Tờ Forbes ngày 22/1 đưa tin, Nga dự định biến mùa đông này thành thời điểm quyết định, với việc tăng cường quân số nhằm phá vỡ thế bế tắc trên chiến trường Ukraine. Tuy nhiên, thay vì đạt được bước đột phá, các máy bay không người lái ném bom ban đêm của Ukraine – được binh lính Nga đặt biệt danh là “Baba Yaga” – lại đóng vai trò then chốt trong việc kìm hãm các đợt tấn công của Moscow.
Những UAV đa cánh quạt này đã hiệu quả trong việc phát hiện các đội hình quân Nga và thả mìn, đạn cối cùng nhiều loại vũ khí khác xuống mục tiêu.
Lợi thế của Ukraine
Hệ thống ảnh nhiệt phát hiện bức xạ hồng ngoại phát ra từ mọi vật thể có nhiệt độ cao hơn độ không tuyệt đối, tạo ra hình ảnh dựa trên sự chênh lệch nhiệt độ thay vì ánh sáng nhìn thấy. Công nghệ này đã được tích hợp vào nhiều loại UAV của Ukraine, đặc biệt là các nền tảng Baba Yaga, cho phép phát hiện mục tiêu vào ban đêm – thời điểm độ tương phản nhiệt tự nhiên cao nhất.
Vào mùa đông, lợi thế này càng rõ rệt, bởi lượng nhiệt tương đối ổn định phát ra từ cơ thể con người, thiết bị điện tử và phương tiện cơ giới nổi bật hơn hẳn so với môi trường xung quanh lạnh giá. Hiệu ứng này đã được phía Nga thừa nhận. Blogger quân sự “Battle Unit” viết trên Telegram rằng điều kiện mùa đông khắc nghiệt đã làm tăng đáng kể hiệu quả của camera nhiệt, khẳng định rằng “chiến trường không còn được kiểm soát bởi mắt người lính, mà bởi ma trận của máy ảnh nhiệt gắn trên UAV”.
Thay vì phải nhận dạng từng binh sĩ dưới dạng hình người riêng lẻ, các hệ thống này phát hiện những bất thường nhiệt so với môi trường xung quanh – dấu hiệu thường cho thấy sự hiện diện của con người. Trong điều kiện như vậy, ngay cả dấu chân trên tuyết cũng để lại khác biệt nhiệt so với khu vực xung quanh, cho phép UAV lần theo để xác định mục tiêu.
Trong nhiều thập kỷ, quân đội các nước hiện đại phụ thuộc vào các hệ thống ngắm bắn nhiệt lớn, nặng, hiệu quả nhưng đắt đỏ và tiêu tốn nhiều năng lượng. Những tiến bộ trong cảm biến không cần làm mát, sản xuất bán dẫn và xử lý ảnh kỹ thuật số đã khiến công nghệ ảnh nhiệt trở nên nhỏ gọn hơn, tiết kiệm năng lượng và tương đối dễ tiếp cận. Nhờ đó, camera nhiệt ngày nay đủ nhỏ để lắp lên UAV, trở thành thành phần quan trọng trong các hoạt động của Baba Yaga.
Mặc dù một số gói viện trợ nước ngoài có bao gồm hệ thống camera hồng ngoại, nhiều khả năng UAV Baba Yaga sử dụng các mẫu camera nhỏ, sẵn có trên thị trường. Những camera tương tự cũng được dùng trên một số phiên bản UAV Sting Interceptor của Ukraine. Nhóm Wild Hornets gần đây đã công bố dữ liệu chi phí cho thấy: một chiếc Sting Interceptor trang bị camera ban ngày analog có giá khoảng 1.400 USD, trong khi phiên bản nâng cấp với camera ảnh nhiệt kỹ thuật số có giá khoảng 2.400 USD. Mức chênh lệch này phản ánh chi phí của các hệ thống ảnh nhiệt thương mại, đồng thời làm tăng đáng kể giá thành UAV.
Dù giá đã giảm nhiều so với trước đây, ảnh nhiệt vẫn quá đắt để tích hợp đại trà, đặc biệt đối với các UAV tấn công một chiều chỉ sử dụng một lần. Sở hữu một đội UAV lớn và đa dạng, Ukraine buộc phải cân đối nguồn lực, bởi linh kiện đắt tiền sẽ hạn chế số lượng UAV có thể triển khai. Thêm vào đó, các vấn đề chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn ảnh hưởng đến việc mua sắm linh kiện điện tử, bao gồm cả hệ thống hình ảnh.
Vì vậy, camera nhiệt chủ yếu được dành cho các UAV ném bom có thể tái sử dụng. Trong một số trường hợp, Ukraine còn thận trọng hơn: một video cho thấy UAV Mavic bay ở độ cao lớn, được trang bị camera nhiệt để trinh sát. Sau khi phát hiện mục tiêu, các UAV ném bom rẻ hơn bay ở độ cao thấp – nơi dễ bị bắn hạ – mới tiếp cận để thả bom.
Hệ quả tác chiến với Nga
Chiến lược hiện tại đặt lực lượng Nga vào thế khó. Nếu binh sĩ tiền tuyến tiến vào các “vùng tiêu diệt” của Ukraine, họ phải đối mặt với nguy cơ thương vong rất cao. Ngược lại, nếu cố thủ ở các vị trí phía sau, những vị trí này sẽ ngày càng dễ bị phát hiện theo thời gian. Điều này vẫn xảy ra ngay cả khi sử dụng cả ngụy trang tiêu chuẩn lẫn ngụy trang nhiệt, do sự giám sát liên tục của UAV Ukraine được trang bị camera ảnh nhiệt.
Hệ quả là lực lượng Nga buộc phải di dời các vị trí này ra ngoài tầm hoạt động hiệu quả của UAV Ukraine, hoặc đặt dưới sự bảo vệ của các hệ thống chống UAV. Cả hai phương án đều làm gia tăng độ phức tạp và làm chậm tiến trình các chiến dịch tấn công.
Về mặt lý thuyết, Nga cũng có thể tận dụng lợi thế mà mùa đông mang lại cho công nghệ ảnh nhiệt. Tuy nhiên, theo nhiều blogger quân sự, Nga thiếu các UAV ném bom hạng nặng, có thể tái sử dụng, tương đương với Baba Yaga của Ukraine. Dù lực lượng Nga sử dụng UAV FPV và UAV dẫn quang sợi tương tự, phần lớn các nền tảng này chỉ dùng một lần, khiến việc trang bị các hệ thống quang học nhiệt đắt tiền trở nên không khả thi, nhất là trong bối cảnh hạn chế nguồn lực và khó khăn chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh đó, sự kết hợp giữa thời tiết lạnh, công nghệ ảnh nhiệt và UAV ném bom tái sử dụng đã tạo ra lợi thế chiến thuật đáng kể cho Ukraine, giúp nước này làm chậm đà tiến công mùa đông của Nga. Dù điều kiện mùa đông chỉ mang tính tạm thời, chúng lại xuất hiện đúng vào thời điểm then chốt, cho phép Ukraine khai thác lợi thế này một cách hiệu quả.
An An (Theo Forbes)
