Trong số rất nhiều kỳ thi mà sinh viên y khoa phải đối mặt, kỳ thi bác sĩ nội trú luôn được nhắc đến như một “ngưỡng cửa sinh tử”. Điều khiến kỳ thi này trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở độ khó, mà còn ở một quy định khiến nhiều người vừa nể vừa sợ. Đó là thí sinh chỉ được đăng ký thi đúng một lần trong đời. Trượt là chấm hết cho con đường nội trú. Không có lần sau để sửa sai. Không có cơ hội làm lại. Câu hỏi đặt ra là vì sao ngành y lại đặt ra một quy định khắc nghiệt đến vậy, trong khi nhiều lĩnh vực khác cho phép con người vấp ngã rồi đứng dậy nhiều lần.
Trước hết, cần nhìn nhận bản chất của đào tạo bác sĩ nội trú. Nội trú không đơn thuần là một bậc học nâng cao, mà là mô hình đào tạo tinh hoa gắn chặt với bệnh viện và thực hành lâm sàng. Bác sĩ nội trú vừa là người học, vừa là người trực tiếp tham gia điều trị bệnh nhân dưới sự giám sát của các bác sĩ giàu kinh nghiệm. Họ phải đối diện với ca bệnh thật, áp lực thật và trách nhiệm thật. Vì vậy, kỳ thi đầu vào nội trú không chỉ nhằm kiểm tra kiến thức, mà còn là phép thử về tư duy, khả năng chịu áp lực và bản lĩnh nghề nghiệp. Việc chỉ cho thi một lần chính là cách hệ thống đặt ra một “cửa lọc” cực kỳ nghiêm ngặt ngay từ đầu.
Quy định này buộc thí sinh phải tuyệt đối nghiêm túc với lựa chọn của mình. Khi biết rằng mình chỉ có một cơ hội duy nhất, người dự thi không thể bước vào kỳ thi với tâm lý thử vận may hay thi cho biết sức. Mỗi quyết định đăng ký thi nội trú đều đi kèm một quá trình tự vấn rất dài. Người học phải tự hỏi bản thân đã thực sự sẵn sàng hay chưa, cả về kiến thức lẫn tinh thần. Họ cũng phải chấp nhận rằng con đường phía trước sẽ vô cùng khắc nghiệt, với những ca trực xuyên đêm, những tháng ngày gần như sống trong bệnh viện và rất nhiều hy sinh cá nhân. Một lần thi duy nhất cũng là một lần buộc người trẻ phải chịu trách nhiệm trọn vẹn cho quyết định mang tính bước ngoặt của đời mình.
Lý do quan trọng hơn cả nằm ở trách nhiệm đối với người bệnh. Ngành y khác biệt với hầu hết các ngành nghề khác ở chỗ, sai lầm không chỉ được đo bằng điểm số hay kết quả công việc, mà có thể được trả giá bằng sức khỏe và sinh mạng con người. Bác sĩ nội trú là lực lượng nòng cốt trong quá trình điều trị tại các bệnh viện lớn. Nếu cho phép thi đi thi lại nhiều lần, hệ thống có thể vô tình tạo ra một cơ chế mà trong đó người ta đỗ không hẳn vì năng lực vượt trội, mà vì có nhiều thời gian và cơ hội để thi lại. Việc giới hạn một lần thi giúp đảm bảo rằng những người bước vào con đường nội trú là những cá nhân có năng lực nổi trội ngay tại thời điểm đánh giá, đủ vững vàng để không biến bệnh nhân thành nơi trả giá cho sự thiếu chuẩn bị.
Bên cạnh đó, đào tạo nội trú là quá trình tiêu tốn nguồn lực rất lớn. Số lượng giường bệnh, ca lâm sàng, giảng viên hướng dẫn và bác sĩ đầu ngành đều có giới hạn. Mỗi bác sĩ nội trú được đào tạo là một khoản đầu tư dài hạn của hệ thống y tế. Nếu cho phép một người thi nhiều lần, cơ hội sẽ bị dồn vào một nhóm nhỏ, trong khi nhiều sinh viên giỏi khác có thể bị thu hẹp cánh cửa chỉ vì không đủ chỗ. Quy định thi một lần góp phần duy trì sự công bằng tương đối trong cuộc cạnh tranh vốn đã cực kỳ khốc liệt.
Ở một góc nhìn khác, quy định này cũng phản ánh triết lý rằng không phải ai cũng cần trở thành bác sĩ nội trú. Trong tâm lý chung của sinh viên y khoa, nội trú thường được xem là đỉnh cao duy nhất của nghề bác sĩ. Điều đó vô tình tạo ra áp lực rằng nếu không thi đỗ nội trú thì coi như thất bại. Thực tế, y khoa có rất nhiều con đường khác nhau, từ bác sĩ lâm sàng, chuyên khoa, nghiên cứu, giảng dạy cho đến y tế dự phòng. Việc chỉ cho thi nội trú một lần cũng là cách ngành y khẳng định rằng đây là lựa chọn dành cho số ít người phù hợp nhất, chứ không phải con đường bắt buộc cho tất cả.
Không thể phủ nhận rằng quy định này tạo ra áp lực tâm lý rất lớn. Có những sinh viên học lực xuất sắc nhưng vì tâm lý thi cử, vì một khoảnh khắc thiếu ổn định mà đánh mất cơ hội cả đời. Sự tiếc nuối ấy có thể theo họ rất lâu. Tuy nhiên, chính sự khắc nghiệt này lại phản ánh một bài học cốt lõi của nghề y. Trong thực tế hành nghề, bác sĩ không có cơ hội làm lại khi sai lầm đã xảy ra. Không có lần thứ hai cho một ca cấp cứu thất bại. Kỳ thi nội trú, theo cách nào đó, là lần đầu tiên người học phải đối diện với sự thật ấy.
Cuối cùng, việc chỉ được thi bác sĩ nội trú một lần còn nhằm bảo toàn giá trị và niềm tin xã hội dành cho danh xưng này. Khi nhắc đến bác sĩ nội trú, xã hội mặc định đó là những người đã vượt qua quá trình sàng lọc cực kỳ khắt khe. Danh xưng ấy không chỉ đại diện cho trình độ chuyên môn, mà còn cho bản lĩnh và sự chuẩn bị nghiêm túc. Chính vì thế, quy định một lần thi duy nhất giúp đảm bảo rằng nội trú luôn là biểu tượng của tinh hoa, chứ không phải kết quả của sự lặp lại nhiều lần cho đến khi may mắn mỉm cười.
Đông
