Tổng thống Nga Vladimir Putin vừa qua đã đưa ra những nhận định về hiệu quả xuất khẩu của tổ hợp công nghiệp quân sự quốc gia. Ông lưu ý rằng bất chấp áp lực đáng kể từ phía phương Tây, thị trường và triển vọng phát triển của ngành này vẫn tiếp tục được mở rộng.
Phát biểu tại cuộc họp về hợp tác kỹ thuật quân sự tại Điện Kremlin, Tổng thống cho biết các sản phẩm quốc phòng của Nga đã được xuất khẩu sang hơn 30 quốc gia trong năm 2025, mang về nguồn thu ngoại tệ hơn 15 tỷ USD. Thông tin này nối tiếp xác nhận hồi tháng 12 của Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrey Belousov về việc nỗ lực đảo ngược đà sụt giảm xuất khẩu vũ khí thời chiến đã thành công, với doanh thu tăng trưởng đáng kể trong năm 2025.
"Chúng tôi đã chuyển sang một hệ thống mới trong việc quảng bá vũ khí Nga tới các đồng minh và đối tác. Các buổi trình diễn khả năng tác chiến thực tế của vũ khí được tổ chức cho các phái đoàn nước ngoài, kết hợp chặt chẽ với chương trình hiện đại hóa quân đội của họ," Bộ trưởng Belousov tuyên bố vào thời điểm đó, ám chỉ giá trị của việc thử nghiệm vũ khí trên chiến trường Ukraine.
Sức hút từ những khí tài "thử lửa" trên chiến trường
Vài ngày trước tuyên bố của Tổng thống Putin, ông Alexander Mikheev, Tổng giám đốc tập đoàn xuất khẩu vũ khí Rosoboronexport, nhấn mạnh rằng việc các thiết bị quân sự Nga được kiểm chứng qua thực chiến là yếu tố then chốt giúp gia tăng sức hấp dẫn đối với khách hàng quốc tế. Ông đặc biệt chỉ ra các dòng tiêm kích Su-35 và Su-57, các thiết bị phòng không đa dạng, xe tăng T-90 và các hệ thống pháo nhiệt áp là những khí tài nhận được sự quan tâm đặc biệt.
Đáng chú ý, Tổng thống Putin đã nêu đích danh doanh số bán hàng sang châu Phi là động lực chính thúc đẩy doanh thu xuất khẩu. Trong đó, Bộ Quốc phòng Algeria đã vươn lên trở thành khách hàng dẫn đầu với khoảng cách ngày càng lớn. Tuyên bố của Tổng thống Nga trùng hợp với thời điểm công bố những thước phim đầu tiên về Su-57 trong biên chế Không quân Algeria. Algeria là quốc gia nước ngoài đầu tiên vận hành dòng tiêm kích thế hệ thứ năm này sau khi nó được xác nhận đưa vào hoạt động vào tháng 11 năm 2024.
Ngoài Algeria, có nhiều đồn đoán rằng các quốc gia châu Phi khác cũng đang chuẩn bị đặt hàng số lượng lớn thiết bị quốc phòng từ Nga. Libya đã trở thành khách hàng hàng đầu mua xe tăng chiến đấu chủ lực và xe bọc thép của Nga trong ba năm qua, khi lực lượng Quân đội Quốc gia Libya phải đối mặt với các mối đe dọa liên tục từ những nhóm thánh chiến do Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn.
Vào ngày 8 tháng 2, Bộ trưởng Công thương Nga Anton Alikhanov cho biết các hợp đồng xuất khẩu Su-57 đã được ký kết tại khu vực Trung Đông. Điều này làm dấy lên suy đoán rằng Ai Cập có thể là khách hàng mục tiêu, trong bối cảnh nước này đang căng thẳng với nước láng giềng Israel liên quan đến các hoạt động quân sự của Tel Aviv tại Dải Gaza.
Mặc dù Su-57 được sản xuất với số lượng ít hơn so với các đối thủ từ Trung Quốc hay F-35 của Mỹ, đồng thời thiếu một số công nghệ tiên tiến nhất, nhưng dòng máy bay này lại vượt trội về mức độ thử nghiệm chiến đấu trong các điều kiện cường độ cao, bao gồm chế áp phòng không, không chiến và hoạt động trong không phận đối phương được bảo vệ nghiêm ngặt.
Thách thức từ đối thủ Trung Quốc và áp lực phương Tây
Mặc dù việc xuất khẩu tiêm kích Su-35 được ghi nhận đóng vai trò lớn giúp ngành quốc phòng Nga tăng tổng doanh thu năm 2025, tương lai của Nga với tư cách là quốc gia xuất khẩu máy bay chiến đấu hàng đầu đang ngày càng bị đặt dấu hỏi do các xu hướng địa chính trị và công nghệ.
Đối với các quốc gia nằm ngoài tầm ảnh hưởng của phương Tây, ngành quốc phòng Trung Quốc đang nổi lên như một nhà cung cấp các máy bay tinh vi nhất. Các dòng J-20 và J-35 của Bắc Kinh có lợi thế rõ rệt về hiệu suất so với Su-57, đặc biệt là về khả năng tàng hình và hệ thống điện tử hàng không.
Trong khi đó, dòng J-10C lại kết hợp được chi phí vận hành thấp và ưu thế công nghệ vượt trội so với các đối thủ cạnh tranh như MiG-29M và MiG-35. Báo cáo thường niên của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ trình Quốc hội về năng lực quân sự của Trung Quốc vào tháng 12 năm 2025 đã nhấn mạnh rằng, các máy bay chiến đấu mới đầy năng lực của Trung Quốc đang sẵn sàng chiếm lĩnh vị trí thống trị trên thị trường toàn cầu, đặc biệt là J-35 và J-10C.
Dù phải nỗ lực cạnh tranh với các sản phẩm từ Trung Quốc, vẫn có nhiều yếu tố có thể cải thiện triển vọng xuất khẩu quốc phòng của Nga trong những năm tới. Su-57 hiện là máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm duy nhất giành được đơn đặt hàng nước ngoài ngoài F-35 của Mỹ.
Khi sản lượng tăng lên và năng lực của máy bay tiếp tục được cải thiện, nó được kỳ vọng sẽ trở thành sản phẩm thành công nhất trên thị trường quốc tế. Việc dòng J-20 của Trung Quốc không bao giờ được chào bán xuất khẩu, đồng thời bị đánh giá là có chi phí vận hành và bảo trì đắt đỏ, phức tạp hơn nhiều, được coi là một lợi thế cho Nga.
Bộ Quốc phòng Ấn Độ hiện cũng đang đàm phán để mua số lượng lớn Su-57 theo thỏa thuận sản xuất chuyển giao công nghệ, dự kiến bao gồm tối thiểu 140 chiếc và có thể lên tới hơn 250 chiếc, nhất là khi dự án tiêm kích thế hệ thứ năm nội địa AMCA của nước này đang đối mặt với tình trạng chậm trễ kéo dài.
Khi Trung Quốc và Hoa Kỳ dự kiến sẽ bắt đầu triển khai các máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu vào đầu và giữa thập niên 2030, việc tiếp tục phụ thuộc vào các tiêm kích "thế hệ 4+" sẽ không còn khả thi. Việc sở hữu một tiêm kích thế hệ thứ năm, đặc biệt là loại có tiềm năng nâng cấp lên tiêu chuẩn "thế hệ 5+", sẽ được coi là yêu cầu tối thiểu, giúp gia tăng sức hút của Su-57.
Rào cản chính đối với xuất khẩu vũ khí của Nga vẫn là những nỗ lực kiên trì từ các nước phương Tây nhằm gây áp lực chính trị và kinh tế lên các khách hàng tiềm năng.
Tuy nhiên, xu hướng các nước ngoài phương Tây đang dần "miễn dịch hóa trừng phạt" cho nền kinh tế của họ có thể làm tăng đáng kể khả năng chống chọi trước các mối đe dọa đó. Nền kinh tế Nga hiện vẫn phụ thuộc nặng nề vào xuất khẩu quốc phòng hơn so với Trung Quốc và Hoa Kỳ, điều này đồng nghĩa với việc các quốc gia khối phương Tây có khả năng sẽ tiếp tục ưu tiên duy trì áp lực để hạn chế các hoạt động xuất khẩu này.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
