Bạn đã thắp nến thơm. Bạn đã uống matcha. Bạn đã đặt lịch massage. Nhưng rồi sao? Bạn vẫn thấy trống rỗng. Mệt mỏi. Cáu kỉnh. Chán nản. Chào mừng đến với vòng xoáy “tự chăm sóc bản thân” - nơi bạn liên tục cố vá víu tình trạng kiệt sức kéo dài bằng những bồn tắm đầy bọt xà phòng.
Tự chăm sóc bản thân chưa bao giờ được tạo ra để giải quyết mọi vấn đề
Không hiểu từ khi nào, ngành công nghiệp wellness (chăm sóc sức khỏe tinh thần và thể chất) đã khiến nhiều người tin rằng chỉ cần mua thêm một công cụ self-care mới nhất - một cuốn sổ tay, một mùi hương giúp giảm căng thẳng hay bất kỳ món đồ thư giãn nào -thì tình trạng kiệt sức sẽ nhanh chóng biến mất.
Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu vấn đề không nằm ở việc bạn thiếu các nghi thức chăm sóc bản thân, mà nằm ở chỗ cuộc sống của bạn được xây dựng trên sự gồng gánh quá mức, chủ nghĩa hoàn hảo hoặc nhu cầu liên tục chứng minh giá trị của mình?
Theo nghiên cứu của Jen Veilleux (Đại học Arkansas, 2023), những hành vi giúp chúng ta che giấu hoặc xoa dịu cảm giác khổ sở chỉ nên mang tính tạm thời, nhằm giúp vượt qua những giai đoạn khó khăn nhất. Sau đó, điều quan trọng là phải thay đổi chính những yếu tố trong cuộc sống đã tạo ra sự căng thẳng ấy ngay từ đầu. Nói cách khác, self-care không thể chữa lành một lối sống vốn được xây dựng trên trạng thái làm việc và gánh vác quá sức kéo dài.
Khi self-care trở thành một cách né tránh vấn đề
Nhiều người trong chúng ta đang dùng self-care để kiểm soát các triệu chứng của một cuộc sống mà bản thân quá sợ hãi hoặc quá kiệt sức để thay đổi.
Chúng ta thiền định, uống đủ nước, tập tành không hẳn vì yêu thích những điều đó, mà bởi đang cố tìm cách khiến sự mệt mỏi của mình trở nên "có thể chịu đựng được”.
Một nghiên cứu của Bressi và Vaden (2017) cho thấy nhiều người thường đánh đồng giữa self-care cá nhân (tập thể dục, thiền, viết nhật ký) với self-care trong công việc (đặt ra giới hạn, biết từ chối, dám lên tiếng bảo vệ bản thân). Họ tin rằng mình có thể khắc phục tình trạng burnout do môi trường làm việc gây ra bằng cách tăng cường các hoạt động chăm sóc bản thân tại nhà.
Thật không may, cách nghĩ này dễ dẫn tới niềm tin rằng burnout là lỗi của cá nhân. Rằng nếu biết chăm sóc bản thân nhiều hơn, cố gắng hơn, kỷ luật hơn thì mọi chuyện sẽ ổn. Trong khi đó, những áp lực mang tính hệ thống - thứ thực sự đẩy họ tới kiệt sức - lại bị bỏ qua.
Ví dụ, một buổi sáng với lịch trình hoàn hảo không thể bù đắp cho một công việc đang bào mòn tinh thần bạn từng ngày. Một buổi yoga cũng không thể giải quyết được một cuốn lịch kín mít được sắp xếp theo ưu tiên của người khác. Và một cốc matcha cũng khó lòng thay đổi thói quen luôn nói “đồng ý” với mọi yêu cầu ở nơi làm việc.
Hãy đặt ra những câu hỏi lớn hơn
Trước khi tiếp tục tìm kiếm thêm một phương pháp self-care mới, hãy dừng lại và tự hỏi: “Rốt cuộc mình đang cố gắng sửa chữa điều gì?”. Nếu câu trả lời là: “Tôi cần 2 tiếng đồng hồ để hồi sức chỉ để đủ sức chịu đựng một ngày làm việc nữa" thì đó không phải dấu hiệu cho thấy bạn đang thất bại.
Đó là một tín hiệu cảnh báo.
Và tín hiệu đó không có nghĩa là bạn cần mua thêm một ứng dụng theo dõi thói quen để nhồi nhét thêm việc vào lịch trình vốn đã quá tải. Nó cho thấy đã đến lúc bạn phải xem xét lại những cam kết hiện tại của mình: Mình đang làm gì? Vì sao mình vẫn tiếp tục làm điều đó?
Nhìn vào sự phù hợp thay vì vẻ ngoài hoàn hảo
Cuộc sống của bạn đang được xây dựng dựa trên những giá trị mà bạn thực sự coi trọng, hay chỉ dựa trên những gì xã hội mong đợi? Ai là người quyết định điều bạn “nên” làm?
Tập trung vào thay đổi tận gốc thay vì chỉ tìm cách xoa dịu cảm giác khó chịu
Thay vì liên tục tìm cách làm dịu căng thẳng, hãy hỏi điều gì đang tạo ra nó. Đôi khi câu trả lời là giao bớt việc cho người khác. Đôi khi là nghỉ việc. Đôi khi là chủ động chấp nhận buông bỏ một vài trách nhiệm thay vì cố gắng giữ tất cả mọi thứ trong tầm kiểm soát.
Ngừng giao phó sự bình yên của mình cho các sản phẩm self-care
Self-care không nằm ở những món đồ bạn mua. Nó nằm ở việc bảo vệ thời gian, năng lượng và cảm giác về chính mình.
Đó là khả năng nói “không”, cho bản thân khoảng không cần thiết và xây dựng một cuộc sống mà bạn không còn phải mong đến thứ Sáu hàng tuần chỉ để được trốn chạy khỏi nó.
Có lẽ bạn không cần thêm self-care, mà cần thêm sự tôn trọng dành cho bản thân
Self-care không phải điều xấu. Nhưng nó không đủ. Đặc biệt khi nó chỉ được dùng như một miếng băng cá nhân để che đậy một cuộc sống liên tục khiến bạn kiệt quệ.
Lần tới khi muốn tự thưởng cho mình một điều gì đó, hãy thử tự hỏi: “Phiên bản khỏe mạnh nhất, vững vàng nhất và sống đúng với giá trị của mình nhất có thực sự cần điều này không?”. Nếu câu trả lời là không thì món quà tốt nhất dành cho bản thân có thể là từ chối một việc nào đó, lùi lại một bước hoặc đơn giản là làm ít đi.
Đôi khi, hình thức self-care can đảm nhất không phải là một cây nến thơm mới. Mà là dám thành thật với chính mình về những điều cần phải thay đổi.
Trang (Nguồn: Psychology Today)
