự chú ý thường dồn vào tên lửa đánh chặn và bệ phóng, thì các hệ thống phòng không lại phụ thuộc rất lớn vào ra-đa và các đơn vị chỉ huy - điều khiển.
"Nếu người Ukraine thực sự có thể tập kích và gây hư hại nặng cho 40 hệ thống mỗi tháng, đó là một con số khổng lồ. Người Nga không có cách nào né tránh vấn đề này, vì con số đó lên tới 500 hệ thống mỗi năm. Không quốc gia nào có thể chịu đựng được mức tiêu hao như vậy”, Nagy nói.
Tạo ra những lỗ hổng trên bầu trời Nga
Bằng cách phá hủy các hệ thống phòng thủ một cách có phương pháp, đặc biệt nhắm vào ra-đa và tận dụng sự khó khăn của ngành công nghiệp vũ khí Nga, Ukraine đã thay đổi hoàn toàn cục diện.
Ở cấp độ tác chiến, sự phá hủy này làm biến đổi cấu trúc chiến trường. Nagy mô tả trạng thái hiện tại của mạng lưới phòng không Nga giống như "hiệu ứng phô mai Thụy Sĩ".
"Bạn có một miếng phô mai rất cứng, nhưng bên trong lại đầy những lỗ hổng. Đó có thể là diện mạo của hệ thống phòng không Nga lúc này. Rõ ràng, người Ukraine muốn những cái lỗ đó ngày càng lớn hơn”, chuyên gia này nhấn mạnh.
Ở cấp độ chiến thuật, việc tiêu diệt chỉ một vài hệ thống – chẳng hạn như Tor-M2 – ngay lập tức tạo ra một khoảng trống vật lý trong mạng lưới phòng không kéo dài từ 50 đến 100 km dọc theo tiền tuyến. Một lỗ hổng kích thước đó đồng nghĩa với việc hàng chục, thậm chí hàng trăm drone tấn công tầm trung và tầm xa của Ukraine có thể xâm nhập vào hệ thống phòng thủ của Nga cùng lúc.
Áp lực lớn đến mức bộ chỉ huy Nga buộc phải rút quân từ các biên giới chiến lược khác. Các báo cáo cho thấy Nga đã phải rút các ra-đa tầm thấp Kasta-2E2 từ biên giới với Phần Lan – một thành viên NATO – để cố gắng trám vào những lỗ hổng tại Ukraine.
Sự tiêu hao này cũng được cho là bước đệm cho một bước ngoặt lớn: sự xuất hiện của các dòng tiêm kích phương Tây mới trong biên chế Không quân Ukraine. Pháp đang cung cấp tiêm kích Mirage 2000-5, dòng máy bay thế hệ 4++ trang bị hệ thống điện tử hàng không kỹ thuật số tiên tiến.
Theo các phi công Ukraine, loại máy bay này đã chứng minh được hiệu quả cao, có khả năng đánh chặn tên lửa hành trình và drone tự sát Shahed của Nga với tỷ lệ thành công lên tới 98%. Chúng cũng cho phép triển khai bom dẫn đường AASM Hammer và tên lửa hành trình Storm Shadow/SCALP.
Đồng thời, việc tích hợp tiêm kích JAS 39 Gripen của Thụy Điển sẽ mang lại sự linh hoạt chiến thuật chưa từng có. Được thiết kế dựa trên học thuyết phân tán lực lượng Bas 90 từ thời Chiến tranh Lạnh, Gripen có thể cất cánh từ những đoạn đường cao tốc ngắn, được nạp nhiên liệu và vũ khí bởi một nhóm 5 kỹ thuật viên chỉ trong 15 phút, và xuất kích trở lại trong vòng chưa đầy 5 phút.
Được trang bị tên lửa Meteor với tầm bắn từ 150 đến 200 km, Gripen sẽ có khả năng đẩy lùi máy bay Nga ra xa hơn khỏi đường tiền tuyến. Việc làm suy yếu mạng lưới phòng không Nga là điều kiện tiên quyết để tối đa hóa tác động của các biên đội bay mới này.
Hệ thống phòng thủ của Nga vẫn mạnh, nhưng đang chịu áp lực tối đa
Sẽ là sai lầm nếu cho rằng năng lực của Nga đang suy yếu. Báo cáo từ Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI) cho biết Nga vẫn sở hữu một trong những mạng lưới phòng thủ tên lửa và phòng không tích hợp dày đặc và tinh vi nhất thế giới.
"Cấu trúc nguyên khối" của Nga với "số lượng lớn các thực thể trực thuộc" vẫn tiếp tục sản xuất hệ thống và tên lửa với số lượng lớn. Những hệ thống này vẫn đánh chặn được một phần đáng kể đạn dược của Ukraine, buộc Kyiv phải sử dụng các bầy đàn drone lớn để làm quá tải hệ thống phòng thủ trước khi tên lửa hành trình có thể tiếp cận mục tiêu.
Tuy nhiên, báo cáo của RUSI cũng chỉ ra những lỗ hổng trong chuỗi sản xuất của Nga. Moscow vẫn phụ thuộc nặng nề vào các linh kiện công nghệ cao của phương Tây, chẳng hạn như bảng mạch in từ công ty Rogers Corporation (Mỹ) – vốn không thể thiếu cho các ra-đa mảng pha quét điện tử chủ động dùng trong hệ thống S-500.
Các kỹ sư Nga cũng dựa vào phần mềm phương Tây như Altium Designer và Ansys để thiết kế và mô phỏng các linh kiện vi sóng. Các lệnh trừng phạt đang làm phức tạp hóa chuỗi cung ứng này, đặc biệt là nhắm vào các thiết bị đo lường và hiệu chuẩn cần thiết để kiểm định các hệ thống phức tạp.
Nếu Ukraine duy trì được nhịp độ tấn công không ngừng nghỉ này, một điểm gãy chiến lược có thể sẽ xuất hiện. Như Nagy đã chỉ ra, nếu lực lượng Ukraine phá hủy hoặc gây hư hại nặng 40 hệ thống phòng không mỗi tháng, con số này sẽ lên tới gần 500 hệ thống mỗi năm.
Đây là tỷ lệ tiêu hao mà không quốc gia nào – kể cả một nước Nga với ngành công nghiệp chiến tranh đang chạy hết công suất – có thể duy trì vô thời hạn.
Nếu Ukraine tiếp tục đánh vào các nhà máy sản xuất, trạm ra-đa, trung tâm chỉ huy và tạo ra những lỗ hổng rộng tới 100 km trên bầu trời, Moscow sẽ sớm phải đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan không thể giải quyết: bảo vệ quân đội tại mặt trận Ukraine, hay bảo vệ các nhà máy vũ khí và thành phố sâu trong lãnh thổ của mình.
Liệu Nga đã thực sự đi đến giới hạn cuối cùng của năng lực phòng thủ? Chuyên gia Nagy cảnh báo không nên đánh giá thấp ngành công nghiệp của Moscow.
Câu hỏi giờ đây không còn là liệu Ukraine có thể đục thủng lưới lửa phòng không của Nga hay không, mà là liệu họ có thể thực hiện điều đó đủ nhanh, tận dụng những lỗ hổng hiệu chuẩn công nghệ cao đặc thù này hay không, trước khi Nga kịp tìm cách thích nghi.
Quốc Vinh (Theo United 24)
