Ukraine tấn công tàu Iran
Biển Caspi đã trở thành khu vực mới nhất bị cuốn vào cuộc xung đột ngày càng leo thang, một phần vì đây là huyết mạch quan trọng trong mối quan hệ ngày càng phát triển giữa Iran và Nga.
Theo CNN, cuối tuần qua, Ukraine tuyên bố máy bay không người lái của nước này đã tấn công hai tàu Nga chở hàng quân sự trên Biển Caspi Theo Ukraine, cả hai tàu đều xuất phát từ Iran và đang trên đường đến một cảng của Nga.
Trong bài đăng trên X ngày 26/7, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết các mục tiêu bao gồm "các tàu tham gia vận chuyển hàng hóa quân sự từ Iran, cũng như một tàu chiến". Sau đó, Cơ quan An ninh Ukraine xác định tàu chiến này là một tàu tên lửa của Nga.
Iran bác bỏ thông tin trên, cho biết một tàu thương mại chở sắt của nước này đã bị trúng đạn, khiến một thủy thủ thiệt mạng và ba người khác bị thương.
Con tàu, không được nêu tên, đang trên hành trình từ cảng Astrakhan của Nga đến cảng Anzali của Iran. Thống đốc tỉnh Gilan, Hadi Hagh-Shenas, mô tả tuyến đường này là "hành lang an toàn và đáng tin cậy cho hoạt động trao đổi thương mại giữa hai cảng".
Căng thẳng tiếp tục gia tăng vào ngày 27/7 khi người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmail Baghaei, tuyên bố: "Những hành động phiêu lưu nguy hiểm của Ukraine chắc chắn sẽ không thể không bị chúng tôi đáp trả". Cùng ngày, Đại biện lâm thời của Ukraine tại Tehran đã được triệu tập đến Bộ Ngoại giao Iran để làm rõ vụ việc.
Theo Tân Hoa Xã, về phía Nga, Ngoại trưởng Sergei Lavrov lên án vụ tấn công là "hành động vi phạm luật pháp quốc tế và là mối đe dọa đối với các tuyến đường thương mại giữa Nga và Iran".
Biển Caspi nằm ở đâu?
Những phản ứng trên phản ánh tầm quan trọng ngày càng tăng của Biển Caspi, vùng biển giáp ranh với năm quốc gia, trong đó có Iran và Nga. Trong bối cảnh các cảng của Iran tại Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman bị phong tỏa, Biển Caspi ngày càng giữ vai trò quan trọng như một tuyến đường thương mại.
Theo Bijan Khajehpour, đối tác quản lý của Eurasian Nexus Partners, công ty tư vấn có trụ sở tại Vienna, Biển Caspi có thể giúp Iran theo đuổi "một chiến lược thương mại đa dạng, đặc biệt nếu Iran thúc đẩy thương mại với Nga, vùng Kavkaz, Trung Á, Trung Quốc thông qua đường sắt và gián tiếp với Đông Âu".
Trao đổi với CNN, ông Khajehpour cho rằng đây là "sự bổ sung chiến lược chứ không phải sự thay thế cho quyền tiếp cận hàng hải hiện có của Iran thông qua vùng biển phía nam".
Ngũ cốc và thép của Nga nằm trong số những mặt hàng được vận chuyển qua Biển Caspi. Iran cũng đã phát triển một số cảng quan trọng tại đây, trong đó có Anzali. Ngoài ra, dầu khí từ Kazakhstan được vận chuyển qua Biển Caspi đến một trung tâm trung chuyển trên Biển Đen.
Đối với Nga, Biển Caspi là tuyến đường quan trọng kết nối với Trung Á và Iran, đồng thời giữ vai trò then chốt trong quan hệ đối tác chiến lược đang mở rộng với Tehran. Quan hệ này bao gồm cả hợp tác quân sự cũng như sự tham gia của Nga vào chương trình hạt nhân dân sự và hoạt động thăm dò dầu khí của Iran.
Ông Khajehpour nhận định: "Việc Mỹ phong tỏa các cảng của Iran gần đây đã nhấn mạnh giá trị chiến lược của tuyến đường biển Caspi". Theo ông, tuyến đường này cũng ít chịu tác động từ các lệnh trừng phạt quốc tế vì là vùng biển kín, phần lớn nằm dưới sự kiểm soát của Iran, Nga và các nước láng giềng, ngoài tầm hoạt động của hải quân phương Tây.
Tại sao biển Caspi quan trọng với cả Iran và Nga?
Biển Caspi đã trở thành tuyến đường phục vụ mối quan hệ quân sự ngày càng chặt chẽ giữa Moscow và Tehran. Iran và Nga có một thỏa thuận đối tác chiến lược rộng lớn, bao gồm hợp tác kinh tế và quân sự, dù không phải là một hiệp ước phòng thủ chung.
Nga đã tiếp nhận những lô máy bay không người lái tấn công Shahed đầu tiên của Iran qua Biển Caspi trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột với Ukraine. Kể từ đó, Nga đã sản xuất các phiên bản mới của dòng máy bay này tại các nhà máy trong nước.
Tuyến hàng hải nối các cảng phía bắc Iran với cảng Astrakhan của Nga cũng từng là mục tiêu của Ukraine. Tháng 8 năm ngoái, tàu chở hàng Port Olya 4 bị phá hủy khi đang vận chuyển các linh kiện máy bay không người lái Shahed-136 cùng đạn dược từ Iran.
Năm 2024, một tàu chở hàng của Nga bị nghi vận chuyển tên lửa đạn đạo của Iran đã được phát hiện tại một cảng trên Biển Caspi. Bộ Tài chính Mỹ cho biết Bộ Quốc phòng Nga đã "sử dụng tàu Port Olya-3 để vận chuyển tên lửa đạn đạo tầm gần (CRBM) từ Iran đến Nga".
Khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken cho biết Washington tin rằng quân đội Nga đã nhận được các lô tên lửa đạn đạo Fatah-360 của Iran và "có khả năng sẽ sử dụng chúng trong vòng vài tuần tới tại Ukraine chống lại người dân Ukraine".
Cùng thời điểm, Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ cảnh báo về sự hợp tác quân sự ngày càng sâu rộng giữa Iran và Nga. Người phát ngôn Sean Savett nói với CNN rằng "bất kỳ việc chuyển giao tên lửa đạn đạo nào của Iran cho Nga sẽ là một sự leo thang đáng kể trong sự ủng hộ của Iran" đối với Điện Kremlin trong cuộc xung đột với Ukraine.
Iran đã phủ nhận việc cung cấp viện trợ quân sự cho Nga vào thời điểm đó.
An An (Theo CNN, Tân Hoa Xã)
